به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، چاپ اول کتاب «جنگ ترکیبی، امنیت و مناقشه نامتقارن در روابط بین‌الملل» تالیف مشترک میکائیل ویزمن، نیکلاس نیلزسون، بیون پالمرتز و پرتونهلم با ترجمه محمدحسین قربانی زواره، در تابستان 1404 به همت نشر شناخت پژوه به انتشار رسیده است.

حمله سایبری اخیر به وب‌سایت‌های دولتی اوکراین که به‌طور گسترده و البته برنامه‌ریزی شده‌ای به روسیه نسبت داده می‌شود، همچنان این تصور که جنگ ترکیبی را با سایر فعالیت‌های سایبری خصمانه برابر و هم‌شکل می‌کند، تقویت کرده است. این عملیات‌ها از نظر استراتژیک، موزیانه و مخرب‌تر از اقدامات گذشته مسکو بوده‌اند. بر خلاف عملیات سایبری، جنگ ترکیبی می‌تواند در یک دوره زمانی طولانی، اجرا و در جامعه هدف پیاده شود.

امروزه چالش‌های مربوط به تهدیدهای ترکیبی و جنگ ترکیبی، موضوعی است که در سراسر جهان در دستور کار امنیتی قرار دارد. نیاز به مدیریت طیف وسیعی از اقدامات ترکیبی، به‌طور گسترده‌ای در میان کارشناسان و متخصصان و همچنین سازمان‌های بین‌المللی کلیدی مانند ناتو و اتحادیه اروپا شناخته شده است.

اکنون روشن است که میدان نبرد آینده در منطقه خاکستری، بین جنگ و صلح قرار دارد. در این منطقه خاکستری، اثرات غیرجنبشی دیده خواهد شد که جایگزین اثرات جنبشی شده یا با آن‌ها ترکیب می‌شوند. مجموعه‌ای از هم‌افزایی فعالیت‌های نظامی و غیرنظامی، در اشکال گوناگون ارتباطات استراتژیک و با استفاده از اقدامات فعال، مانند نفوذ، عملیات ویژه، تحریم‌ها و براندازی، سربازان نقاب‌دار همچون مردان سبز در کریمه، حملات سایبری، خراب‌کاری، ترور یا جنگ نیابتی پیش از عبور از مرزهای جنگ وجود خواهد داشت.

این تهدیدهای ترکیبی مفاهیم مشکل‌سازی هستند، سبک قرن بیست‌ویکم به شمار می‌روند و با جنگ‌های سنتی بیشتر از نظر شدت و درجه تفاوت دارند تا نوع. در واقع قلمرو مجازی و یا دیجیتال هستند که ابزارهای جدید را قدرتمند کرده‌ و هزینه استفاده از آن‌ها را کاهش داده است. تهدیدهای جنگ ترکیبی به دشمنان و یا مخالفانی گفته می‌شود که هدفشان دستیابی به نتایج بدون جنگ، مختل کردن، تضعیف یا آسیب رساندن به سیستم سیاسی و انسجام هدف از طریق ترکیبی از خشونت، کنترل، براندازی، دست‌کاری و انتشار اطلاعات سو است.

واکنش غرب

طی چند سال گذشته غرب در معرض گزارش‌های رسانه‌ای در حوزه اقدامات خاص، مانند اطلاعات نادرست، عملیات هک و افشای اطلاعات با هدف تغییر مسیر بحث عمومی و کاهش اعتبار بازیگران بزرگ اجتماعی بوده است. در همین راستا یکی از پروژه‌هایی که ارزش برجسته کردن دارد، پروژه مقابله با جنگ هیبریدی و کمپین توسعه چندملیتی است که تلاش مشترک اتحادیه اروپا و تعدادی از کشورهای مشارکت‌کننده است. هدف نهایی آن اطلاع‌رسانی سیاست‌های ملی و چندملیتی، امکان همکاری و همچنین ارائه راهنمایی‌های مفهومی مرتبط با امنیت و دفاع بوده است. همچنین که تعدادی از دولت‌ها به‌ویژه پس از الحاق کریمه به روسیه، تمرکز خود را بر مفهوم مهم و سرنوشت‌ساز تهدیدهای ترکیبی و جنگ ترکیبی افزایش داده‌اند.

روسیه، تفاهم غالب کشورهای غربی

مولفان به دلیل اهمیت کلیدی تهدیدهای ترکیبی و جنگ ترکیبی را به ظهور روسیه مرتبط می‌داند. روسیه به عنوان تهدید اصلی در دهه‌های اخیر، در میان کشورهای غربی به تفاهمی غالب تبدیل شده است، بویژه در منطقه دریای بالتیک که تمرکز اصلی این مطالعه علمی و تحقیقاتی است. آنها پارادایم روسیه را در گرجستان، اوکراین و سوریه را نمونه کاملا مناسبی از جنگ‌های خاکستری می‌دانند و جنگ‌هایی که در آن‌ها بر خلاف سنت رایج در غرب، روشن ساختن مرز بین جنگ و صلح بسیار مشکل‌ساز و یا تقریبا غیرممکن است و این نشان می‌دهد که رنگ خاکستری میان جنگ و صلح به‌طور چشمگیری رشد کرده است.

ارتش در کجا قرار می‌گیرد

اینکه ارتش در بعد نظامی به ایفای نقش می‌پردازد واضح است و این دلیل تنها نظامی بوده. ناگفته نماند که در مدل شماتیک جنگ نسل جدید ارتش، نقش مهمی در مراحل بعدی بازی، ایفا خواهد کرد. در مقابل انتظار می‌رود که ارتش درباره دموکراسی‌های غربی هیچ نقشی نداشته باشد و یا نقشی حداقلی در دیپلماسی ایفا کند. درباره ابعاد اقتصادی نیز مولفان معتقدند نقش ارتش باید محدود باشد. این نظریه، در چهارچوب همکاری با مولفه‌های غیرنظامی، همواره نقش مشخصی برای ارتش بویژه در مفهوم دفاعی فراهم می‌سازد.

بعد سایبری

در کتاب و در مباحث مربوط به تهدیدهای ترکیبی، بعد سایبری نقش اصلی را ایفا می‌کند. به عنوان مثال، اتحادیه اروپا همکاری حود را در زمینه سایبری افزایش داده تا توانایی خود را در این زمینه سرنوشت‌ساز تقویت کند. همچنین به نقش مهم سایبر در ناتو و ایجاد مرکز تعالی دفاع سایبری ناتو در تالین، اشاره شده است گویی دفاع سایبری به وظیفه‌ای مبدل شده که در آن وزارت دفاع و ارتش، نقش مهمی ایفا می‌کنند.

اکنون جامعه جهانی برای مقابله با بحران‌های ناشی از نفوذ در جامعه امروزی، نیاز فوری به ایجاد انعطاف‌پذیری و پاسخ با کیفیت بالا دارد. این بحران‌ها تنها در حوزه سایبری نبوده و به‌طور اساسی در حوزه‌های اقتصادی و مشارکت عمومی و خصوصی قرار می‌گیرد. بی‌تردید قابلیت‌های امنیتی، اقتصادی و اطلاعاتی و همچنین گردآوری اطلاعات و داده‌های متفاوت، در تصویرسازی منسجم از تهدید ناشی از عملیات نفوذ در محیط جنگ ترکیبی، به چهارچوب سیستمی موثر و کارساز برای چنین تلاشی تبدیل می‌شود. بی‌شک تغییر فرهنگ بوروکراتیک لازم است تا تمامی حاکمیت، بر عملیات نفوذ در محیط پرابهام و خاکستری جنگ ترکیبی، به همان شکلی که سایر تهدیدها را جدی می‌گیرند، متمرکز و هم‌سو شوند.

آنچه در این گزارش آورده شد تنها بخش کوچکی از مباحث این کتاب در خصوص تهدیدها و جنگ ترکیبی بود. علاقه‌مندان برای دسترسی به مطالب بیشتر می‌توانند به نسخه اصلی کتاب که توسط انتشارات شناخت پژوه منتشر شده مراجعه کنند.