سرویس استانهای خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا): نشر بومی در سالهای اخیر با چالشهای ساختاری و تمرکز امکانات در پایتخت روبهرو بوده است؛ چالشهایی که نهتنها ناشران استانی را تحت فشار قرار داده، بلکه بر مسیر فعالیت مؤلفان نیز تأثیر گذاشته است. در این میان، این پرسش جدی مطرح است که چرا بسیاری از مؤلفان کرمانی ترجیح میدهند آثار خود را به ناشران تهرانی بسپارند.
به نظر میرسد ضعف زیرساختها و عدم حمایت مؤثر از مؤلفان بومی، موجب کاهش رونق فعالیتهای نشر در استان شده است.
آنچه در ادامه میآید، روایت یک ناشر و یک نویسنده از واقعیتهای نشر در استان کرمان است.
وقتی کتاب شهرستانی دیده نمیشود، مؤلف ناگزیر مهاجرت میکند
مجتبی احمدی، شاعر و نویسنده کرمانی با بیان اینکه یکی از مهمترین مشکلات ناشران خارج از تهران، ضعف در شبکه توزیع و پخش کتاب است، گفت: سیستمهای مشخصی برای توزیع کتاب در کشور وجود دارد اما بسیاری از ناشران شهرستانی به این شبکهها متصل نیستند و در این مناسبات حضور ندارند.
وی با اشاره به اینکه در نتیجه، کتابی که با صرف زمان و هزینه در یک استان منتشر میشود، به کتابفروشیهای سراسر کشور نمیرسد، افزود: این کتاب از توزیع مناسبی برخوردار نمیشود، این مسئله هم برای ناشر زیان اقتصادی به همراه دارد و هم برای مؤلف سرخوردگی ایجاد میکند زیرا اثر آنگونه که باید دیده و خوانده نمیشود.
این شاعر مشکل دیگر را ضعفهای فنی در برخی استانها برشمرد و تاکید کرد: فرآیند تولید کتاب از مرحله ویراستاری تا طراحی گرافیک، صفحهآرایی، چاپ و صحافی در برخی شهرها با کمبود امکانات حرفهای روبهروست، نبود ویراستار کارآزموده یا ضعف در مدیریت هنری کتاب میتواند کیفیت نهایی اثر را کاهش دهد.
به گفته وی،حتی یک چاپ یا صحافی نامناسب ممکن است زحمات مولف و ناشر را از بین ببرد. از سوی دیگر، تمرکز رسانهها بر ناشران نامدار پایتخت باعث شده است کتابهایی که در تهران منتشر میشوند، بیشتر مورد توجه قرار گیرند.
وی خاطرنشان کرد: نشستهای رونمایی، جشن امضا و فضای تبلیغی گسترده معمولاً برای چنین آثاری رقم میخورد و همین مسئله احتمال دیدهشدن آنها را افزایش میدهد.
احمدی با اشاره به اینکه در چنین شرایطی، گرایش مؤلفان شهرستانی به ناشران پایتخت تا حدی ناگزیر است، تصریح کرد: وقتی در استان امکانات حرفهای و شبکه توزیع گسترده فراهم نباشد، طبیعی است که نویسنده برای دیدهشدن اثر خود به سمت ناشران بزرگتر تهران حرکت کند.
وی بیان کرد: امید است روزی تمرکززدایی در صنعت نشر تحقق یابد تا مؤلفان در سراسر کشور بتوانند با رضایت و اطمینان، آثار خود را به ناشران استانی بسپارند و شاهد توزیع و دیدهشدن عادلانه کتابهایشان باشند.
نشر بومی بدون شبکه پخش عادلانه نفس نمیکشد
شهرام پارسا مطلق مدیر انتشارات متن برتر، شاعر و نویسنده کرمانی با اشاره به اینکه نشر بومی در استان کرمان با مجموعهای از آسیبهای مزمن و ساختاری روبهروست که طی سالها انباشته شدهاند، گفت: مهمترین چالش، ضعف جدی شبکه پخش کتاب است؛ شبکهای متمرکز و تا حد زیادی انحصاری که در پایتخت شکل گرفته و عملاً امکان دیدهشدن عادلانه را از ناشران شهرستانی سلب کرده است.
وی معتقد است که کتابهای منتشر شده در استانها یا وارد چرخه توزیع سراسری نمیشوند یا با شرایط مالی ناعادلانه و بازگشت سرمایه نامطمئن عرضه میشوند که در چنین شرایطی، ناشر بومی با کاهش فروش و افت تیراژ مواجه میشود و اقتصاد نشر کاغذی بیش از پیش تضعیف میشود.
این ناشر با تاکید بر اینکه گرانی و کمبود کاغذ فشار مضاعفی بر ناشران شهرستانی وارد کرده است، گفت: توان مالی و قدرت ریسک ناشران شهرستانی نسبت به ناشران بزرگ پایتخت کمتر است، همچنین کمبود امکانات حرفهای در استانها نیز از دیگر آسیبهاست؛ نبود ویراستاران حرفهای، طراحان جلد و صفحهآرایان متخصص و همچنین چاپخانههای درجهیک، موجب میشود کیفیت تولید کتاب تحت تأثیر قرار گیرد یا توجیه اقتصادی انتشار اثر دشوار شود.
پارسا با بیان اینکه تمرکز رسانهای و فرهنگی در تهران سبب شده است که مؤلفان برای دیدهشدن، همکاری با ناشران پایتخت را ترجیح دهند، ادامه داد: این روند به معنای از دست رفتن سرمایه انسانی و فکری برای نشر بومی است و بهتدریج چرخهای معیوب ایجاد میکند؛ آثار شاخص کمتر تولید میشود، مخاطب کاهش مییابد و ناشر شهرستانی ناخواسته به جایگاه یک چاپکننده صرف تنزل پیدا میکند.
وی خاطرنشان کرد: برای بهبود وضعیت، حرکت بهسوی تخصصگرایی، تمرکز بر حوزههای مرتبط با فرهنگ و زیستبوم منطقه، همافزایی میان ناشران شهرستانی و استفاده هوشمندانه از فضای مجازی ضروری است. در کنار این موارد، حمایت عملی نهادهای فرهنگی از طریق یارانه کاغذ، خرید حمایتی کتاب و تسهیل فرآیندهای اداری نقشی تعیینکننده در بقای نشر بومی دارد.
به گفته پارسا، توسعه فرهنگی پایدار بدون توجه جدی به نشر بومی ممکن نیست و بیتوجهی به آن میتواند به تضعیف حافظه فرهنگی مناطق بینجامد.
چالشهای نشر بومی در کرمان، از ضعف شبکه توزیع تا کمبود امکانات حرفهای، باعث شده آثار شاخص کمتر دیده و مؤلفان به سمت ناشران تهرانی گرایش پیدا کنند و به نظر میرسد حمایت هدفمند از ناشران و مؤلفان بومی، گامی ضروری برای رونق و تداوم نشر است.
نظر شما