غلامرضا خدارحمی، در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، درباره چالشها و فرصتهای صنعت نشر در سال جدید، بیان کرد: باید بپذیریم که صنعت نشر عملاً به مرحله ورشکستگی رسیده است. یکی از مهمترین دلایل این وضعیت، گرانی کاغذ بهویژه در ماههای پایانی سال و همچنین حذف ارز ترجیحی بود که فشار مضاعفی بر ناشران وارد کرد.
کاهش بیسابقه شمارگان و تغییر شیوه چاپ
وی با اشاره به کاهش شدید شمارگان کتاب، افزود: شمارگان کتاب به حدود ۵۰ نسخه رسیده است. دیگر کمتر ناشری به سراغ چاپ افست میرود و اغلب به چاپ دیجیتال روی آوردهاند؛ البته چاپ دیجیتال هم پاسخگوی مشکلات نیست. ریشه اصلی بحران، افزایش مداوم قیمت کاغذ است.
خدارحمی ادامه داد: در شرایطی که تولید و فروش کتاب بهشدت کاهش یافته و وضعیت بازار اسفناک است، همچنان شاهد گرانی کاغذ هستیم. طبیعی است که با افزایش قیمت کاغذ، بهای تمامشده کتاب نیز دو برابر شود. در چنین وضعیتی نمیتوان انتظار داشت کتاب در بازار فروش برود یا ناشران انگیزهای برای تولید آثار جدید داشته باشند.
فشار اقتصادی بر ناشران و حذف حمایتها
مدیر انتشارات آنان، گفت: شخصاً بهعنوان ناشر گاهی شرمنده میشوم که کتابها را با این قیمتها عرضه کنم. اگر هنوز بازاری وجود دارد، مربوط به کتابهایی است که در گذشته و با هزینههای کمتر تولید شدهاند. در شرایط فعلی حتی عرضه کتاب برای نمایشگاه کتاب نیز با این قیمتها دشوار است.
وی با اشاره به حذف سهمیه کاغذ، بیان کرد: متأسفانه سهمیه کاغذ حذف شده و حمایت مؤثری وجود ندارد، درحالی که این حمایتها در گذشته بسیار کمککننده بود. تقریباً همه سازوکارهای حمایتی از بین رفته است. متولیان حوزه نشر باید به این صنعت کمک کنند تا بتوان دوباره به آینده امیدوار بود. بدون سیاستگذاری و حمایت مشخص، ادامه فعالیت برای بسیاری از ناشران ممکن نخواهد بود.
تغییر رویکرد ناشران و حرکت به سمت بازارمحوری
وی با اشاره به تغییر رویکرد در انتخاب موضوعات نشر، گفت: در شرایط فعلی هر ناشری نمیتواند بدون برنامه وارد هر حوزهای شود؛ زیرا این روند به نوعی هرجومرج در بازار منجر میشود. ناشران برای بقا، شمارگان را کاهش دادهاند تا بتوانند همچنان فعال بمانند و اعلام کنند که حضور دارند. به برخی حوزهها دیگر ورود نمیکنیم چون دیگر خریدار ندارد. این روند موجب میشود ناشرانی که به شکل تخصصی کار میکردند به حوزههای دیگر بپردازند.
مدیر انتشارات آنان ادامه داد: این شرایط موجب شده برخی ناشران از انتشار کتابهای تخصصی فاصله بگیرند و به سمت چاپ آثار عمومی حرکت کنند. امروزه ناشر ابتدا بازار را رصد میکند تا ببیند چه کتابی فروش دارد و سپس همان را منتشر میکند؛ درحالی که پیشتر بازار به دنبال ناشر و تولیدات او بود. یکی از رسالتهای نشر این است که جریانساز باشد، نه اینکه صرفاً تابع سلیقه مقطعی بازار شود.
خدارحمی افزود: اگر هر ناشری صرفاً به دنبال آن باشد که بازار، چه میخواهد و همان را تولید کند، رقابتی ناسالم شکل میگیرد؛ گویی ناشران به دنبال یکدیگر میدوند تا سهم بیشتری از بازار محدود را به دست آورند.
ضرورت نظارت بر بازار کاغذ و چاپ
وی با اشاره به ضرورت ساماندهی بازار مواد اولیه تولید کتاب، گفت: باید بر قیمت کاغذ نظارت جدیتری شکل بگیرد تا اختلاف قیمتها کنترل شود. امروزه حتی اگر مؤلفی بخواهد کتاب خودش را از کتابفروشی تهیه کند، با هزینه زیادی مواجه میشود.
خدارحمی افزود: شمارگان اندک کتاب عملاً سودی برای ناشر باقی نمیگذارد. لازم است نظارت مؤثری بر بازار کاغذ و همچنین چاپخانهها وجود داشته باشد تا تعادل نسبی در هزینهها ایجاد شود.
بقا به جای توسعه
وی ادامه داد: امروزه شرایط بهگونهای شده که تنها هدف، چاپ کتاب و اعلام ادامه حیات است. دیگر بحث توسعه و برنامهریزی بلندمدت مطرح نیست، بلکه صرفاً تلاش میکنیم که بمانیم.
خدارحمی بیان کرد: وقتی دغدغه اصلی مردم نان باشد، طبیعی است که فرهنگ و هنر، نخستین حوزهای است که آسیب میبیند. در چنین شرایطی کمتر کسی به فکر خرید کتاب است.
وی افزود: انتظار میرود در سال جدید مسئولان در تصمیمگیریهای ارزی و اقتصادی، به حوزه فرهنگ و کتاب توجه ویژهتری داشته باشند. نگاه به صنعت چاپ و نشر نباید همانند سایر حوزههای صرفاً اقتصادی باشد؛ زیرا کتاب و فرهنگ جایگاهی متفاوت و بنیادین در جامعه دارد.
خبرنگار: فاطمهالسادات عبادی
نظر شما