سرویس استانهای خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) - شنو نوری: سیاستهای ارزی در سالهای اخیر، همواره نقش تعیینکنندهای در شکلدهی به بازارهای مختلف کشور داشتهاند. ناشران و کتابفروشان استانی نیز همواره با چالشهایی مانند نوسانات ارزی، تأمین مواد اولیه و تغییرات قیمت مواجه بودهاند و سیاستهایی نظیر تکنرخی شدن ارز، فشار مضاعفی بر تولیدکنندگان کوچک و متوسط وارد کرده است؛ فشاری که میتواند تصمیمگیری درباره انتشار عناوین جدید را به تأخیر اندازد یا محدود کند.
بررسیهای میدانی خبرنگار ایبنا در استان کردستان و گفتوگو با ناشران، کتابفروشان و فعالان حوزه چاپ نشان میدهد که سیاستهای ارزی، اگرچه با هدف شفافسازی و حذف رانتهای ارزی اجرا شده، اما در عمل پیامدهای متفاوت و بعضاً چالشبرانگیزی برای فعالان حوزه کتاب به همراه داشته است. برخی ناشران معتقدند افزایش قیمت تمامشده کتاب، مهمترین اثر این سیاست بوده است.
کاهش تعداد تیراژ چاپ کتاب
مدیر انتشارات رهوا در سنندج، افزایش شدید قیمت کاغذ را مهمترین عامل تأثیرگذار بر بازار کتاب در استان کردستان دانست و اظهار کرد: در شش ماه گذشته قیمت کاغذ ۱۱۲ درصد رشد داشته و این تغییر هزینه تمامشده تولید کتاب را به شدت افزایش داده است.
ریبوار شاکری با اشاره به واکنش مخاطبان حوزه کتاب در این زمینه افزود: واکنش مخاطبان متفاوت بوده است؛ برخی افراد به شدت معترضاند، ولی گروهی این امر را عادی و طبیعی میبینند اما این روند به طور مستقیم بر عرضه و فروش کتاب تأثیر منفی داشته است؛ برای مثال کتابی که قبلاً در تیراژ یک هزار جلد چاپ میشد، اکنون تنها ۲۵۰ نسخه منتشر میشود.
تغییر رفتار مخاطبان در کتابفروشیها
یکی از کتابفروشان فعال سنندج و مدیر کتابفروشی نشر فرهنگ سنندج نیز به خبرنگار ایبنا گفت: سیاست تکنرخی شدن ارز در بازار نشر، فراتر از وعده شفافیت اقتصادی، چالشهایی جدی برای عرضه و فروش کتاب ایجاد کرده است.
خشایار متیپور با بیان اینکه هدف سیاستگذاران از تکنرخی کردن ارز، کاهش رانت و ساماندهی بازار بوده، عنوان کرد: اما این مهم در عمل افزایش هزینههای مرتبط با تهیه و توزیع کتاب, بهویژه در تأمین کاغذ و ملزومات چاپ، فشار مضاعفی بر کتابفروشیهای شهرستانی وارد آورده است. این افزایش هزینه، در کنار مشکلات اقتصادی دیگر، منجر به تغییر در رفتار خرید مخاطبان شده است.
وی با بیان اینکه خواننده امروز در انتخابهای خود بسیار محتاطتر شده است؛ افزود: بسیاری از مشتریان، در مواجهه با گرانی کتاب، ترجیح میدهند خریدهای خود را محدود کنند و اولویت را به نیازهای ضروری اختصاص دهند. که این روند بیش از همه در بخش کتابهای غیرآموزشی و عمومی مشهود بوده و فروش این دسته از کتابها نسبت به قبل کاهش یافته است.
مدیر کتابفروشی نشر فرهنگ سنندج اظهار امیدواری کرد: بازار نشر و کتاب بتواند به تدریج خود را با شرایط جدید وفق دهد؛ چرا که برای رسیدن به این هدف، حمایتهای هدفمند فرهنگی و تسهیلات حمایتی برای کتابفروشان و فعالان نشر ضرورت دارد تا کتاب بهعنوان یک کالای فرهنگی و آموزشی، جایگاه خود را در سبد مصرف جامعه حفظ کند.
چاپخانهها در شهرستانها با شرایط متفاوتی نسبت به مراکز بزرگ مواجهاند
رئیس اتحادیه چاپ و نشر استان کردستان نیز با اشاره به سیاستهای ارزی و اقتصادی و اثر آن بر چاپ و نشر اظهار کرد: سیاستهای ارزی اگرچه با هدف شفافیت اقتصادی صورت گرفته، اما چاپخانهها و بازار تولید کتاب در استان را با چالشهای ملموس مواجه کرده است.
شهاب ناصری، با بیان اینکه افزایش چشمگیر هزینه تهیه کاغذ و سایر ملزومات چاپ فشار مالی شدیدی بر چاپخانههای کوچک و متوسط استان وارد کرده است، افزود: محدودیت ظرفیت تولید و وابستگی به مواد اولیه وارداتی باعث شده چاپخانهها در تصمیمگیری برای پذیرش سفارشها با دقت بیشتری عمل کنند و این امر، به کاهش تیراژ برخی کتابها و تعویق انتشار برخی عناوین منجر شده است.
رئیس اتحادیه چاپ و نشر استان کردستان به وضعیت حوزه نشر در استانها اشاره کرد و افزود: چاپخانهها در شهرستانها با شرایط متفاوتی نسبت به مراکز بزرگ مواجهاند و هرگونه افزایش هزینه میتواند به طور مستقیم بر عرضه و دسترسی به کتاب در استان اثرگذار باشد.
ناصری پیشنهاد داد که ایجاد تسهیلات ویژه برای تأمین کاغذ و ملزومات چاپ و ارائه بستههای حمایتی برای چاپخانههای کوچک، میتواند ضمن حفظ تداوم فعالیتها، از تمرکز تولید در چند شهر بزرگ جلوگیری کرده و جایگاه نشر و چاپ در استان را تقویت کند.
تکنرخی شدن ارز؛ چالش تازه یا فرصت پنهان برای تولید کتاب؟
آنچه از مجموع این دیدگاهها برمیآید این است که تکنرخی شدن ارز، اگرچه میتواند در مسیر شفافسازی اقتصادی مؤثر باشد، اما در غیاب سیاستهای حمایتی مشخص، به افزایش هزینه تولید، کاهش تیراژ و احتیاط فعالان نشر در استانها انجامیده است. فعالان حوزه کتاب در کردستان تأکید دارند که تداوم این وضعیت بدون حمایتهای هدفمند، میتواند به تضعیف نشر بومی و محدود شدن دسترسی مخاطبان به کتاب منجر شود؛ مسألهای که توجه همزمان سیاستگذاران اقتصادی و فرهنگی را میطلبد.
نظر شما