به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) در شهرکرد، مخزنالأسرار، نخستین منظومه از پنجگنج حکیم نظامی گنجوی است که آن را در جوانی سرودهاست. او در این اثر کوشیده تا سبک و شیوۀ خاص خود در منظومهسرایی را برای نخستین بار معرفی کند. مخزنالأسرار مانند دیگر آثار نظامی، دربردارندۀ ابیاتی با عناوین توحید، مناجات، نعتِ رسول اکرم (ص)، معراج، مدح و ... است. پس از این مقدّمات است که منظومهسرای گنجه، نگاهِ ویژۀ خود به سخن منظوم را بیان میکند و میکوشد تا پایان اثر، به آن وفادار باشد.
بدنۀ اصلی مخزنالأسرار، حاوی ۲۰ بخش است که عنوان «مقالت» دارند و هر مقالت یا مقاله، پیرامون یکی از آموزههای اخلاقِ فردی یا اجتماعی است. نظامی در پایان هر مقالت، حکایتِ کوتاهی میآورد که مستقیم یا غیرمستقیم، به موضوع همان حکایت مربوط است.
احمد رحیمخانی سامانی، نویسنده، پژوهشگرِ متون ادبی و دکترای زبان و ادبیّاتِ فارسی، در کتاب «بندۀ دل باش»، میکوشد این ۲۰ حکایت را از زاویههای گوناگونِ اخلاقی، روایی و تبارشناختی بررسی کند.
بندۀ دل باش، پس از پیشگفتار، دربردارندۀ بخشی است که نویسنده، آنچه را طیّ قرون و اعصار بر مناطقِ فرااَرس گذشته، بهاجمال بررسی میکند. سپس در بخشهای بعدی، به معرّفی احوال و آثار نظامی و مخزنالأسرار میپردازد.
سامانی، پس از بهرههای آغازین، در بیست بخشِ جداگانه، تمام حکایتهای مخزنالأسرار را برمیکاود. کوشش نویسنده، در این بخشها، بررسی هر حکایت از منظر آموزههای اخلاقی و حِکمی و توجّه به تأثیرپذیریها و تأثیرگذاریهای نظامی از آثار پیش و پس از خود است.
آخرین بخش کتاب، حاوی یادداشتهای پژوهشگر، پیرامون پارهای نکتهها و ابیاتِ دشوار شواهدی است که در کتاب از آنها بهره بردهاست.
نمایۀ نامهای خاص، واژهنامۀ مختصر، مصراعنمای تمام شواهدِ شعری نظامی و دیگر شاعرانی که در «بندۀ دل باش»، از آنها، ابیاتی آمده و نهایتاً کتابنامهای که بیش از ۱۵۰ منبع را فهرست کرده، نشان از دقّت و اهمیّتی دارد که نویسنده، در نگارش کتاب پیشِ چشم داشتهاست.
در پُشت جلد این اثر که برگرفته از متنِ یکی از بخشهای آن است، میخوانیم: «مخزنالأسرار، عرقریزانِ نظامی در سه حوزه است: نخست، تلاشِ شاعر برای تفسیر مفاهیم و مبانیِ اخلاقِ فردی و اجتماعی، به گونهای که میخواهد از آثار مُتناظرِ خود، یک سر و گردن بالاتر بمانَد. دوم، معرّفی شیوه و سبکِ نوینی است که در شاعری پیشگرفته و باید در همین منظومه، به آن پایبند باشد و نهایتاً بهرهگیری از امکانی ارزشمند به نام «روایت» در حکایتهایی که مبنایشان بر اختصار است و در نظر دارد، هم در خدمتِ بنیادهای اخلاقِ فردی و اجتماعی باشند و هم در خدمتِ سبکی که خود را مُبدعِ آن میداند».
«بندۀ دل باش: نگاهی به حکایتهای مخزنالأسرار نظامی گنجهای»، در ۳۰۴ صفحۀ رُقعی، از سوی انتشارات ساماندانش، در زمستان ۱۴۰۴ منتشر شده است.
نظر شما