به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، علیرضا قاسم خان تهیهکننده، کارگردان، پژوهشگر و نویسنده در یادداشتی درباره کتاب تازهاش نوشته است: کتاب نخستین گامهای تاریخ سینمای ایران در دوران قاجار پژوهشی است دربارهی آغاز شکلگیری سینما در ایران و نخستین مواجههی جامعهی ایرانی با این پدیدهی مدرن. سینمای ایران، با وجود تاریخ نسبتاً کوتاهش، مسیری پر فراز و نشیب را پیموده و همواره پرسشهایی دربارهی خاستگاه، پیشگامان و نخستین تصاویر ثبتشدهی آن مطرح بوده است.
این کتاب با تمرکز بر دوران سلطنت مظفرالدینشاه قاجار، به بررسی نخستین فیلمهای ضبطشده در ایران میپردازد؛ آثاری که به همت میرزا ابراهیمخان عکاسباشی ثبت شدند و سالها در آرشیو کاخ گلستان از نگاه پژوهشگران دور مانده بودند تا اینکه با کشف و مرمت آنها در دههی هشتاد خورشیدی، افق تازهای در شناخت تاریخ سینمای ایران گشوده شد.
علیرضا قاسم خان پژوهشگر و فیلمساز ، با رویکردی مبتنی بر تاریخنگاری نو، تصاویر باقیمانده از آن دوران را در پیوند با اسناد تاریخی تحلیل میکند و از خلال آنها، مخاطب را با لایههای اجتماعی، فرهنگی و سیاسی عصر قاجار آشنا میسازد؛ از سفرهای سلطنتی و آیینهای رسمی گرفته تا زندگی روزمرهی مردم، نمایشهای خیابانی، رخدادهای اجتماعی و نشانههایی از تحولات فکری همزمان با جنبش مشروطه.
کتاب همچنین به نمونههایی جذاب از این تصاویر میپردازد که هر یک سندی زنده از زیست اجتماعی آن دوران به شمار میآیند؛ از صحنههای شهری و رفتوآمد مردم تا بازنمایی آیینها، نمایشها و مناسبات قدرت. افزون بر این، دو ضمیمهی پژوهشی نیز در پایان کتاب گنجانده شده است: نخست، مطالعهای تطبیقی دربارهی فهرست فیلمهای اولیهی سینمای ایران، و دوم، گفتاری از زندهیاد اکبر عالمی دربارهی مرمت این آثار.
اهمیت این کتاب درآن است که به بررسی یکی از کمتر مطالعهشده ترین مقاطع تاریخ سینمای ایران میپردازد؛ دورهای که در آن سینما نهتنها بهعنوان یک فناوری نوظهور وارد ایران شد، بلکه بهصورت ناخواسته به ثبت تصویری زندگی اجتماعی و تحولات تاریخی عصر قاجار انجامید. اهمیت این پژوهش در آن است که تصاویر اولیه سینمای ایران را از سطح اسناد صرفاً تاریخی یا هنری فراتر برده و آنها را بهمثابه منابعی معتبر برای تحلیل تاریخ اجتماعی، فرهنگی و سیاسی مورد مطالعه قرار میدهد.
کتاب با پیوند دادن فیلمهای باقیمانده با اسناد تاریخی، امکان بازخوانی دقیقتر مناسبات قدرت، آیینهای اجتماعی، زندگی روزمره و فضای فکری منتهی به جنبش مشروطه را فراهم میکند. این رویکرد میانرشتهای، سینما را بهعنوان ابزار شناخت تاریخ مطرح کرده و خلأیی پژوهشی در حوزه مطالعات تصویری ایران را پوشش میدهد.
بدین ترتیب، اثر حاضر نهتنها به غنای تاریخنگاری سینمای ایران کمک میکند، بلکه افقی تازه برای استفاده از منابع تصویری در پژوهشهای تاریخی و فرهنگی میگشاید.
کتاب نخستین گامهای تاریخ سینمای ایران دوران قاجار چند دستاورد علمی مهم را در حوزه مطالعات سینمایی و تاریخ اجتماعی ایران ارائه میدهد: نخست، تحلیل نظاممند نخستین فیلمهای ثبتشده در ایران بهعنوان اسناد تصویری تاریخی؛ دوم، بهکارگیری رویکرد تاریخنگاری نو برای خوانش تصاویر و پیوند دادن آنها با بستر اجتماعی و فرهنگی عصر قاجار.
از دیگر دستاوردهای اثر، بازسازی زمینههای تاریخی تولید این تصاویر، ارائه چارچوب تحلیلی برای مطالعه سینما بهمثابه منبع تاریخ اجتماعی، و فراهم آوردن مطالعهای تطبیقی درباره فهرست فیلمهای اولیه سینمای ایران است. همچنین پرداختن به فرآیند مرمت این آثار، بُعدی آرشیوی و مستندسازانه به پژوهش میافزاید.
این مجموعه دستاوردها، کتاب را به منبعی مرجع برای پژوهشگران تاریخ سینما، مطالعات فرهنگی و تاریخ اجتماعی تبدیل میکند. این اثر در ۲۳۷ صفحه منتشر شده و تلاشی چندساله برای بازخوانی تصویری یکی از مهمترین مقاطع شکلگیری سینمای ایران به شمار میآید.
نظر شما