به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) به نقل از دبیرخانه بینالمللی فارابی؛ آیین پایانی شانزدهمین دوره جشنواره بینالمللی فارابی، صبح یکشنبه ۲۶ بهمن ۱۴۰۴ در تالار علامه امینی دانشگاه تهران برگزار شد و برگزیدگان این دوره با حضور رئیسجمهور، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری، غلامعلی حداد عادل، رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی، حجت الاسلام و المسلمین مصطفی رستمی، رئیس نهاد نمایندگی رهبری در دانشگاهها، وحید شالچی، معاون فرهنگی و اجتماعی وزیر علوم و جمعی از دانشمندان برجسته علوم انسانی معرفی و مورد تقدیر قرار گرفتند.
رئیس جمهور: نمیتوان با نسخههای تکراری، مشکلات پیچیده را حل کرد
رئیسجمهور در این آیین اظهار کرد: تأکید ما همواره این بوده و هست که هدف اصلی، حل مشکلات مردم است؛ نه آنکه با تصمیمها یا اقدامات نادرست، بر مشکلات آنان افزوده شود.
مسعود پزشکیان رئیسجمهور، اظهار کرد: ایمان بدون عمل صالح بیمعناست؛ جایی پیدا نمیکند که ایمان باشد و عمل صالح پشت سرش نباشد. یا اینکه مجموعهای از عملها در قالب عمل صالح شکل بگیرد؛ آن چیزی که بالاخره انسان در مجموعه مفاهیم اعتقادی میفهمد این است که در حقیقت دانایی، مهارت بر آن دانایی، و بعد حکمت؛ یا باور، یا توان اجرا در جامعه. اینکه بتوانیم آنچه را میدانیم و میتوانیم، برای حل مشکلات یا رسیدن به آن اهداف، اجرایی کنیم.وی افزود: معضلی که ما داریم این است که این حلقهها را نمیتوانیم به هم وصل کنیم؛ یا اگر وصل کردیم، گاه از روند کارمان فاصله میگیریم. یعنی آنگونه که باید عمل کنیم، بهگونهای دیگر اقدام میکنیم. رئیسجمهور عنوان کرد: مسئولیتی که بر دوش این گروهِ علوم انسانی و اسلامی، بر دوش این عزیزان و بر دوش شماست، بسیار سنگینتر از مسئولیتی است که سیاسیون یا کسان دیگری دارند.پزشکیان تصریح کرد: این ذهنیتِ موجود در جامعه ما، به هر حال زخم برداشته است. اینکه چه راهحلی برای درمان این زخم وجود دارد، برمیگردد به اینکه شما، اساتید، دانشجویان، بزرگان دین و باور، برایش مرهمی تعریف کنید و مرهمی بگذارید.وی بیان کرد: اگر ما این زخم را تبدیل به مرگی منجر به نابودی کنیم، معلوم است که طبابت بلد نیستیم؛ یعنی طبابت اجتماعی بلد نیستیم. نمیدانیم با یک پاتولوژی، با یک بیماری، چگونه باید برخورد کرد.
رئیسجمهور خاطرنشان کرد: برای من بهعنوان مدیر، قابل قبول نیست که بگوییم فقط یک نقطه دچار اشکال شده است؛ واقعیت این است که در چندین بخش کار ما میلنگد.
وی افزود: بارها گفتهام بهجای آنکه صرفاً با افرادی که در انتهای مسیر دچار خطا یا مشکل شدهاند برخورد کنیم، باید به خودمان برگردیم؛ به ما که طراحی کردهایم، مدیریت کردهایم و نظارت بر عهدهمان بوده است. پیش از هر چیز لازم است نگاه نقادانهای به عملکرد خود داشته باشیم.رئیسجمهور بیان کرد: اگر قرار است نقدی صورت بگیرد، ابتدا باید خودمان را نقد کنیم. چرا با وجود پیشینه عمیق دینی، اعتقادی و فرهنگیمان و با این همه سابقه و قدمت در حکمت و اندیشه، برآیند کارمان به وضعیتی منجر شده که امروز شاهد آن هستیم؟ چرا گاهی نمیتوانیم با یکدیگر گفتوگو کنیم؟ چرا مسائل را شفاف و روشن با مردم در میان نمیگذاریم تا مشخص شود چه اتفاقی افتاده، چه کسی مسئول بوده، ریشه مشکل کجاست و چگونه باید آن را درمان کرد؟ پزشکیان مطرح کرد: در یکی از جلسات اشاره کردم که پیامی از سوی یکی از فعالان اصلاحطلب منتشر شده که اگر صحت داشته باشد، مسئلهای بسیار جدی و نگرانکننده است. وی ادامه داد: همانجا تأکید کردم باید موضوع بهصورت دقیق بررسی شود؛ به وزیر اطلاع داده شود و از اساتید و کارشناسان خواسته شود ریشهیابی کنند، بیماری را تشخیص دهند و راه درمان ارائه دهند.
رئیسجمهور گفت: اگر بناست اصلاحی صورت گیرد، این اصلاح باید از درون خود ما آغاز شود. ما آمدهایم مشکلات مردم را حل کنیم، نه اینکه باری بر مشکلات آنان بیفزاییم.
پزشکیان افزود: کفر یعنی اینکه انسان درمورد چیزی که میشنود یا می بیند، تعقل نکند، چرا نباید ببینم و بشنوم؟ اگر قصوری از ماست، خود را اصلاح کنیم و اگر آن طرف ذهنیتی پیدا کرده باید آن را اصلاح کنیم، ما در تلاش هستیم این روند را ترمیم کنیم. وی با اشاره به وقایع تلخ ۱۸ و ۱۹ دی ماه خاطرنشان کرد: حادثه خیلی بد و غیرقابل تصور بود. چرا باید به چنین جایی برسیم؟ چرا باید جوانهای ما فریب بخورند و بعضی از آنها کارهایی انجام دهند که اصلاً در ذهن آدم نمیگنجد؟ چرا باید مسجد و بازار را آتش بزنند و نیروهای امنیتی و نظامی را هدف قرار بدهند؟ اصلاً تصورش برای انسان امکانپذیر نیست.باید حوادث دیماه علتیابی شودپزشکیان با تأکید بر ضرورت ریشهیابی حوادث دیماه تصریح کرد: باید حوادث اخیر علتیابی شود و برای آن نسخه علمی نوشته شود. با انکار و ندیدن، حذف کردن و پاک کردن مسئله، مشکل پاک نمیشود. تا بیماری را درست نشناسیم نمیتوانیم درمان کنیم. وی ادامه داد: اگر پزشک باشیم و بیمار اطلاعات درست به ما ندهد، نمیتوانیم نسخه درستی برای درمان او بنویسیم پس باید بدانیم مشکل کجاست تا بتوانیم نسخه درستی بنویسیم.رئیسجمهور ادامه داد: باید دادهها را جمع آوری و اطلاعات بگیریم، مشورت کنیم و سپس بتوانیم این دادهها و این اطلاعات را به یک دستورالعمل اجرایی و برنامه برای حل مشکل تبدیل کنیم. باید دستبهدست هم بدهیم و جلو برویم تا مشکلات را حل کنیم.
وی با بیان اینکه دانشگاه جایی است که میتواند برای مشکلات و مسائل جامعه نسخه درست بنویسد؛ تصریح کرد: این مسئله به شرطی اتفاق میافتد که بتوانیم در خود دانشگاه با همدیگر گفتوگو کنیم. مقام معظم رهبری بارها نسبت به برگزاری جلسات آزاداندیشی و گفتوگو در دانشگاه تاکید کردهاند. چرا نباید با هم گفتوگو کردن را بلد باشیم، چرا نمیتوانیم حرف دانشجو را بشنویم و سپس بر اساس روشهای علمی پاسخ بدهیم؟ رئیسجمهور با تاکید بر اینکه که ظالم واقعی کسی است که در مقابل موضوعاتی که از آن آگاهی ندارد میایستد، خاطرنشان کرد: مفسران بارها گفتهاند که مقصود از دروغ بستن به خدا، در حقیقت فریب دادن مردم است؛ چراکه به خداوند نمیتوان دروغ گفت. او از درون دلها آگاه است و حقیقت انسان را میداند.
وی افزود: بنابراین، ظالمترین انسان کسی است که حقیقت را تحریف کند، سخن ناروا را به نام حق عرضه کند یا هنگامی که سخن درست و صادقانهای به او میرسد آن را تکذیب کند. معیار تقوا فقط گفتن حق نیست؛ پذیرش حق هم هست. اگر سخن صحیحی ارائه شد باید در برابر آن تواضع کرد، نه اینکه از سر تعصب یا مصلحتاندیشیهای نادرست آن را انکار کنیم. رئیسجمهور با اشاره به روش های نوین در سیاستگذاری رایج در جهان، گفت: امروز در ادبیات علمی جهان از «سیاستگذاری و مدیریت مبتنی بر شواهد» سخن گفته میشود؛ یعنی تصمیمها باید بر پایه دادههای معتبر، تحلیلهای متقن و بنیانهای استوار قرار گیرد، نه اینکه بر اساس ذهنیتها، پیشفرضهای اثباتنشده یا برداشتهای شخصی باشد.
وی ادامه داد: قرآن نیز همین تمایز را با تعبیر «کلمه طیبه» و «کلمه خبیثه» بیان میکند.کلمه خبیثه مانند گیاهی است که ریشه ندارد و بر سطح زمین قرار گرفته است؛ ثباتی ندارد و با هر بادی از جا کنده میشود. اما کلمه طیبه ریشهدار است، استوار است و ثمر میدهد. سخن درست، ریشه دارد. باید آن را گفت و وقتی گفته شد باید آن را پذیرفت. تصمیمگیری صحیح نیز زمانی شکل میگیرد که درست ببینیم، بشنویم و درست تحلیل کنیم.رئیسجمهور با تاکید بر اینکه بار سنگینی از این مسئولیت بر دوش مراکز علوم انسانی در همه رشتهها و حوزهها است، تاکید کرد: نگاه ما باید طبیبگونه باشد، گام نخست تشخیص دقیق درد است و سپس ارائه نسخه متناسب با هر درد صورت گیرد. هر بیماری درمان خاص خود را میطلبد و نمیتوان با نسخههای کلی و تکراری، مشکلات پیچیده را حل کرد.
پزشکیان تصریح کرد: از جامعه دانشگاهی میخواهم برای حل مسائل به کمک بیایند؛ از آب، برق، گاز و انرژی گرفته تا صنعت، تجارت و مسائل اجتماعی و اقتصادی. اینها موضوعاتی نیست که صرفاً با اداره روزمره دستگاهها حل شود. اگر سازوکارهای اداری موجود بهتنهایی کارآمد بودند، بسیاری از این مشکلات تاکنون برطرف شده بود.رئیسجمهور در پایان تاکید کرد: نگاه، باور و اعتقاد ما باید بر این شکل بگیرد که درستی را بپذیریم و در برابر آن سر خم کنیم، اشکالات و عیبهای خودمان را ببینیم و اصلاح کنیم تا بتوانیم در کنار هم قرار بگیریم. باید کمک کنید جامعه را به وحدت و انسجام برسانیم. دستبهدست هم بدهیم و فرهنگ ایرانی اسلامی را در این کشور عملی کنیم.
غلامرضا اعوانی: پیوستگی علم و حکمت؛ ویژگی ممتاز فرهنگ ایرانی
عضو پیوسته فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران با اشاره به اینکه یکی از مهمترین ویژگیهای فرهنگ ایرانی، پیوستگی همه علوم با حکمت است، گفت: در سنت ایرانی هیچ علمی از حکمت الهی جدا نبوده است و همه شاخههای دانش، از فلسفه و کلام تا اخلاق، سیاست، هنر، شعر و موسیقی، در نسبت با حکمت معنا یافتهاند.
وی با تأکید بر پیوستگی تاریخی حکمت در ایران گفت: هیچگاه علمی در سنت ایرانی از حکمت الهی جدا نبوده و همین پیوستگی، راز ماندگاری و اثرگذاری فرهنگ ایرانی در جهان است.
وی با بیان اینکه فرهنگ ایرانی از تأثیرگذارترین فرهنگهای تاریخ بوده است، اظهار کرد: چه در دوران پیش از اسلام و چه پس از آن، حکمت ایرانی در گسترهای وسیع از جهان، از شرق تا غرب، نفوذ داشته و این استمرار تا روزگار ما ادامه یافته است.
اعوانی با اشاره به اینکه یکی از مهمترین ویژگیهای فرهنگ ایرانی، پیوستگی همه علوم با حکمت است، تصریح کرد: در سنت ایرانی هیچ علمی از حکمت الهی جدا نبوده است و همه شاخههای دانش، از فلسفه و کلام تا اخلاق، سیاست، هنر، شعر و موسیقی، در نسبت با حکمت معنا یافتهاند.
وی افزود: این پیوستگی موجب شد که حکمت در ایران یک جریان زنده و مستمر باشد؛ بهگونهای که استادان میتوانستند سلسله استادان خود را تا قرون پیشین دنبال کنند و این استمرار در کمتر سرزمینی دیده میشود.
این استاد فلسفه گفت: ابنخلدون، جامعهشناس و سیاستمدار عرب مسلمان در مقدمه خود به عظمت فرهنگ ایرانی تصریح کرده و حتی در فصلی با عنوان اگر علم در ثریا باشد مردانی از فارس به آن دست خواهند یافت، تأکید میکند که بسیاری از بزرگان علوم عقلی در تمدن اسلامی ایرانی بودهاند.
وی ادامه داد: حتی پس از حمله مغول و آسیبهای گسترده به مراکز علمی، حکمای بزرگی چون خواجه نصیرالدین طوسی و فخر رازی ظهور کردند که نشاندهنده تداوم سنت حکمی در ایران است.
اعوانی با بیان اینکه فرهنگ ایرانی برخلاف برخی تمدنها که دیر شناخته شدند، از دیرباز مورد توجه بوده است، اظهار کرد: تأثیر حکمای ایرانی همچون ابنسینا در قرون وسطی اروپا گسترده بود و متفکرانی چون توماس آکویناس بارها به آثار او استناد کردهاند؛ همچنین نفوذ اندیشههای ایرانی در هند و دیگر مناطق نیز مشهود است.
وی افزود: بهجز معدودی از حکمای اندلس و نیز کندی، بیشتر حکمای بزرگ جهان اسلام ایرانی بودهاند و این نشان میدهد که حکمت در ایران نه یک امر مقطعی، بلکه یک سنت مستمر بوده است.
عضو پیوسته فرهنگستان علوم با اشاره به اینکه ریشه این جامعیت را باید در جهانشمولی حکمت قرآنی جستوجو کرد، بیان کرد: قرآن کریم در میان کتابهای آسمانی، بر تعلیم کتاب و حکمت تأکید ویژه دارد و حکمت را امری فراگیر و هدایتگر معرفی میکند.
وی افزود: حکمت در این معنا، ناظر به همه ابعاد حیات انسانی است و میتواند دلها را تسخیر کند؛ از این رو، حکمت اسلامی مرز جغرافیایی نمیشناسد و شرق و غرب را دربرمیگیرد.
اعوانی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به جایگاه عقل در فلسفه اسلامی گفت: در سنت فلسفی ما، عقل به دو معنای عقل جزئی و عقل کلی تقسیم میشود؛ عقل جزئی بیشتر در حوزه علوم طبیعی و امور کثرت به کار میرود، در حالی که عقل کلی ناظر به وحدت و حقیقت مطلق است.
وی تصریح کرد: عقل کلی مانند نردبانی است که انسان را از مراتب پایینتر به سوی حقیقت رهنمون میکند، اما عقل جزئی در محدوده موضوعات خاص و مادی عمل میکند. در دوره جدید، علوم جزئی یا همان سیانس گسترش یافته و بیشتر با عقل جزئی مرتبط است.
این استاد فلسفه در ادامه تأکید کرد: حکمت به معنای دیدن حقایق از منظر الهی است و هر تعریفی که از حکمت ارائه شود، در نهایت به همین معنا بازمیگردد؛ از این رو، حفظ و احیای سنت حکمی ایرانی ضرورتی اساسی برای تداوم هویت علمی و فرهنگی کشور به شمار میرود.
عضو پیوسته فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران با انتقاد از غلبه عقل جزئی در جهان معاصر تأکید کرد: اگر عقل را به عقل معاش تقلیل دهیم و عقل معاد را نادیده بگیریم، در حقیقت به سنت فرهنگی خود آسیب زدهایم و عقل را بدنام کردهایم.
وی با بیان اینکه دنیای امروز، دنیای علوم جزئی و عقل جزئی است، اظهار کرد: در سنت حکمی ما همواره میان عقل جزئی و عقل کلی تمایز وجود داشته و این دو در عین ارتباط، کارکردهای متفاوتی دارند.
اعوانی با اشاره به جایگاه عقل در ادبیات عرفانی گفت: مولانا صدها بیت درباره عقل دارد و در یکی از ابیات میگوید عقل جزوی را وزیر خود مگیر، عقل کل را ساز ای سلطان خویش؛ این بیان نشان میدهد که عقل کلی ناظر به مبادی و حقیقت مطلق است، اما عقل جزئی در سطح کثرت باقی میماند.
وی افزود: مولانا همچنین میگوید عقل جزوی عشق را منکر بود؛ زیرا راه رسیدن به حقیقت، محبت و عشق است و عقل جزئی توان درک این ساحت را ندارد. اگر عقل به عقل معاش تقلیل یابد و از ساحت معنوی جدا شود، به تعبیر حکماً، عقل معاد زیر پا گذاشته میشود.
این استاد فلسفه با اشاره به اینکه در طول تاریخ، گرایشهای ضدعقلی هم در جهان اسلام و هم در غرب وجود داشته است، تصریح کرد: حتی برخی متفکرانی که به اصالت عقل شهرت دارند، در آثارشان عناصری ضدعقلی دیده میشود.
وی ادامه داد: برای مثال، دکارت در جایی حقایق را تابع اراده میداند؛ هیوم در مبانی عقل تردید میکند؛ کانت حجیت عقل نظری را محدود میسازد و هگل عقل را تاریخی میانگارد. این مباحث نشان میدهد که مسئله عقل در جهان جدید با چالشهای جدی روبهروست.
اعوانی با تأکید بر اینکه بزرگترین خدمتی که جشنوارهها و کنگرههای علمی میتوانند انجام دهند، احیای فرهنگ و هویت ملی است، اظهار کرد: فرهنگ، بزرگترین سرمایه ملی و اساس هویت ماست، اما در سالهای اخیر آسیبهایی دیده و برخی بزرگان ما به دلایلی از کتابهای درسی حذف شدهاند.
وی افزود: در حالی که آثار متفکران و شاعران ایرانی در جهان با استقبال گسترده مواجه است، ما در معرفی آنان کوتاهی کردهایم. برای نمونه، مثنوی مولانا سالها از پرفروشترین کتابها در آمریکا بوده است، اما در داخل کشور آنگونه که باید به این میراث توجه نشده است.
عضو پیوسته فرهنگستان علوم با بیان اینکه علوم انسانی منحصر به یک دانشکده خاص نیست، گفت: حتی در رشتههای فنی و مهندسی نیز دانشجو با انسان و جامعه سروکار دارد و باید با مبانی علوم انسانی آشنا باشد.
وی با اشاره به نمونههایی از دانشمندان ایرانی که در کنار تخصص علمی، در حوزه ادبیات و حکمت نیز صاحبنظر بودهاند، اظهار کرد: مرحوم فضلالله رضا با آنکه مهندس و دانشمند برجسته بود، آثاری در زمینه شاهنامه و عرفان داشت؛ این نشان میدهد که نظام آموزشی پیشین توانسته بود پیوند میان تخصص و فرهنگ را حفظ کند.
اعوانی با تأکید بر اینکه در نظام آموزشی نیازمند بازنگری جدی هستیم، بیان کرد: باید با بهرهگیری از تجربه استادان و صاحبنظران، مبانی فرهنگی خود را تقویت کنیم؛ زیرا بخشی از این مبانی دچار خدشه شده است.
وی افزود: امروز امکانات و فرصتهایی در اختیار ماست که گذشتگان نداشتند و یکی از مهمترین آنها، امکان شناخت فرهنگهای دیگر است. در حدیث آمده است که حکمت گمشده مؤمن است؛ بنابراین شناخت فرهنگهای دیگر نه تنها تهدید نیست، بلکه زمینه تعارف و تکامل متقابل است.
این استاد فلسفه گفت: تعارف میان اقوام و ملل به معنای شناخت متقابل فرهنگی است و این شناخت، مایه کرامت و تقواست. گذشتگان ما در این زمینه پیشگام بودند، اما امروز در این حوزه ضعفهایی وجود دارد که باید جبران شود.
اعوانی در پایان تصریح کرد: انسان برای رسیدن به علم، باید از پندار عبور کند و به باور درست برسد و این مسیر نیازمند سالها تربیت فکری و عقلی است. اگر جامعهای بر پندارهای نادرست تکیه کند، هرگز به علم حقیقی دست نخواهد یافت.
وی ابراز امیدواری کرد که با توجه مسئولان عالی کشور به فرهنگ و علوم انسانی، زمینه احیای دوباره سنت حکمی و تحقق حق در جامعه فراهم شود.
غلامرضا اعوانی، عضو پیوست فرهنگستان علوم اولین سخنران این آیین بود. وی ضمن تأکید بر جایگاه فرهنگی ایرانی و فرهنگ اسلامی در تاریخ فلسفه تاکید کرد: تاریخ فلسفه ۲۰۰۰ ساله یونان نشان میدهد ایران در عرصه فلسفه نسبت به سایر کشورهای شرقی خصوصاً هند، چین، فنقیه و مصر حتی یونان صدرنشین بوده است، به گونهای که ابن خلدون از عظمت علوم عقلی فلاسفه ایران به بزرگی یاد کرده است. وی به خدمات کنگره فارابی در جهت احیای فرهنگ ایرانی و اسلامی اشاره و بیان کرد: یکی از بزرگترین سرمایههای کشور ما فرهنگ عمیق و بزرگ فلسفه ایرانی است که نیاز است احیا شده و لطمات دیده ترمیم شود نام بسیاری از فلاسفه و حکمای بزرگ ایرانی متأسفانه در ادوار اخیر حذف شده به طور مثال در کتاب مثنوی که یکی از پرفروشترین آثار فلسفی در دنیا شناخته میشود امروز مهجور مانده است بنابراین باید بیشتر به علوم انسانی توجه شود و بزرگان فلسفه ما به نسل جدید معرفی شوند.
اعوانی ضمن تأکید بر لزوم در نظر گرفتن سیاستهای جدید در جهت بزرگداشت فلاسفه ایران تصریح کرده نیاز است تا در همه رشتههای علوم انسانی فلاسفه بزرگ معرفی و سرفصلهایی تدریس شود. این تجدید نظر با مشاوره مجریان دانشگاهی و کسانی که اصول و مبانی فلسفه را به درستی میدانند باید در نظر گرفته شده تا بتوانیم جایگاه فلسفه ایرانی و اسلامی را حفظ و پاسداشت کنیم. ما نیاز داریم تا امتیازاتی را که طی ادوار گذشته کسب کردهایم حفظ کنیم و برای شناخت بیشتر فر هنگهای مختلف که در اسلام نیز بر آن تأکید شده شناخت پیدا کرده و در عین حال فرهنگ ایرانی را که امروزه مهجور مانده در مقابل سایر فرهنگها بیشتر معرفی کنیم.
وی جهان شمولی حکمت در قرآن را بینظیر خواند و تصریح کرد: اسلام مکتبی است که تصدیق کننده همه مکاتب الهی است و انبیا را به درستی معرفی میکند. در این بین، حکمت زندگی مستمر در بین اساتید ایرانی به گونهای ویژه وجود دارد. این مهم در هیچیک از کشورهای جهان اسلام رخ نداده وحدت حکمت یک شاخصه اصلی از دیدگاه حضرت حق است که به واسطه دین اسلام و حکمای ایرانی معرفی شده است.
وزیر علوم: وظیفه دانشگاه، فهم و پیشنهاد است نه داوری و توجیه
امروز ایران عزیز بیش از هر زمان دیگر نیازمند همدلی، امید، انسجام و توسعه است.
موضوع توسعه، «انسان» است نه «اشیاء». انسان با همه نیازها، علایق و ارزشهای گوناگون و متکثر، و چه زیانبار است رویکردهای تکبعدی که توسعه را صرفاً در اعداد، شاخصها و مثبت شدن آمار خلاصه میکنند و به لایههای فرهنگی، اجتماعی و انسانی آن توجه نمیکنند.
ما سالهاست که در مناقشه تقدم و تأخر توسعه اقتصادی یا سیاسی و در دوگانه عدالت یا آزادی، از آبادانی جا ماندهایم. برای آبادانی نیازمند فهم مشترک و امید هستیم. امید با حکمرانی علمی و اصلاح خطاها به سود ذینفع اصلی سیاستها یعنی مردم به وجود میآید.
با گامهای مؤثر در اصلاح حکمرانی و با عذرخواهی صادقانه و عملی، میتوان همه را در همبستگی که به تعبیر رهبر معظم انقلاب، «قیمتیترین چیزهاست» شریک ساخت.
امیرالمؤمنین علی علیهالسلام در نامه خود به مالک اشتر میفرمایند:
إِنْ ظَنَّتِ الرَّعِیَّهُ بِکَ حَیْفًا فَأَصْحِرْ لَهُمْ بِعُذْرِکَ وَاعْدِلْ عَنْکَ ظُنُونَهُمْ بِإِصْحَارِکَ.
اگر مردم گمان ستم درباره تو بردند، عذر خود را آشکارا بیان کن (شفاف توضیح بده)، تا سوءظن آنان به تو برطرف شود.
فَإِنَّ فِی ذَلِکَ رِیَاضَهً مِنْکَ لِنَفْسِکَ، وَرِفْقًا بِرَعِیَّتِکَ، وَاعْتِذَارًا تَبْلُغُ بِهِ حَاجَتَکَ مِنْ تَقْوِیمِهِمْ عَلَی الْحَقِّ.
این توضیح و شفافیت، هم ریاضت نفس است برای تو و هم مهر و مدارا با مردم است و این عذرخواهی و شفافسازی، تو را به هدفت که سوق دادن مردم به حقیقت است، یاری میرساند.
جالب است که امام (ع) از واژه «اِصْحار» استفاده کرده که به معنای آشکار کردن چیزی مانند یک صحرای باز و بدون پرده است. این تعبیر نشاندهنده عمق شفافیتی است که یک حاکم باید در برابر مردم داشته باشد. بر اساس این فرمان، صرفاً «درست عمل کردن» کافی نیست؛ وظیفه پاسخدهی به افکار عمومی نیز وظیفه اوست. حتی حرکت به سمت حقیقت و عدالت بدون قناعت وجدان مردم بر طبق این بیان شریف ممکن نیست.
جناب آقای رئیسجمهور، رخدادهایی چون تجاوز ظالمانه رژیم صهیونیستی، همبستگیآفرین بوده است؛ زیرا حس تعلق جمعی را زنده و تقویت کرد. اکنون با تصمیمهای مؤثر و سیاستهای فراگیر که همه ایرانیان با هر نژاد، زبان، فکر، سلیقه و عقیده را دربر بگیرد، میتوان آن همبستگی را تداوم بخشید. همه نهادهای قدرت باید نشان دهند که ایران خانه مشترک همه ماست؛ با همه تنوعهای فرهنگی و عقیدتی.
اگر میخواهیم همه پای کار ایران بایستند، راه، آن است که «هیچ گروهی» احساس طردشدگی نکند و خود را سهیم در آبادانی بداند.
مهمانان ارجمند! به تعبیر یکی از اندیشمندان برجسته علوم انسانی که دور از وطن است: «باید از گذشتهگرایی دست برداریم؛ نباید اسیر گذشته شد.»
گروهی خامخیال اندیش، سعی کردند تا با نوستالژیسازی و اسطورهپردازی از گذشته و یا تحریف و البته با سوءاستفاده از برخی ناکامیهای موجود، نسل جوان را در حسرت گذشته فروبرند.
علوم انسانی به ما میآموزد: اگر تاریخ را نه با حسرت و نه با نفرت، بلکه منصفانه- با همه قوتها و ضعفها روایت کنیم، مجالی برای اسطورهسازیهای تحریفآمیز باقی نمیماند.
جناب آقای رئیسجمهور! باید به یافتههای علمی و نه سفارشی تن داد.
باید همه صداها را شنید. سیاستگذاری بدون شنیدن، به حدس زدن تبدیل میشود و حدس زدن برای اداره جامعه راهزن است، وای بر صداهایی که شنیده نشوند.
آقای رئیسجمهور! مأموریت جنابعالی به وزارت علوم و دانشگاهها برای بررسی اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ و ارائه راهکار به دولت، اقدامی از همین جنس است.
دولت میتوانست صرفاً به گزارشهای اجرایی نهادهای دخیل و سازمانهای وابسته به خود بسنده کند، اما به «نهاد علم» مسئولیت داد. هنگامی که برای فهم یک پدیده اجتماعی پیچیده و ذوابعاد، «نهاد علم» به عنوان مرجع تحقیق و بررسی انتخاب میشود، در واقع تصمیم گرفته میشود که کشور با واقعیتهای موجود و درونی خود گفتوگو کند، نه آنکه صرفاً پیامدهای آن را مدیریت کند. این رویکرد، حاکی از بلوغ در حکمرانی است که معضل اصلی از نظر او، «مدیریت رویداد» نیست؛ «شناخت فرایند» است.
اعتراض را اگر صرفاً رخدادی «در خیابان» ببینیم، ناچار با آن همچون یک «حادثه» برخورد خواهیم کرد. در این صورت، بعد از مهار حادثه، گزارشها نوشته شده و پرونده بسته میشود تا روزی دیگر و حادثهای دیگر. اما اعتراض در ذات خود یک «نشانه» است؛ نشانهای از یک فرایند در مناسبات اجتماعی، و علم، نشانهشناس آگاه و امین است. باید به نشانهشناسی و درمانگری او اعتماد کرد و در عمل هم التزام داد؛ و الا حادثهها در پی یکدیگر تکرار خواهند شد.
گرچه در حادثه اخیر، توطئه دشمن بدسَرشت و بدخواهی معاندان کینهتوز بیش از هر زمان دیگری آشکار و علنی بود؛ اما لایههای گوناگون حادثه را باید از یکدیگر تفکیک کرد تا نشانهها گم نشوند و درمان به انحراف کشیده نشود.
اعتراض زمانی به بحران تبدیل میشود که جامعه زبان مشترک برای بیان اختلافات نداشته باشد. علم میتواند این زبان مشترک را فراهم کند.
وظیفه دانشگاه در این مأموریت، فهم و پیشنهاد است نه داوری و توجیه.
دعوا و ورود زبان نهاد دانشگاه این روزها چنین است.
دبیر جشنواره شانزدهم: آثار ارسالی رشد ۷۰ درصدی داشته است
دبیرخانه دائمی جشنواره بینالمللی فارابی در شانزدهمین دوره، کار خود را با اعلام فراخوان دریافت آثار پژوهشی منتشر شده و یا خاتمه یافته در سالهای ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۲ آغاز کرد. این فراخوان در اسفندماه ۱۴۰۳ به تمامی دانشگاهها، پژوهشگاهها، حوزههای علمیه، ناشران و مراکز علمی داخلی و خارجی اطلاعرسانی شد تا آثار علمی دانشگاهیو وغیردانشگاهی در حوزه علوم انسانی و اسلامی و همچنین آثار برتر خارجی در دو حوزه ایرانشناسی و اسلامشناسی و همچنین آثار برتر خارجی در دو حوزه ایرانشناسی و اسلامشناسی به مدت سه ماه دریافت شود.
پس از پالایش اولیه، ۴۴۲۶ اثر دریافتشده توسط دبیرخانه جشنواره که در مقایسه با دوره قبل رشدی ۷۰ درصدی داشته است، شورای علمی جشنواره با حضور مدیران شانزده گروه علمی در تیرماه امسال تشکیل شد و بلافاصله گروههای مزبور با انتخاب اعضای خود از میان دانشگاهیان و حوزویان خوشنام از سراسر کشور، کار تشخیص و ارسال به داوری آثار علمی منتخب را آغاز کردند.
در نتیجه فعالیت گروههای علمی بخش داخلی، از میان ۳۳۵۷ اثر پالایششده در قالبهای کتاب، اثر تحقیقی، رساله دکتری، پایاننامه کارشناسی ارشد و مقاله، ۲۴۰ اثر معادل ۷ و ۳۴ صدم درصد به داوری ارسال شد که از این میان، در بخش داخلی، ۲۰ اثر معادل ۶۱ صدم درصد از کل آثار مورد بررسی، طی ۴۱ جلسه علمی (۱۱۰۵ نفر ساعت) و همچنین با معاونت ۲۱۰ داور و ۷۳۵ مورد داوری، به مراسم اختتامیه جشنواره راه یافت.
همچنین در بخش بینالملل جشنواره، از میان ۲۰۲ اثر خارجی دریافتشده، ۱۹ اثر به داوری ارسال شد که در نهایت، شورای علمی و شورای سیاستگذاری این بخش، ۶ اثر و شخصیت علمی را به لحاظ جمیع آثار، انتخاب و به شورای سیاستگذاری پایانی معرفی کرد.
در بخش سوم یعنی بخش ویژه جشنواره نیز، پیشنهادهای معرفیشده توسط گروههای شانزدهگانه داخلی برای انتخاب شخصیتهای علمی برجسته در دو قالب پیشگام و پیشتاز در دومین جلسه شورای علمی جشنواره در آبان ماه مورد بررسی قرار گرفت تا در نهایت ۴ شخصیت ممتاز علمی در این دو قاب انتخاب شوند. همچنین در این بخش، نظریهپرداز برتر، مجلات علمی دانشگاهی و حوزوی برتر، انجمنهای علمی دانشگاهی و حوزوی برتر و اثر تحقیقی منتخب در حوزه «منشور توسعه فرهنگ قرآنی» نیز توسط شورای علمی و شورای سیاستگذاری نهایی جشنواره انتخاب شدند تا بدین ترتیب در این بخش نیز ۱۰ شخصیت و سازمان علمی برجسته مورد تقدیر قرار گیرند.
لازم میدانم از همه دستاندرکاران این جشنواره، از وزیر محترم علوم، تحقیقات و فناوری که ریاست این جشنواره را بر عهده دارند، از معاون محترم علمی رئیسجمهور، اعضای شورای سیاستگذاری و شوراهای علمی بخش داخلی و بخش بینالملل جشنواره، از ارکان دبیرخانه جشنواره، رئیس دبیرخانه، دبیران علمی و اجرایی جشنواره، کارشناسان خبره جشنواره، مدیران و اعضای گروهها و داوران و نهادهایی که ما را در این مهم یاری کردند تشکر کنم. جایزه جشنواره بینالمللی فارابی، متعلق به جامعه علمی است و تمام تلاش ما امانتداری شایسته برای تشخیص و معرفی آثار و افراد برگزیده و ممتاز بوده است؛ آثار و اشخاصی که در وهله نخست میبایست مورد قبول و توجه جامعه علمی دانشگاهی و حوزوی و آکادمیک کشور نیز قرار گیرند.
امیدوارم بخش بینالملل جشنواره فارابی نیز بتواند به شایستگی، ایرانشناسان و اسلامشناسان برجسته بینالمللی را شناسایی کند و از ظرفیتهای آکادمیک آنها برای معرفی شایسته فرهنگ و دانش و میراثهای علمی و فرهنگی این سرزمین بهره جوید.
برگزیدگان شانزدهمین جشنواره بینالمللی فارابی
برگزیدگان بخش داخلی
الهام رضوانی مقدم شایسته تقدیر بخش جوان گروه اخلاق، ادیان و عرفان
مهران اسماعیلی برگزیده سوم بخش بزرگسال گروه تاریخ، جغرافیا و باستانشناسی
امیرحسین مقدس برگزیده دوم بخش جوان گروه تاریخ، جغرافیا و باستانشناسی
ابراهیم شعاریان شایسته تقدیر بخش بزرگسال گروه حقوق
رحیم یوسفی اقدم شایسته تقدیر بخش بزرگسال گروه مطالعات علوم اجتماعی و علوم ارتباطات
امیرعلی تفرشی برگزیده سوم بخش جوان گروه مطالعات علوم اجتماعی و علوم ارتباطات
زهرا مهران فرد برگزیده سوم بخش جوان گروه علوم اقتصادی و امور مالی
اشرف اکبری دهقی شایسته تقدیر بخش بزرگسال گروه علوم تربیتی، روانشناسی، علوم رفتاری و تربیت بدنی
پیمان حاتمیان برگزیده سوم بخش جوان گروه علوم تربیتی، روانشناسی، علوم رفتاری و تربیت بدنی
آرش رئیسی نژاد برگزیده سوم بخش بزرگسال گروه علوم سیاسی، روابط بینالملل و مطالعات منطقهای
رضا سرحدی قهری شایسته تقدیر بخش جوان گروه علوم سیاسی، روابط بینالملل و مطالعات منطقهای
حسین صدیقی برگزیده سوم بخش بزرگسال گروه علوم قرآنی، تفسیر و حدیث
عمیدرضا اکبری برگزیده دوم بخش جوان گروه علوم قرآنی، تفسیر و حدیث
پریسا عطایی نظری شایسته تقدیر در بخش جایزه منشور توسعه فرهنگ قرآنی در حوزه پژوهش و آموزش عالی
علی ولایی برگزیده سوم بخش جوان گروه فقه و اصول
محمود هدایت افزا برگزیده سوم بخش بزرگسال گروه فلسفه، منطق و کلام
سینا سالاری خرم برگزیده سوم بخش جوان گروه فلسفه، منطق و کلام
ابراهیم برزگر برگزیده سوم بخش بزرگسال گروه مطالعات انقلاب اسلامی و امام خمینی (ره)
اکبر محمدی برگزیده دوم بخش جوان گروه مطالعات انقلاب اسلامی و امام خمینی (ره)
منا آذرنوش برگزیده سوم بخش بزرگسال گروه مطالعات هنر و زیباییشناسی
سیدکاظم حسینی شایسته تقدیر بخش بزرگسال گروه مدیریت
مرحوم استاد کامران فانی شخصیت پیشگام علوم انسانی و اسلامی
مرحوم دکتر سیروس پرهام شخصیت پیشگام علوم انسانی و اسلامی
سیدحسین صفایی شخصیت پیشتاز علوم انسانی و اسلامی
شهرام پازوکی شخصیت پیشتاز علوم انسانی و اسلامی
سیدمهدی امامی جمعه نظریهپرداز برتر
انجمن ترویج علم ایران، انجمن علمی برتر دانشگاهی
انجمن فقه و حقوق، انجمن علمی برتر حوزی
نشریه علمی برتر دانشگاهی سیستان و بلوچستان
نشریه تحقیقات کلامی، نشریه علمی برتر حوزوی
راجر ایرانشناس از انگلستان
پیتر آدامسون اسلام شناس و ایرانشناس از آلمان
طاهره قطبالدین اسلام شناس از هند
دیوید راکسبرگ ایرانشناس از امریکا
جورجو روتا پژوهشگر ایرانشناس از اتریش
آکیهیکو یاماگوچی ایرانشناس از ژاپن
نظر شما