به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) در زنجان، کارگاه یکروزه «جهان نوشتن؛ تأملی بر روایت ایرانی» با حضور سمیه عالمی، نویسنده، منتقد ادبی و مدرس روایتنویسی و با مشارکت جمعی از نویسندگان، روایتنویسان و فعالان عرصه تاریخ شفاهی، به همت حوزه هنری انقلاب اسلامی استان زنجان برگزار شد.
در این نشست تخصصی، سمیه عالمی با اشاره به شرایط پیچیده جهان معاصر، روایت را امری فراتر از یک تکنیک ادبی دانست و گفت: جهان امروز، جهان سوءتفاهمهاست؛ بهویژه درباره ایران و انسان ایرانی. در چنین فضایی، هر نویسنده و روایتگر ایرانی مسئول است که روایت درست، انسانی و مبتنی بر تجربه زیسته خود را به جهان منتقل کند.
وی با تأکید بر عطش جهانی برای شنیدن روایتهای اصیل افزود: بسیاری از روایتهای ایرانی بهدلیل فیلترهای رسانهای و چارچوبهای مسلط فرهنگی کمتر مجال دیدهشدن مییابند و همین خلأ، ضرورت روایتگری آگاهانه و مسئولانه را دوچندان میکند.
این نویسنده در ادامه سخنان خود، مؤلفههای بنیادین روایت مؤثر را تشریح کرد و گفت: روایت پیش از آنکه به فرم و تکنیک متکی باشد، نیازمند لایهای عمیق از شناخت است. روایتگری که نسبت به هویت فردی، تجربه زیسته و باورهای خود شناخت روشنی نداشته باشد، نمیتواند صدایی معتبر و ماندگار خلق کند.
عالمی درک جایگاه فرد در زمانه، نسبت او با جامعه و تاریخ و نیز شناخت موقعیت تاریخی، جغرافیایی و تمدنی ایران در منظومه جهانی را از ارکان اصلی روایتگری دانست و تصریح کرد: فقدان این مؤلفهها، روایت را به متنی صرفاً توصیفی یا احساسی تقلیل میدهد که هرچند ممکن است فضاسازی قابلقبولی داشته باشد، اما از ایده و پیام ماندگار تهی خواهد بود.
وی در بخش دیگری از سخنان خود با نقد الگوی رایج روایت در سنت غربی، بهویژه مفهوم «خودافشایی محض» گفت: در روایت غربی، هرچه نویسنده خود را بیشتر افشا کند، متن جاندارتر تلقی میشود؛ اما این الگو برای انسان ایرانی کافی نیست. روایت ایرانی باید از سطح بیان صرف تجربه شخصی فراتر رود و به کشف و شهود برسد؛ کشفی که از دل رنج تاریخی و پیوند انسان ایرانی با امر معنا شکل میگیرد.
این مدرس روایتنویسی با اشاره به مفهوم «ذخیره عاطفی» نیز اظهار کرد: اگر تجربه زیسته به کشف و شهود منجر نشود، خیلی زود مصرف میشود و دست نویسنده خالی میماند. نویسنده ایرانی باید جهان پیرامون خود را نه فقط تماشا، بلکه با دقت ببیند؛ دیدنی همراه با واکاوی جزئیات، توجه به مکان و تاریخ و کشف پیوندهای پنهان میان انسان و سرزمین.
عالمی در ادامه با نگاهی تاریخی و تمدنی به جایگاه ایران اشاره کرد و گفت: ایران کریدور شرق و غرب و سرزمینی با پیوستگی دیرینه با آسمان است. این کشور هرگز مستعمره نشد، اما همواره در معرض استعمار بوده و همین امر، روایت ایرانی را به روایتی یگانه و ضروری در جهان امروز تبدیل میکند.
وی تأکید کرد: در جهانی که به سمت تکصدایی فرهنگی حرکت کرده، تمدن اسلامی ایرانی همچنان بهعنوان تمدنی زنده و معناگرا، ظرفیت گفتوگو با جهان را دارد.
این کارگاه با گفتوگو، پرسش و پاسخ و تأکید بر تمرین مشاهده، ثبت جزئیات و تعمیق نگاه روایی در آثار نویسندگان به کار خود پایان داد.
نظر شما