به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)؛ کتاب «اسناد شرعی ایالت فارس در عهد قاجار؛ پژوهشی در اسناد تاریخی خاندان اسلامی حاج سید علی تاجر بیرمی» به قلم سید احمد عسکری و وحید کارگر جهرمی از سوی پژوهشکده تاریخ اسلام منتشر شد.
این کتاب به بازخوانی بخشی از تاریخ اجتماعی و دینی جنوب ایران در عصر قاجار میپردازد و حاصل پژوهشی اسنادی درباره یکی از خاندانهای اسلامی اثرگذار جنوب کشور در عصر قاجار است که به وکیلالرعایای بیرمی (لاری) شهرت داشته اند.
سید احمد عسکری، یکی از نویسندگان کتاب، به خلأ یک پژوهش مستقل در حوزه اسناد شرعی فارس اشاره کرد و گفت: این اثر علاوه بر شناخت بهتر اسناد شرعی عهد قاجار در جنوب کشور، به نقش آفرینی تجار دینی در تحولات تاریخی فارس پرداخته است.
وی افزود: علیرغم اهمیت ایالت فارس که جریانات قدرتمند دینی و اصلاحی همانند جنبش تنباکو از آنجا نضج گرفت و انقلاب مشروطه در خاک آن ریشه دواند، تاکنون پژوهش مستقل و مدونی درباره اسناد شرعی این منطقه منتشر نشده بود. با انتشار این میراث مکتوب تلاش کردیم بخشی از این خلأ پژوهشی را جبران کنیم.
وی افزود: اسناد این مجموعه، گونههای متنوعی از اسناد شرعی مانند استفتائات، شهادتنامه، نکاحنامه، ذمهنامه، تمسکنامچه، مبایعهنامه، شرکتنامه، وکالتنامه، اظهارنامه، برات و… را دربر میگیرد که در فضای اجتماعی فارس دوره قاجار رایج بوده است. به گفته نویسنده کتاب اسناد شرعی، این اسناد نهتنها از منظر حقوقی و دینی اهمیت دارند، بلکه به مثابه گنجینهای از دادههای تاریخی، امکان بازسازی مناسبات اجتماعی، اقتصادی و دینی فارس دوره قاجاریه را فراهم میکند.
روایتی مستند از مناسبات بازار، مسجد و ارگ: سه ضلع قدرت در فارس عصر قاجار
این کتاب پس از طرح مباحث نظری و تاریخی درباره سندپژوهی و جایگاه اسناد شرعی در تحقیقات تاریخی، به بررسی مناسبات میان تجار، روحانیون و حکومت در ایالت فارس میپردازد؛ مناسباتی که نویسندگان از آن با تعبیر «بازار، مسجد و ارگ» یاد کردهاند.
عسکری در اینباره توضیح داد: اسناد خاندان حاج سید علی تاجر بیرمی نشان میدهد که این طبقه از سادات تاجر، طی چندین نسل در ساختار قدرت اجتماعی و اقتصادی فارس نقش داشتهاند. آنان مناصبی چون وکیلالرعایایی و ناظمالتجاری را برعهده داشته و با حکام و علمای دینی فارس ارتباط نزدیک داشتند.
به گفته وی، رابطه این خاندان دینی- تجاری با علمای برجسته فارس از جمله خاندان فال اسیری و آیتالله سیدعبدالحسین لاری، رهبر مذهبی مشروطه در جنوب کشور در اسناد شرعی منعکس شده است. در لابهلای این مجموعه، علاوه بر اسناد شرعی، احکام دینی و اسنادی مرتبط با فعالیتهای مبارزاتی دوره مشروطه نیز دیده میشود که میتواند برای پژوهشگران راهگشا باشد.
نویسنده اثر با تشریح بازتاب حیات دینی در متن اسناد این کتاب گفت: در تحلیل محتوای اسناد با نوعی جهانبینی دینی مواجه میشویم. تحلیل محتوای اسناد نشان میدهد که نگرش و باورهای دینی در زندگی تجار فارس حضوری پررنگ داشته است. بسیاری از اسناد با اسماء متبرکه آغاز میشود و علاوه بر محتوای شرعی، در آنها تعابیر دعایی و ارجاعات مذهبی دیده میشود که نشاندهنده پیوند وثیق فعالیت اقتصادی با باورهای دینی است. به گفته وی، دیگر نشانهها و میراث تاریخی نیز نشان دهنده توفق نگاه دینی در این طبقه از سادات تاجر است. حتی شواهد تاریخی خارج از متن اسناد، همچون امور خیر احداث آبانبارهای عمومی از سوی حاج سید علی تاجر بیرمی (لاری) بیانگر مسئولیت اجتماعی و نگاه دینی این خاندان است.
ساختار کتاب اسناد شرعی
کتاب «اسناد شرعی ایالت فارس در عهد قاجار؛ پژوهشی در اسناد تاریخی خاندان اسلامی حاج سید علی تاجر بیرمی» علاوه بر مقدمه و پیشگفتار در شش فصل تنظیم شده است. فصل نخست به مباحث سندپژوهی و اسناد شرعی در میان اسناد تاریخی وکیل الرعایای بیرمی اختصاص دارد. در فصل دوم، تاریخ ایالت فارس در دوره اسلامی از ورود اسلام تا دوره قاجار و نقش آفرینی شخصیتهای تاریخی و خاندانهای اسلامی مورد مطالعه قرار گرفته شده است. فصل سوم به مناسبات تجار با حکومت و روحانیون در دوره قاجاریه میپردازد و فصل چهارم به معرفی رجال و خاندان حاج سید علی تاجر (وکیل الرعایای بیرمی) اختصاص دارد. فصل پنجم شامل رونوشت اسناد شرعی متنوع و فصل ششم دربردارنده تصاویر اسناد شرعی و عکسهای تاریخی است. در پایان نیز نتیجهگیری و فهرست منابع و نمایه آمده است.
نویسندگان امیدوارند این اثر بتواند گامی در جهت توجه به مطالعات اسنادی و تاریخ خاندانهای اسلامی جنوب ایران باشد و افقهای تازهای را پیش روی پژوهشگران تاریخ دوره اسلامی و مطالعات منطقهای بگشاید.
کتاب «اسناد شرعی ایالت فارس در عهد قاجار؛ پژوهشی در اسناد تاریخی خاندان اسلامی حاج سید علی تاجر بیرمی» در ۱۸۸ صفحه در سال ۱۴۰۴ به همت پژوهشکده تاریخ اسلام منتشر شده و در دسترس علاقهمندان قرار گرفته است.
نظر شما