دکتر محمد رضا تولایی در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) در بندرعباس، ضمن پیشنهادهایی برای بهبود ساختاری جایزه کتابسال، الگوی مطلوب داوری آثار و بخشهای مغفول و نادیدهگرفتهشده در جایزه کتابسال را مورد بررسی و نقد قرار داد.
وی گفت: برای بهبود ساختاری جایزه کتابسال، نخست باید به منظور گسترش دامنه جغرافیایی و حمایت از نویسندگان مناطق محروم کارگروههای استانی تشکیل شود.
تولایی افزود: دبیرخانه جایزه باید در هر استان کارگروهی متشکل از اهالی قلم، ناشران محلی و اساتید دانشگاه تشکیل دهد تا آثار بومی را شناسایی و به دبیرخانه مرکزی معرفی کنند.
وی با تاکید بر اعطای امتیاز مضاعف به آثار مناطق کمتربرخوردار، اظهار داشت: در مرحله اولیه داوری، امتیاز ویژه برای کتابهای منتشرشده در استانهایی با زیرساختهای نشر ضعیف در نظر گرفته شود و همچنین برگزاری دورههای آموزشی نویسندگی و نشر در استانهای محروم با همکاری دبیرخانه جایزه، پس از ارزیابی آثار، در مراحل بعدی الزامی به نظر میرسد.
دبیر محفل ادبی اندیشه بندرعباس با اشاره به شفافسازی فرآیندها عنوان کرد: انتشار مستندات و منتشر کردن گزارش تفصیلی هر دوره شامل تعداد آثار ارسالی، استانهای مبدأ، معیارهای حذف و امتیازهای نهایی، اعلام عمومی اسامی داوران و رزومه تخصصی آنان پیش از شروع داوری و ایجاد سامانه آنلاین کامل و مناسب برای ردیابی آثار نیز کمک میکند نویسندگان بتوانند وضعیت اثر خود را در مراحل مختلف داوری پیگیری کنند و این شفافیت در مجموع موجب خواهد شد که مولفان در سالیان آتی، برای ارسال آثار اعتماد بیشتری کنند.
وی ادامه داد: تنوع بخشی به گونههای ادبی و موضوعی افزودن بخشهای جدید مانند «کتابهای کودک و نوجوان با موضوع بومی»، «آثار خلاقه غیرداستانی» و «کتابهای دیجیتال تعاملی» و در نظر گرفتن جایزه ویژه برای «اولین اثر» به منظور تشویق نویسندگان نوپا، در جایزه کتاب سال احساس میشود.
وی با اذعان به استفاده از فناوری و هوش مصنوعی در غربالگری اولیه گفت: بهکارگیری نرمافزارهای تحلیل محتوا برای بررسی اولیه انبوه آثار و کاهش بار داوران و استفاده از پلتفرمهای رأیگیری مردمی بهصورت مکمل داوری تخصصی، نیز برای این جایزه پیشنهاد میدهم.
وی با اشاره به الگوی مطلوب داوری آثار و تشکیل هیئتهای داوری چندلایه و تخصصی، بیان داشت: در لایه اول غربالگری فنی توسط کارشناسان نشر (صحافی، صفحهآرایی، رعایت استانداردهای فنی)، در لایه دوم داوری تخصصی محتوایی توسط متخصصان هر رشته (ادبیات، علوم انسانی، علوم پایه، هنر و…) و در لایه سوم هیئت داوران کلان متشکل از شخصیتهای برجسته فرهنگی برای بررسی نهایی و انتخاب برگزیدگان، باید مد نظر مسئولان این رویداد فرهنگی باشد.
این منتقد ادبی ادامه داد: دورههای آموزشی برای داوران کارگاههای سالانه برای هماهنگی در تفسیر معیارها و کاهش سلیقهایبودن داوری و استفاده از داوران بینالمللی در بخشهای ترجمه و آثار دوزبانه، نیز بسیار مهم و کاربردی است.
وی همچنین در خصوص حق تجدید نظر و اعتراض، تاکید کرد: ایجاد کمیته تجدید نظر متشکل از افراد بیطرف خارج از داوران اصلی و امکان ارسال توضیح توسط نویسنده در صورت اعتراض به نتیجه، باید در این جایزه لحاظ شود.
تولایی به بخشهای مغفول و نادیدهگرفتهشده و غیبت آثار بومی و منطقهای در این جایزه گریزی زد و گفت: جایزه کتابسال عمدتاً بر آثار منتشرشده در پایتخت و کلانشهرها متمرکز است و آثار مربوط به فرهنگ، گویش، تاریخ و محیط زیست مناطق مختلف ایران (مانند هرمزگان) کمتر دیده میشوند.
این کارشناس هرمزگانی اضافه کرد: از آن جایی که بسیاری از آثار ارزشمند، نخست در قالب خودنشر یا کتاب الکترونیک عرضه میشوند، نباید کتابهای خودنشر و الکترونیک در عصر دیجیتال، نادیده گرفته شوند. بنابراین پیشنهاد میکنم بخش «بهترین کتاب خودنشر» و «بهترین کتاب الکترونیک» راهاندازی شود.
وی به غفلت از بخش «کتابهای کودکان با نیازهای ویژه» کتابهای بریل، کتابهای تصویری برای کودکان ناشنوا، یا آثار مناسب برای کودکان دارای اختلالهای یادگیری نیز تاکید نمود و گفت: ایجاد بخش مجزا با همکاری سازمانهای مردمنهاد فعال در این حوزه، ضرورت دارد.
ولایی بیان داشت: جایزه کتابسال بهعنوان یکی از مهمترین رویدادهای فرهنگی کشور، نیازمند نگاهی عادلانهتر، شفافتر و جامعتر است. بنابراین عدالت جغرافیایی، شفافیت داوری و توجه به بخشهای مغفول سه رکن اصلی برای ارتقای اعتبار و تأثیرگذاری این جایزه هستند که باید مورد توجه و تاکید برگزار کنندگان قرار گیرد.
نظر شما