سرویس فرهنگ و نشر خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، در تعریف «صحافی» در کتاب «مبانی نشر کتاب» نوشته عبدالحسین آذرنگ، میخوانیم:
صحافی، که گاه به آن «تجلید» هم گفته شده است، غالباً بهمعنای به هم پیوستن و قرار گرفتن برگهای چاپ شده در پوششی محافظ است؛ اما در واقع صحافی در معنای گسترده واژه، تنها به جلد کردن محدود نمیشود؛ برخی آثار چاپی نه جلد دارد و نه به آن احتیاج دارد.
برای مثال بعضی از آثار چاپی فقط به تاخوردن، مرتب شدن و احیاناً برش نیاز دارد، مانند انواعی از جزوهها، اما بعضی دیگر، مانند کتابهایی که جلد سخت میخواهد، باید همه مراحل صحافی را تا به آخر سپری کند. بهعبارت دیگر میتوان آثاری را که به مرحله صحافی وارد میشود به دو دسته اصلی تقسیم کرد:
۱) آثاری که به پوشش بیرونی نیاز دارد، مانند کتاب؛
۲) آثاری که به پوشش بیرونی نیاز ندارد، مانند روزنامهها، بعضی مجلات و جزوهها، اینها به ترتیب و تنظیم نیاز دارند، البته پس از برش صفحات.
تاریخچه تجلید و صحافی
صحافی، که در اصل برای جلوگیری از پریشان شدن اوراق و نگهداری سهلتر و طولانیمدت پدید آمده و تحول یافته است، از صنعتهای کهنسال و در عین حال از هنرهای ظریف قدیمی، و در شمار هنرهای اصلی کتاب است.
از زمانی که برای نوشتن از ورق استفاده کردند، چه ورق پوستی و چرمی، و چه ورق کاغذ، به نگهداری آنها در میان پوششی محکم و استوار نیز توجه نشان دادند. برای جلد کردن ورقها، از مواد گوناگونی استفاده کردهاند. مانند چرم، چوب، عاج، فلزهای گرانبها، پارچههای محکم و ضخیم، ترکیبی از چرم و چوب، مقوا و حتی اشیاء زینتی دیگر.
در همه تمدنهای کهنسال، نمونههای درخشانی از صحافی را میتوان یافت اما صحافی آنقدر که در مشرقزمین رواج داشت و به اعتلای هنری رسید، در جاهای دیگر نرسید.
تاکنون از دوره تمدن ایران پیش از اسلام، نمونهای از صحافی به دست نیامده است. جز بازماندههایی از آثاری که احتمال میدهند به مانویان متعلق باشد. اما در تمدن ایرانی پس از اسلام همه فنون و هنرهای کتاب، ازجمله صحافی، پیشرفتی چشمگیر یافت.
اوجگیری هنر صحافی در عصر تیموریان
در عصر تیموریان، صحافی کتاب در ایران از نظر هنری به درخشانترین مرتبه خود رسید. از دوره صفویان صحافیهایی با جا مانده که از لحاظ نفاست و زینت کمنظیر است. سنت صحافیهای نفیس در سایر بلاد اسلامی معمولاً بیشتر از سنت صحافی ایرانی متاثر است. شماری از صحافیهای کتاب در ایران جزو شاهکارهای صحافی در جهان است.
پس از ایجاد تحول در فنون و همه عرصههای چاپ، صحافی نیز تحول یافت و دستگاهها و روشهای صحافی ماشینی و الکترونیکی جای صحافی دستی را گرفت. صحافی ماشینی از قرن ۱۹ م در اروپا و آمریکا رواج یافت.
اکنون در ایران صحافی کتابها و نشریات، ماشینی و الکترونیکی است. صحافی دستی برای تک جلدها، دورههای نشریات و بعضی کارهای نفیس رایج است، اما کاربرد و بازده آن طبعاً بسیار محدود و اندک است و گاه نیز فقط ارزش هنری و جنبه تزئینی دارد.
کارگاههای کوچک صحافی در بعضی واحدها به قصد بازپیرایی و ترمیم و حفاظت مجموعههاست. برخی صحافان هم برای تکتک آثار منتشر شده نفیس با دست جلد میسازند و جلد اینگونه کتابها ارزش هنری جداگانهای افزون برارزش خود کتابها دارد.
نظر شما