سرویس دینواندیشه خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) – رضا دستجردی: «یکساعت همدلی؛ ارتباطی در اینجا و اکنون» بهقلم اروین د. یالوم و بنجامین یالوم رواندرمانگر با ترجمه نازی اکبری از تازههای انتشارات ققنوس است. کتاب روایتی صمیمی و درخشان از واپسین سالهای فعالیت یالوم است که در نود سالگی، با وجود افول حافظه، بار دیگر در قالب جلسات مشاوره یکساعته، دل به دغدغههای انسانی سپرده؛ با نگاهی عمیق و انسانی، به مسائل اگزیستانسیال، تنهایی، سوگ، عشق، و جستوجوی معنا میپردازد.
«یک ساعت همدلی» اثری است که مرزهای رواندرمانی را جابهجا میکند و خواننده را با واقعیت قدرت ارتباط انسانی در برابر چالشهای وجودی روبهرو میسازد که اغلب نادیده گرفته میشود. اروین یالوم، روانپزشک و نویسنده که با کتابهایی همچون موهبت روان» و «وقتی نیچه گریست» شناخته میشود، در این اثر، با همکاری پسرش بنجامین یالوم، تجربیات خود را از جلسات مشاوره تکجلسهای با خواننده اشتراک میگذارد. این کتاب نهتنها روایتی شخصی، بلکه گفتاری آرام اما پرشور برای اهمیت همدلی در زندگی روزمره بهشمار میرود. یالوم در این کتاب، با صداقت از زوال حافظهاش سخن میگوید و نشان میدهد چگونه این محدودیت، او را بهسمت رویکردی نوین در رواندرمانی سوق داده است.
مولف در مقدمه کتاب، به مسیر حرفهای خود میپردازد. او به یاد میآورد زمانی که در هفتاد سالگی، کتاب «موهبت روان» را نوشت، بیمارانش نگران بودند که آیا او برای همیشه در کنارشان خواهد ماند یا نه. این نگرانیها، که اکنون پس از بیش از بیست سال همچنان پابرجاست، یالوم را وادار به تأمل در مورد مرگ قریبالوقوع و نیاز به انتقال دانشش کرده است.
یکی از محورهای اصلی کتاب، تأکید بر تمایل انسان به ارتباط انسانی است. یالوم، با بیش از شش دهه تجربه در رواندرمانی، معتقد است که نیروی محرکه اصلی افرادی که به دنبال کمک هستند، جستوجوی روابط نزدیکتر و بهتر است. او توضیح میدهد که کلید این روابط، توانایی بیان حرف دل و تجربه فضای صمیمی مشترک است. اما این کار ساده نیست، زیرا صمیمیت نیازمند آسیبپذیری است. بسیاری از ما، به دلیل تجربیات گذشته که در آنها آسیب دیدهایم، وارد حالت دفاعی میشویم و از گشوده بودن اجتناب میکنیم. یالوم هشدار میدهد: «اگر ما هرگز به خودمان اجازه شفاف و بیپرده بودن ندهیم، هیچوقت به روابطی که میخواهیم دست پیدا نمیکنیم». این دیدگاه، که ریشه در رواندرمانی اگزیستانسیال دارد، نشان میدهد چگونه مسائل میانفردی و اگزیستانسیال با یکدیگر درهمتنیدهاند.
یالوم در کتاب، رواندرمانی اگزیستانسیال را رویکردی معرفی میکند که بر تضادهای درونی ناشی از مواجهه با دادههای وجودی – مرگ، انزوا، معنا در زندگی و آزادی – تمرکز دارد. او اشاره میکند که این نگاه، بر کارش تأثیرگذار بوده، اما همزمان، رواندرمانی میانفردی را نیز برجسته میکند، جایی که مشکلات بیماران از ناتوانی در ایجاد روابط نزدیک ناشی میشود. جالب است که یالوم اکنون باور دارد این دو حوزه چندان از هم جدا نیستند. به باور وی: «یکی از عوامل اصلی اضطراب اگزیستانسیال، وضعیت تنهایی ما در این جهان است». این تنهایی نهایی، که هرگز نمیتوانیم تجربیاتمان را کاملاً با دیگری به اشتراک بگذاریم، میتواند هراسآور باشد. اما ارتباط عمیق با دیگران، بهترین مرهم برای این اضطراب است. این دیدگاه، کتاب را به اثری تبدیل میکند که نهتنها برای درمانگران، بلکه برای هرکسی که به معنای زندگی علاقهمند است، مفید است.
در ادامه مقدمه، یالوم از تجربه شخصی خود پس از مرگ همسرش ماریلین در سال ۲۰۱۹ سخن میگوید. پس از شصتوپنج سال زندگی مشترک، او با تنهایی عمیقی روبهرو شد، که با همهگیری کووید -۱۹ تشدید گردید. او این دوره را «پیری واقعی» مینامد، جایی که دوستان و همکاران یکی پس از دیگری از دنیا میروند. این تجربیات، ذهن یالوم را بیش از پیش به مسائل اگزیستانسیال مشغول کرده است. افول حافظه، که بخش مهمی از کتاب را تشکیل میدهد، او را وادار به تغییر رویکرد کرد. شش سال پیش، وقتی متوجه شد نمیتواند جزئیات زندگی بیماران را به یاد بیاورد، تصمیم گرفت بهجای درمان مستمر، مشاورههای تکجلسهای ارائه دهد. این جلسات، که هسته اصلی کتاب هستند، کوتاه اما پر از بینش و دگرگونیاند.
همکاری با بنجامین یالوم، پسر کوچک اروین، یکی از جنبههای جذاب کتاب است. بن، که نویسندهای قهار و ویرایشگر آثار پدرش بوده، پس از سالها کار در تئاتر، به «کسبوکار خانوادگی» پیوسته و در حال تحصیل دکترای رواندرمانی خانواده است. این همکاری، ترکیبی غنی از تجربیات اروین و مشاهدات هوشمندانه بن است. یالوم میگوید: این پدر و پسر، با نثری روان و صداقتی بیمثال، نشان میدهند چگونه محدودیتها میتوانند فرصتی برای نفوذ به اعماق دل انسان باشند.
یالوم در کتاب، دو اصطلاح کلیدی را روشن میکند. او صمیمیت را نه به معنای جنسی، بلکه بهعنوان نزدیکی محبتآمیز و بیان حرف دل تعریف میکند. رواندرمانی، فضایی امن برای تمرین این صمیمیت است. وی در مورد «بیمار» توضیح میدهد که این واژه از ریشه پزشکی روانپزشکی میآید، اما امروزه بسیاری از درمانگران از «درمانجو» استفاده میکنند.
کتاب از بیش از سیصد ملاقات تکجلسهای، بیست و دو داستان را انتخاب کرده که هدفشان آموزش به درمانگران است. یالوم هشدار میدهد که این مدل را نباید بهعنوان رویکرد اصلی رواندرمانی در نظر گرفت، بلکه درسهایی برای استفاده در کارهای روزمره است. در دنیایی که شرکتهای بیمه و داروسازی به سمت درمانهای کوتاهتر سوق میدهند، این کتاب یادآوری میکند که کیفیت ارتباط، بیش از کمیت اهمیت دارد.
داستانهای کتاب، هر کدام دریچهای به یک مسئله انسانی باز میکنند. برای مثال، در یکی از جلسات، یالوم با بیمارانی روبهرو میشود که با سوگ دستوپنجه نرم میکنند. او نشان میدهد چگونه پذیرش مرگ میتواند به جستوجوی معنا کمک کند. در دیگری، تنهایی اگزیستانسیال را بررسی میکند و تأکید دارد که روابط عمیق، بهترین پادزهر برای آن است. این داستانها، کوتاه اما ژرف، خواننده را به تأمل در زندگی خود وامیدارند.
یکی از نقاط قوت کتاب، ادغام رواندرمانی فردی با جنبههای گروهی است. یالوم، که تجربه زیادی در گروهدرمانی دارد، از تبادلات میانفردی برای کمک به بیماران استفاده میکند. او در فضای احساسی میان خود و بیمار، درسهایی برای بهبود روابط بیرونی میگیرد. این رویکرد، کتاب را به ابزاری کاربردی برای درمانگران تبدیل میکند.
علاوه بر این، کتاب به چالشهای پیری میپردازد. یالوم با صراحت از افول حافظهاش سخن میگوید و نشان میدهد چگونه این مسئله، او را به نوآوری واداشته است. این صداقت، کتاب را از آثار صرفاً نظری متمایز میکند و آن را به روایتی شخصی و الهامبخش تبدیل مینماید.
در مقایسه با آثار قبلی یالوم، «یک ساعت همدلی» بیشتر بر جنبههای عملی تمرکز دارد. درحالیکه «موهبت روان» بینشهای کلی ارائه میدهد، این کتاب با مثالهای واقعی، خواننده را به داخل جلسات میبرد. همکاری با بنجامین، لایهای تازه به متن اضافه کرده و آن را نسلبهنسل میکند.
برای خوانندگان علاقهمند به روانشناسی، این کتاب منبع غنی است. آنها میتوانند درسهایی مانند اهمیت آسیبپذیری، نقش همدلی در شفای بیمار، و ادغام مسائل اگزیستانسیال با روابط روزمره را بیاموزند. حتی برای غیرمتخصصان، کتاب همچون آینهای است که زندگی خود را در آن ببینند و به فکر بهبود روابطشان بیفتند.
«یکساعت همدلی» در ۲۹۵ صفحه بههمت انتشارات ققنوس منتشر شده است.
نظر شما