سرویس تاریخ خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، طاهره مهری -کتاب «تاریخ فشرده‌ی هوش مصنوعی» با عنوان فرعی «شش ابتکار اساسی که به هوش مصنوعی جان می‌بخشد»، تالیف توبی والش و ترجمه سهند سلطاندوست از سوی نشر مرکز به بازار کتاب آمده است.

هوش مصنوعی یکی از شاخه‌های پیشرفته علوم کامپیوتری است. هدف از این شاخه، ساخت مجموعه‌ای از سیستم‌های کامپیوتری است که بتوانند کارهایی مانند استدلال، تصمیم‌گیری، یادگیری و حل مسئله را تا حدی شبیه انسان، حتی گاهی دقیق‌تر از او، انجام بدهند. توجه به این نکته ضروری است که تا همین چند سال پیش، بسیاری از مواردی که به آنها اشاره شد، تنها توسط انسان انجام می‌شدند و سیستم‌های کامپیوتری در انجام آنها کم توان یا ناتوان بودند. هوش مصنوعی یکی از جدیدترین حوزه‌های تکنولوژی است.

کتاب «تاریخ فشرده‌ی هوش مصنوعی» حضور هوش مصنوعی در زندگی امروز بشر را تحقق آینده‌ای می‌داند که در آثار نویسندگانی چون آرتور سی. کلارک، آیزاک آسیموف با آینده‌ای پر از ربات‌ها و کامپیوترهای هوشمند پیش‌بینی شده بود.

این کتاب به این موضوع اشاره دارد که وقتی چت‌بات هوش مصنوعی چت‌جی‌پی‌تی در اواخر سال ۲۰۲۲ راه‌اندازی شد؛ ظاهر قضیه این بود که خلق‌الساعه سبز شده. اما واقعیت این بود که موفقیت یک‌شبه هوش مصنوعی مثل بیشتر موفقیت‌های یک‌شبه مدت‌ها مقدمات ساخت داشت.

توبی والش دانشمند کامپیوتر بریتانیایی و دانشمند ارشد در UNSW.ai، موسسه هوش مصنوعی UNSW سیدنی است. او عضو برجسته و استاد هوش مصنوعی در دانشکده علوم کامپیوتر و مهندسی UNSW در دانشگاه نیو ساوت ولز و Data61 است.

کتاب «تاریخ فشرده‌ی هوش مصنوعی» در سه بخش به شرح موضوع پرداخته است. بخش اول: عصر نمادین که به «جستجوی جواب‌ها»، «انتخاب بهترین حرکات» و «پیروی از قواعد» می‌پردازد. میان‌پرده به «ربات‌ها در راه‌اند» اشاره دارد و بخش دوم: «عصر یادگیری به مغزهای مصنوعی»، «پاداش موفقیت و استدلال درباره عقاید» و بخش سوم: آینده که به «تحقق هوش مصنوعی» می‌پردازد.

توبی والش با اشاره به نخستین هوش مصنوعی قهرمان می‌نویسد: «با وجود اینکه گری کاسپاروف نخستین قهرمان شطرنج جهان بوده که از کامپیوتر شکست خورده، اما نخستین قهرمان جهانی که به کامپیوتر باخته او نبوده است. هجده سال پیش از شکست کاسپاروف بود که این سرنوشت گریبان لوئیجی ویلا، بازیکن حرفه‌ای تخته‌نرد اهل شهر میلان، را گرفت. ویلا در ۱۴ ژوئیه ۱۹۷۹ برای اولین و آخرین بار قهرمان مسابقات سالانه جهانی تخته‌نرد شد و چه جایی بهتر از مونت‌کارلو برای برگزاری مسابقاتی که عنصر بخت‌واقبال در آن دخیل است؟ اما ویلا فرصت چندانی برای نوشخواری و شادمانی بابت بر صدر نشستنش نداشت. فقط یک روز پس از کسب عنوان قهرمانی جهان، او در مسابقه‌ای نمایشی بر سر تصاحب جایزه پنج هزار دلاری با نتیجه ۱-۷ مقابل کامپیوتر مغلوب شد.

حریف او برنامه کامپیوتری ب‌ک‌گ ۹.۸ ساخته هانس برلینر بود. برلینر در دانشگاه کارنگی ملون ایالات متحده کسوت استادی داشت و خود قهرمان سابق جهان-در رشته شطرنج مکاتبه‌ای- بود. این برنامه ماحصل پنج سال تلاش برلینر برای آموزش بازی تخته نرد به کامپیوتر به شمار می‌رفت. ویلا در این نبرد انسان و ماشین کمی بداقبال بود. در واقع، تحلیل‌های پس از بازی حاکی از آنند که شاید او عملکرد بهتری نسبت به ب‌ک‌گ ۹.۸ داشته، اما تاس که آن را شخص ثالثی می‌ریخته بیشتر به ماشین روی خوش نشان داده است و در مسابقه‌ای این‌چنین کوتاه با برگزاری هشت بازی کاملاً محتمل است که رقیب از پیش شکست‌خورده اما خوش‌اقبال برنده شود.»

در قسمتی دیگر نویسنده به اوپن‌ای‌آی (به انگلیسی: Open AI) یک مؤسسه پژوهشی آمریکایی در زمینه هوش مصنوعی اشاره می‌کند «اوپن ای آی ماموریتی بلندپروازانه داشت: «پیشبرد هوش دیجیتال به شیوه‌ای که به بهترین وجه به کل بشریت سود برساند، بدون اینکه در قیدوبند محدودیتی برای کسب سود مالی باشد.» ماسک پیش از اینها درباره بیم‌هایش از اینکه شرکت‌های بزرگ فناوری تمام مزایای هوش مصنوعی پیشرفته را به تملک خود درآورند سخن گفته بود. اوپن‌ای‌آی روزنه امید او برای پیشگیری از این پیشامد به شمار می‌رفت.

اوضاع در سال ۲۰۱۸ زیرورو شد و اوپن‌ای‌آی به موفقیتی طلایی دست یافت. این گروه ابتکارات مربوط به تبدیل‌گرها را که در گوگل با سامانه‌هایی همچون برت توسعه یافته بود اتخاذ کرد و ظرفیت آنها را با خانواده کلان‌الگوهای زبانی خود یعنی جی‌پی‌تی به طور افراطی توسعه داد. جی‌پی‌تی شامل شبکه‌هایی عصبی بود که بر پایه گنجینه‌های عظیم متنی آموزش داده می‌شدند. اوپن‌ای‌آی با استفاده از داده‌ها و محاسبات بسیار بیشتر قادر بود مدل‌هایی عصبی با قابلیت‌های چشمگیر بسازد. اوپن‌ای‌آی تا به امروز بیش از صدمیلیون دلار برای آموزش کلان‌الگوهای زبانی‌اش هزینه کرده، اما این قمار هزار برابر سوددهی داشته- ارزش اوپن‌ای‌آی در حال حاضر حدوداً صدمیلیارد دلار است.

اولین کلان‌الگوی زبانی اوپن‌ای‌آی از خانواده جی‌پی‌تی که در ژوئن ۲۰۱۸ منتشر شد جی‌پی‌تی -۱ نام داشت. این شبکه عصبی دارای هفده میلیون وزن چشمگیر بود. چنین رقمی در آن زمان یک کلان‌الگو به وجود می‌آورد، اما حالا محقر به نظر می‌رسد. هر چند عملکرد جی‌پی‌تی -۱ محدودیت‌هایی داشت، اما ثابت کرد ساخت کلان‌الگوهای بزرگ‌تر از آنچه گوگل ساخته بود در را به روی قابلیت‌های جدیدی می‌گشاید.»

کتاب در ادامه به شرحی که چت‌جی‌پی‌تی در مورد هوش مصنوعی ارائه می‌دهد، می‌پردازد: «من: یک بند درباره تاریخ هوش مصنوعی در آینده بنویس.

چت‌جی‌پی‌تی: در تاریخ پیش روی هوش مصنوعی، از قرن بیست‌ویکم به منزله دورانی یاد خواهد شد که هوش مصنوعی از حدومرزهای خود فراتر رفت و هر وجهی از هستی بشری را دگرگون ساخت. دستاوردهای سترگ در زمینه یادگیری عمیق و معماری‌های شبکه عصبی محرک جهشی سریع در کاربردهای هوش مصنوعی شد و انقلابی در صنایع مختلف، از خدمات درمانی گرفته تا امور مالی و حمل‌ونقل و حتی صنعت سرگرمی، پدید آورد. با ادغام روزافزون هوش مصنوعی در زندگی روزمره، جامعه با مخمصه‌ای اخلاقی حول حریم خصوصی، سوگیری‌ها و حذف و دگرگونی مشاغل دست به گریبان شد که این امر تدوین مقررات و دستورالعمل‌های بین‌المللی را در راستای توسعه مسئولانه هوش مصنوعی ایجاب می‌کرد. علی‌رغم همه چالش‌ها، وعده هوش مصنوعی مبنی بر ارتقای قابلیت‌های انسانی، پیشبرد نوآوری و مقابله با چالش‌های مبرم جهانی کماکان نیروی محرکه‌ای بود که بشر را به سوی آینده سوق داد، آینده‌ای که در آن انسان و ماشین همکاری هم‌افزایانه داشتند تا مرزهای تازه‌ای از آگاهی و امکان‌پذیری را هموار کنند.»

«هوش مصنوعی»، از زمانی که آلن تورینگ نخستین بار این پرسش را مطرح کرد که «آیا ماشین‌ها می‌توانند فکر کنند؟» از انگاره‌ای در حد گمانه‌زنی به نیرویی دگرگون‌کننده تبدیل شده است.

کتاب «تاریخ فشرده‌ی هوش مصنوعی» همین تحول را پی می‌گیرد: از کار آینده‌نگرانه ایدا لاولیس گرفته تا پیروزی تاریخی آی‌بی‌ام بر قهرمان شطرنج جهان و ظهور انقلابی چت‌جی‌پی‌تی. این کتاب همچنین به سیروسفر «هوش مصنوعی» در عرصه فرهنگی می‌پردازد و به آثاری کلاسیک چون فرانکنشتاین، راهنمای کهکشان برای اتواستاپ‌زن‌ها و ۲۰۰۱: ادیسه‌ِ فضایی اشاره می‌کند.

این کتاب با آشکار ساختن این واقعیت که بسیاری از موفقیت‌های به ظاهر «یک‌شبه» حاصل دهه‌ها تلاش بوده‌اند. «هوش مصنوعی» را در قالب شش ابتکار مهم ساده‌سازی می‌کند تا خوانندگان را برای درک گذشته این فناوری –و البته مسیر پیش روی آن- آماده سازد.

در پایان کتاب واژه‌نامه فارسی-انگلیسی و انگلیسی-فارسی قرار داده شده است و نمایه پایان کتاب نیز راهنمای خوبی برای خوانندگان علاقه‌مند به منظور دستیابی به اطلاعات ریز به شمار می‌رود.

کتاب «تاریخ فشرده‌ی هوش مصنوعی» با عنوان فرعی «شش ابتکار اساسی که به هوش مصنوعی جان می‌بخشد»، تالیف توبی والش و ترجمه سهند سلطاندوست با ۱۹۹ صفحه، شمارگان ۱۰۰۰ نسخه و بهای ۳۵۰ هزار تومان از سوی نشر مرکز منتشر شد.