كتاب «معاد جسماني در حكمت متعاليه (اثبات معاد جسماني از نگرگاه صدرالمتالهين و نقد دلايل مخالفان)» نوشته مرتضي پويان از سوي موسسه بوستان كتاب تجديد چاپ شد.\
مرگ و معاد، دغدغه هميشگي انسان در طول تاريخ بوده است. اعتقاد به مرگ و تناسخ و شبهه آكل و ماكول و حيات دوباره بعد از مرگ، در بين فيلسوفان گوناگون يوناني خود گواه اهميت اين امر در روزگار پيش از اسلام است. طرح مساله معاد و اشتراك اين ركن اعتقادي در بين مذاهب مسيحيت و يهوديت (فرقه فريسيان) و زرتشت و اسلام، نشان جايگاه مهم اين اعتقاد بين دينداران مذهبي است كه با مشكلات خاصي كه اين نوع اعتقاد به دنبال داشته، باعث شده كه متفكران دائما در تبيين و تنقيح اين مساله بكوشند و در دفع شبهات وارده بر اين موضوع، بذل جهد فراواني كنند.
در بخشي از مقدمه كتاب آمده است: «در ميان مسائل مربوط به معاد، معاد جسماني به طور خاص، مورد دغدغه زياد متفكران بوده و هميشه براي اثبات آن كوشيدهاند. شايد معاد جسماني بدين تفصيل و دقت پيش از اسلام مطرح نبوده است، ولي در بين مذاهب و حتي بين فليسوفان يوناني چون "انباذ قليس(انباذقلس)" در قالب ديگر و تحت موضوعات و عناوين و شبهاتي تناسخ، آكل و ماكول و آلت بودن بدن، جلوه ميكرده است. عدهاي كه از اثبات عقلي اين امور و دفع شبهات آن عاجز ماندند، به انكار مساله معاد رو آوردند و گروهي ديگر ـهرچند از اثبات عاجز شدندـ از ناحيه شريعت رو به تعبد آوردند كه داستان اين عده در بين متفكران اسلامي هم سرايت كرد و ادامه يافت تا به حدي كه فخر عالم اسلام و تشيع، شيخالرئيس ابوعلي سينا(ره) با آن همه ذكاوت و حدت ذهني خود اظهار عجز از اثبات عقلي معاد ميكند و از ناحيه شريعت محمدي صادق(ص) ملتزم به آن شده و قبول ميكند. گويي شيخ ميخواهد بگويد كه عقل براي اثبات آن راهي ندارد و امري است كه جز از راه تعبد نميتوان وارد شد. ابنسينا(ره) كه در اواخر كتاب شفاء و نجات، امور سياسي و عبادي و اجتماعي را به ترازوي ميزان عقلي ميكشاند كه پيش از او كم سابقه بوده است، چه شد كه در بحث معاد جسماني از آوردن دليل عقلي سرباز ميزند و رو به تعبد ميآورد؟ يقينا حكايت از آن دارد كه اثبات آن نزد وي عقلي نيست، نه اين كه عقل وي از اثبات آن قاصر است.
تا پيش از صدرالمتالهين(ره)، بسياري از متكلمين و حكمايي چون علامه حلي و فخر رازي و عبدالكريم شهرستاني و محقق طوسي و غيره در كتب خود استدلال بر اثبات معاد جسماني كردند، ولي اين اعاظم به سراغ دليل براي اثبات معاد جسماني رفتند، ولي در عوض، معاد روحاني را اثبات كردند و تمام استدلالهاي عقلي آنها بر معاد جسماني مثبت آن نيست. و تنها عالمي كه به حق ميتوان ادعا كرد اولين كسي است كه بر معاد جسماني استدلال عقلي و فلسفي آورده است -با قطع نظر از آموزههاي ديني بودن آن و صحت و عدم صحت آن- صدرالمتالهين(ره) است. ايشان اين نوع از معاد را با مباني بسيار دقيق فلسفي خويش اثبات كرده است.
معاد جسماني از موضوعاتي است كه واقعا در مجامع حوزوي و دانشگاهي ما يا به آن پرداخته نشده يا اگر به آن اهتمام كردهاند به طور بنيادين نبوده است. طبق آن چه كه نگارنده تحقيق كردم اول: مقالاتي كه از طرف اهل علم در باب معاد جسماني صدرالمتالهين(ره) به طور مستقل و مهم نوشته شده است بيش از شش مقاله نيست، و يا پاياننامههايي كه در اين باب كار شده است از هفت رساله تجاوز نميكند و اكثر اين پاياننامهها هم به نقل قول و تكرار كلمات گذشتگان اكتفا شده است. در هيچكدام، كار ابتكاري و جديد، يا حرف بنيادين تازهاي چه در باب معرفتشناسايي معاد جسماني صدرالمتالهين(ره) و چه در پاسخ به اشكالات آن و حل معضل مهم تطبيق آن با آيات و روايات، نديدم.
دوم: اكثر آثاري را كه درباره اين موضوع نگاشته شده به تفصيل و دقت مطالعه كردم، ولي كسي را نيافتم كه در خصوص معاد جسماني صدرالمتالهين(ره) صاحب حرف تازهاي باشد. اغلب ـچه موافق و چه مخالفـ به تكرار حرفهاي تقليدي و مشهور بسنده كردند. لكن ما ـبا ياري خداـ حدود چهار سال روي اين اثر وقت صرف كرديم و كوشيديم با يك تحقيق جامع و ابتكاري چه در مبنا و چه روي بناي معاد صدرالمتالهين(ره) و پاسخ به اشكالها و حل معضل تطبيق آن با آيات و روايات به اثبات حقانيت معاد ايشان برسيم.»
اين اثر در سه بخش و شش فصل سامان يافته است كه عبارتند از: بخش نخست؛ معاد جسماني از ديدگاه عقل (اصول معاد جسماني، رابطه دنيا و آخرت، نقدها و پاسخها، فرق بين بدن برزخي و اخروي نزد صدرالمتالهين)، بخش دوم؛ معاد جسماني از ديدگاه شرع (پژوهش در مفاد آيات معاد جسماني، پژوهشي در سند و دلالت روايات معاد جسماني) و بخش سوم؛ نقد و بررسي آراي مخالفين معاد جسماني صدرالمتالهين.
در انتهاي اين كتاب، نمايهاي از آيات، روايات، اعلام، اصطلاحات و موضوعات نيز درج شده است.
چاپ دوم كتاب «معاد جسماني در حكمت متعاليه (اثبات معاد جسماني از نگرگاه صدرالمتالهين و نقد دلايل مخالفان)» در شمارگان 700 نسخه، 788 صفحه و بهاي 185000 ريال راهي بازار نشر شد.
نظر شما