به گزارش خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، به نقل از روابط عمومی و امور بین‌الملل خانه کتاب و ادبیات ایران، نشست «هم‌اندیشی نهادهای فعال در حوزه کودک و نوجوان با ابراهیم حیدری؛ مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران»، چهارشنبه (۲۲ مهر ۱۴۰۵) برگزار شد.
حلقه وصل تشکل‌های نشر و دولت
ابراهیم حیدری در این نشست از حضور نهادهای فعال حوزه کتاب کودک و نوجوان در خانه کتاب و ادبیات ایران ابراز خرسندی کرد و گفت: اینجا خانه شماست و وظیفه ما ایجاد هماهنگی میان صنوف نشر و تشکل‌ها با دولت است.
وی افزود: فلسفه شکل‌گیری خانه کتاب و ادبیات ایران همین است. ما به‌عنوان نهاد برنامه‌ریز، میان سیاست‌گذاران و نهادهای اجرایی میانجی‌گری می‌کنیم. وظیفه اصلی ما این است که دغدغه‌های شما را گردآوری و ساماندهی کنیم و به مدیران بالادستی برسانیم.
حیدری ادامه داد: این هم‌اندیشی در حوزه کتاب کودک و نوجوان باید زودتر برگزار می‌شد. در ماه‌های گذشته با تشکل‌ها و نهادهای مختلف جلسات متعددی داشتیم، اما شرایط کشور پس از جنگ‌های تحمیلی اخیر فرصت پرداختن به کارهای بنیادی و ریشه‌ای را در تمامی دستگاه‌ها محدود کرد. با این حال در همین شرایط می‌توان تهدیدها را به فرصت تبدیل کرد. باید رویه‌ها را تغییر داد، از همراهی یکدیگر برای پیشبرد کارهای بنیادی در حوزه فرهنگ و کتاب کودک و نوجوان بهره گرفت و ظرفیت‌های بخش خصوصی، دولت و نهادهای سیاست‌گذار را در کنار یکدیگر قرار داد تا تهدیدها به فرصت تبدیل شوند.
سرمایه گذاری برای نسل آینده
حیدری در بخش دیگری از سخنان خود ضمن تبریک هفته ملی کودک گفت: آنچه در حوزه کودک و نوجوان انجام می‌شود، هزینه نیست؛ نوعی سرمایه‌گذاری است. تربیت و آموزش کودکان می‌تواند یک نسل را متحول کند و جامعه را از نو بسازد.
وی تاکید کرد: ما به دنبال ساختن نسلی صرفا نخبه و دانشمند نیستیم، هدف ما تربیت کودکان و نوجوانانی متمدن است؛ کودکی که به همسایه و دیگران آزار نرساند، درد همنوع خود را حس کند و در شادی دیگران شریک شود. چنین کودکی از کشته‌شدن کودکان میناب اندوهگین می‌شود و رنج کودکان بی‌کفش و گرسنه را در هر نقطه از جهان و با هر آیین و مذهبی حس می‌کند. نام این احساس انسانیت است و ما باید در پی ایجاد آن میان کودکان و نوجوانان ایرانی باشیم. پرورش چنین نسلی بر عهده شما فعالان این حوزه و رسالت اصلی انجمن‌ها و تشکل‌های حوزه کودک و نوجوان است.
مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران با اشاره به تجربه موفق راه‌اندازی جام باشگاه‌های کتاب‌خوانی در مسئولیت‌های پیشین خود گفت: ثمره آن باشگاه‌های کتاب‌خوانی را اکنون در برخی مناطق کشور می‌بینیم.
حیدری ادامه داد: هفته گذشته نیز در بحبوحه شرایط جنگی و ناپایدار کشور، بیست‌ودومین نمایشگاه کتاب سیستان و بلوچستان را در زاهدان برگزار کردیم. این نمایشگاه به‌صورت متمرکز برگزار شد و ناشران در آن حضور فیزیکی نداشتند، اما در یک هفته ۱۷ هزار جلد کتاب در مرکز استان به فروش رسید. این آمار نشان می‌دهد ظرفیت گرایش مردم به کتاب در استان‌ها همچنان زنده است. این نتیجه تلاش تشکل‌ها و نهادهای مردمی است و اثرگذاری آنان را در جامعه نشان می‌دهد. کار شما نیز تشکل‌سازی، نهادسازی و آموزش است؛ یعنی ساختارهایی بسازید که با اتمام دوره مسئولیت مدیران دولتی از میان نرود و آموزش و ترویج کتاب را در مناطق مختلف ادامه دهد.
تصمیم‌های حوزه کتاب کودک و نوجوان با مشورت اهالی این حوزه گرفته می‌شود
مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران ادامه داد: کار به‌عنوان مدیر دولتی با پایان دوره مسئولیت تمام می‌شود. وظیفه اصلی در حال حاضر فراهم‌کردن زیرساخت‌ها برای ایجاد هم‌افزایی میان نهادهای فعال در حوزه کتاب کودک و نوجوان است و تداوم این کار بر عهده شماست. باور من این است که کار باید به تشکل‌ها، نهادها و انجمن‌ها سپرده شود؛ حتی در تصمیم‌گیری، تصمیم‌سازی و اجرا خود تشکل‌ها و صنوف باید پای کار بیایند. این رویکردِ کلی است و وزیر محترم فرهنگ و ارشاد اسلامی و معاون امور فرهنگی ایشان نیز همین باور را دارند. با این نگاه، هر تصمیمی در حوزه کتاب کودک و نوجوان باید با مشورت، همراهی و مشارکت شما نهادهای فعال و اثرگذاری در حوزه کودک و نوجوان گرفته شود.
وی افزود: خانه کتاب و ادبیات ایران مجموعه‌ای از امکانات دارد که می‌تواند آنها را برای تحقق این هم‌افزایی به کار گیرد؛ از ظرفیت تولیدات روابط عمومی و امور بین‌الملل و پوشش خبری شبکه کتاب و خبرگزاری کتاب ایران گرفته تا سالن‌های سرای اهل قلم و سرای کتاب و پشتیبانی مالی و اجرایی. اگر در حوزه کتاب کودک و نوجوان طرح مناسب و اجرایی پیشنهاد دهید، آن را در جلسات مشترک بررسی می‌کنیم و به نتیجه می‌رسانیم. هفته ملی کودک را نباید دست کم گرفت. برنامه‌ریزی این رویداد فرهنگی اثرگذار در سال‌های آینده باید سه تا چهار ماه زودتر آغاز شود تا جشنواره‌ای ملی برای کودک و نوجوان در این مناسبت برگزار شود و حتی بودجه آن نیز از سال قبل پیش‌بینی شود.
مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران در ادامه با تاکید بر ضرورت برنامه‌ریزی مشترک گفت: ضروری است مشخص شود در مدت باقی‌مانده سال جاری چه اقدام مشترکی میان ما قابل انجام است و برای سال آینده نیز چه برنامه‌ای باید تدوین شود؛ کدام فعالیت انجام‌نشده در حوزه کودک باید آغاز شود و کدام برنامه در حال اجرا نیازمند تکمیل است، چه برنامه جدیدی باید تعریف شود و نواقص برنامه‌های موجود چگونه باید برطرف شود. آنچه در حوزه مسئولیت من باشد، شخصا پیگیری می‌کنم و در سایر حوزه‌های معاونت امور فرهنگی نیز برای پیشبرد امور همراهی‌های لازم را انجام خواهم داد.
حیدری توضیح داد: تشکل‌ها می‌توانند با ارائه طرح، در اجرای برنامه‌های فرهنگی و توسعه فعالیت‌های حوزه کتاب کودک و نوجوان نقش داشته باشند؛ به‌صورت مستقیم و با حمایت ما در نمایشگاه‌های استانی کتاب و نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران حضور یابند، در جوایز ملی کتاب کودک و نوجوان مانند بخش کودک و نوجوان جایزه ادبی جلال آل‌احمد، جشنواره بین‌المللی شعر فجر و جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران مشارکت کنند. هر یک از این امکانات که مورد نیاز باشد، در اختیار شما قرار می‌گیرد. نگاه ما این است که این امکانات متعلق به شماست و ما فقط وظیفه فراهم‌کردن زیرساخت‌ها را بر عهده داریم و مانند حلقه اتصال، هماهنگی امور را انجام می‌دهیم.
مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران با اشاره به رویداد پیش‌رو «داستان شش‌کلمه‌ای میناب» به عنوان یکی از فرصت‌های هم‌افزایی نهادهای فعال در حوزه کتاب کودک و نوجوان گفت: این جایزه با استقبال جهانی مواجه شد و نزدیک به ۱۶ هزار اثر از ۲۹ کشور جهان به دبیرخانه آن رسید. این آثار محتوای روشنگرانه دارند و کتاب آنها به دو زبان در حال چاپ است. مراسم پایانی این جایزه روز ۲۹ آبان، همزمان با روز جهانی کودک، در شهر میناب ـ محل پرواز ۱۶۸ فرشته مدرسه شجره طیبه میناب ـ برگزار می‌شود. وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و بسیاری از سازمان‌ها، نهادها و خانواده‌ها در این مراسم حضور خواهند یافت. انتظار می‌رود شورای کتاب کودک به‌عنوان قدیمی‌ترین نهاد مدنی این حوزه، انجمن ناشران کودک و نوجوان، انجمن نویسندگان کودک و نوجوان و اعضای وطن‌دوست آن که برای پای کار ایستادند و برای میناب قلم زدند، انجمن ناشران دیجیتال کتاب کودک و نوجوان، انجمن تصویرگران ایران و انجمن مروجان کتاب کودک و نوجوان نیز در این مراسم حضور یابند و برنامه اجرا کنند.
لزوم ارائه طرح عملیاتی برای همراهی خانه کتاب و ادبیات ایران با فعالان حوزه کودک و نوجوان
حیدری در بخش پایانی سخنان خود گفت: شرایط فعلی کشور دشوار است و انتظارات نیز باید متناسب با همین فضا و در چارچوب امکانات بخش دولتی و بخش خصوصی باشد، اما چراغ ادبیات و کتاب کودک و نوجوان در ایران حتی در سخت‌ترین دوره‌ها روشن مانده است. ایران ما خاستگاه اصلی فرهنگ و کتاب در جهان است و حفظ آن وظیفه تک‌تک ماست و هر یک از ما باید به سهم خود برای پاسداشت این میراث بکوشیم. فرهنگنامه کودکان و نوجوانان کتاب مرجع و راهنمای ماست و باید مورد توجه جدی قرار گیرد. پیگیری صدور مجوز جلدهای جدید این مجموعه را شخصاً دنبال می‌کنم.
وی خطاب به رئیس هیات‌مدیره انجمن نویسندگان کودک و نوجوان گفت: احیای کتابدار مدرسه و گشوده‌شدن درهای مدارس به روی کتاب‌های غیردرسی را که حلقه پیوند مدرسه با نویسنده و کتاب است، با مکاتبه و پیگیری مشترک تشکل‌های حوزه کتاب کودک و نوجوان از وزارت آموزش و پرورش و سازمان برنامه و بودجه دنبال می‌کنیم. طرح اختصاص کالابرگ به کد ملی برای ورود کتاب به سبد کالابرگ عمومی نیز با پیگیری وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در حال انجام است.
حیدری، اضافه کرد: از طرح استفاده از تصویرهای کتاب‌های پرخواننده ایرانی در نوشت‌افزار در صورت ارائه طرح مکتوب اجرایی و دیدار نویسندگان با دانش‌آموزان در مدارس و نمایشگاه‌های استانی کتاب کودک و نوجوان نیز حمایت می‌کنیم.
وی در ادامه با اشاره به این نکته که دیده‌نشدن تصویرگر به‌عنوان پدیدآورنده حیرت‌آور است، گفت: در کتاب کودک و نوجوان، تصویر در کنار متن اثر را می‌سازد، در جشنواره‌ها و جوایز سهم تصویرگر نادیده گرفته می‌شود. من در نمایشگاه کتاب روسیه دیدم که آثار تصویرگران ایرانی با چه استقبالی مواجه شد. این نگاه باید در فعالیت‌های ما اصلاح شود و در نمایشگاه‌های کتاب، امکان حضور تصویرگران و عرضه آثار آنان فراهم می‌شود.
مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران ادامه داد: پرونده تشکیل انجمن رسمی مروجان و تسهیلگران کتاب کودک و نوجوان را پیگیری می‌کنم تا در هر مرحله‌ای که متوقف مانده، با تماس و رایزنی به نتیجه برسد؛ چراکه شبکه مروجان در سراسر کشور ظرفیت ارزشمندی برای ترویج کتاب‌خوانی است.
درباره طراحی تجربه‌های جذاب کتاب‌محور نیز از مروجان می‌خواهم طرح عملیاتی بیاورند تا اجرایی شود.
حیدری در پایان تاکید کرد: از همه شما دست‌اندرکاران حوزه کتاب کودک و نوجوان می‌خواهم در جلسه آینده طرح‌های عملیاتی خود را ـ هر طرح در یک صفحه ـ ارائه دهید تا با مشورت سایرین به جمع‌بندی برسد. خانه کتاب و ادبیات ایران نیز همه امکانات و توانایی‌های خود را در اختیار این برنامه و طرح‌ها قرار خواهد داد.
دغدغه‌های دست‌اندرکاران حوزه کتاب کودک و نوجوان
در ادامه این نشست، حاضران دیدگاه‌ها و پیشنهادهای خود را درباره حوزه کتاب کودک و نوجوان بیان کردند.
اهم نکات مطرح شده به شرح زیر است:
- مسئله توقف انتشار ماهنامه و فصلنامه کتاب کودک و نگرانی از افت شمارگان و گرانی کتاب کودک و نوجوان و تهدید حذف کتاب از سبد فرهنگی خانواده
- ماجرای توزیع هزار دوره فرهنگنامه کودکان و نوجوانان با حمایت بنیاد نخبگان در مناطق محروم و ضرورت رساندن این مرجع تالیفی به کتابخانه‌های مدارس و کتابخانه‌های کودک و نوجوان در سراسر کشور
- سویه‌های اجتماعی کتاب کودک و نوجوان و ضرورت استوار شدن تصمیم‌گیری‌های این حوزه بر پژوهش میدانی و شناخت مخاطب
- ضرورت صدور مجوز انجمن رسمی مروجان و تسهیلگران کتاب کودک و نوجوان
- دیده‌شدن تصویرگران کتاب به‌عنوان پدیدآورنده
- ضرورت حمایت خانه کتاب و ادبیات ایران از ورود تصاویر کتاب‌ها به زندگی کودکان
- ضرورت برگزاری برنامه مشترک توسط تشکل‌ها در هفته ملی کودک سال آینده
- ضرورت انتقال تجربه ناشران تهران به ناشران شهرستانی در نمایشگاه‌های استانی کتاب
- ضرورت گشودن درهای مدارس به روی کتاب‌های غیردرسی و بهره‌گیری از ظرفیت دستگاه‌های دولتی و عمومی از جمله کالابرگ کتاب کودک و نوجوان و احیای سنت وقف و رسیدگی فوری به نیازهای نویسندگان و ناشران
- اختصاص سهمی از سه ساعت حضور روزانه کودکان و نوجوانان در فضای مجازی به کتاب و تجهیز کتابخانه‌های دیجیتال مدارس
- برگزاری آیین تقدیر سالانه از فعالان موثر حوزه کتاب کودک و نوجوان
- ضرورت برگزاری مجدد جشنواره ملی و بین‌المللی کتاب کودک و نوجوان
در این نشست غلامرضا طریقی؛ مدیرکل دفتر ادبیات، شعر و زبان فارسی معاونت امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و سرپرست معاونت شعر و ادبیات داستانی خانه کتاب و ادبیات ایران، مهدی محسنی؛ معاون اقتصاد و فرهنگ خانه کتاب و ادبیات ایران، مناف یحیی‌پور؛ رئیس هیات مدیره انجمن نویسندگان کودک و نوجوان، فتح‌الله فروغی؛ رئیس انجمن فرهنگی ناشران کودک و نوجوان، فاطمه مرتضایی‌فرد و پروین فخاری‌نیا از اعضای اصلی هیات مدیره شورای کتاب کودک، زهرا محسنی‌فرد؛ رئیس انجمن مروجان کتاب کودک و نوجوان، عاطفه ملکی‌جو؛ مدیرعامل انجمن تصویرگران ایران و علی محمدپور؛ رئیس انجمن ناشران دیجیتال کتاب کودک و نوجوان حضور داشتند. دبیری این نشست را سیدعلی کاشفی‌خوانساری برعهده داشت.
نظر شما