سرویس دین و اندیشه خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)؛ کتاب «اخلاق رسانه در عصر اطلاعات» نوشته صدیقه ببران، استاد ارتباطات و عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی، با بررسی مبانی نظری و تحولات اخلاق رسانه، چالشهای مسئولیتپذیری رسانهها در عصر دیجیتال و هوش مصنوعی را بررسی میکند. این کتاب با پیشگفتار باقر ساروخانی و مقدمه محمدمهدی فرقانی از سوی انتشارات اطلاعات منتشر شده است. محبوبه آطاهریان نیز بهعنوان همکار پژوهشی در گردآوری مطالب این اثر مشارکت داشته است.
ببران در مقدمه کتاب با اشاره به نقش رسانهها در شکلدهی به افکار عمومی و هنجارهای اجتماعی، اخلاق رسانه را یکی از راهنماهای اساسی فعالیت رسانهها در عصر اطلاعات میداند. از نگاه او، پیام رسانهای صرفاً حامل اطلاعات نیست و همواره با مسئولیتهایی در قبال حقیقت، عدالت و کرامت انسانی همراه است. کتاب نیز با تکیه بر همین رویکرد، تلاش میکند میان مباحث نظری اخلاق و مسائل تازهای که فناوریهای نوین برای رسانهها ایجاد کردهاند، پیوند برقرار کند.
این اثر حاصل دو سال پژوهش است و در شش فصل تنظیم شده است. فصل نخست به فلسفه اخلاق اختصاص دارد و ضمن بررسی مبانی نظری، تفاوت میان مفاهیمی مانند اخلاق، اخلاقیات و قانون را توضیح میدهد. فصل دوم نیز سیر تاریخی اندیشه اخلاقی را در ادیان و مکاتب فلسفی شرق و غرب بررسی میکند و به ظرفیت این میراث فکری برای شکلدهی به اخلاق رسانهای میپردازد.
در فصل سوم، تحولات اخلاق رسانهای از نظریههای کلاسیک تا رویکردهای جدید ارتباطی بررسی شده است. فصل چهارم به روند شکلگیری اصول اخلاق حرفهای رسانه در سازمانها و انجمنهای بینالمللی اختصاص دارد و استانداردها و اصول جهانی اخلاق روزنامهنگاری و مهمترین منشورهای بینالمللی را مرور میکند.
نویسنده در فصل پنجم رویکردی تطبیقی در پیش گرفته و اصول اخلاق حرفهای رسانه را در کشورهای مختلف بررسی کرده است. در این بخش، نمونههایی از منشورهای اخلاق رسانه در مناطق مختلف جهان و تلاشهای صورتگرفته برای ایجاد همگرایی در این زمینه مورد توجه قرار گرفته و در ادامه، سابقه تدوین اصول اخلاقی روزنامهنگاری و رسانه در ایران نیز بررسی شده است.
فصل ششم و بخش پایانی کتاب به یکی از مهمترین تحولات سالهای اخیر اختصاص دارد؛ ورود هوش مصنوعی به عرصه رسانه و پیامدهای اخلاقی آن. در این فصل ضمن بررسی چالشهای اخلاقی رسانههای دیجیتال و هوش مصنوعی، به اسناد و دیدگاههای نهادهای ملی و بینالمللی در زمینه تنظیم اخلاقی استفاده از این فناوری میپردازد.
در بخش ششم کتاب، «منشور پاریس» و دیگر اسناد بینالمللی مرتبط با اخلاق رسانه و هوش مصنوعی نیز بررسی شدهاند. بسیاری از اصول حرفهای رسانه پیش از ظهور اینترنت و هوش مصنوعی شکل گرفتهاند و اسناد بینالمللی تدوینشده در این زمینه، مبنایی برای بازتعریف مسئولیت رسانهها در مواجهه با فناوریهای جدید فراهم کردهاند. «منشور پاریس» که در سال ۲۰۲۳ در حاشیه انجمن صلح پاریس مطرح و امضا شد، از جمله اسنادی است که تلاش میکند اصول اخلاق روزنامهنگاری را با اقتضائات هوش مصنوعی پیوند دهد. در این چارچوب، بر اولویت اخلاق بر فناوری، باقیماندن تصمیم نهایی نزد انسان، ارزیابی مستقل سامانههای هوش مصنوعی، مسئولیت رسانه در قبال محتوای منتشرشده و شفافیت در استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی تأکید شده است. قابلیت ردیابی منشأ محتوا و امکان تشخیص محتوای واقعی از محتوای تولیدشده یا دستکاریشده نیز از دیگر محورهای مورد توجه این رویکرد است.
کتاب «اخلاق رسانه در عصر اطلاعات» در ۲۴۰ صفحه و در شش فصل از سوی انتشارات اطلاعات منتشر شده و در دسترس دانشجویان، پژوهشگران و فعالان حوزه رسانه قرار دارد.
نظر شما