سرویس کودک و نوجوان خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) - سایه برین: نمایش «بستور» با تکیه بر یکی از شخصیتهای کمتر دیدهشده اما تأملبرانگیز شاهنامه، تلاش کرده است بخشی از جهان اسطورهای و حماسی فردوسی را در قالبی متفاوت برای کودکان و نوجوانان روایت کند؛ روایتی که در آن نقالی، سایهبازی، موسیقی و داستانهای کهن ادبیات فارسی در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند تا مخاطب کودک، شاهنامه را نه فقط در قالب یک متن ادبی، بلکه به شکل یک تجربه نمایشی دنبال کند.
«بستور» به سراغ شخصیت بستور، فرزند زریر و از چهرههای جوان و اثرگذار روایتهای مربوط به گشتاسپ در شاهنامه میرود؛ شخصیتی که در پیوند با داستانهای مربوط به گشتاسپ، ارجاسپ شاه و ورود آیین زرتشت به جهان روایت شاهنامه قرار میگیرد. انتخاب این بخش از شاهنامه برای یک اثر نمایشی کودک و نوجوان، فرصتی فراهم کرده است تا مخاطبان کمسنوسال با بخشی از تاریخ اسطورهای و فرهنگی ایران آشنا شوند؛ آن هم از مسیری که به جای بازگویی مستقیم متن، از ظرفیتهای نمایشی و تصویری بهره میگیرد.
در این اجرا، یک نقال در برابر مخاطبان قرار میگیرد و روایت را پیش میبرد؛ اما پشت سر او، داستان در قالب سایهها جان میگیرد. همین همنشینی نقال و سایه، یکی از مهمترین ویژگیهای اجرایی «بستور» است. تماشاگر از یک سو با شیوه سنتی روایتگری و نقالی مواجه است و از سوی دیگر، تصاویر و شخصیتها را در قالب سایهبازی دنبال میکند. به این ترتیب، قصهای که ریشه در ادبیات کهن و روایتهای حماسی دارد، با زبانی دیداری و شنیداری به مخاطب امروز عرضه میشود.
سایهبازی از دیرباز یکی از شیوههای جذاب روایت تصویری بوده است و در «بستور» نیز این تکنیک در خدمت روایت شاهنامه قرار گرفته است. حرکت سایهها در کنار صدای نقال و موسیقی، فضایی متفاوت برای روایت داستان ایجاد میکند؛ فضایی که میتواند تخیل مخاطب کودک و نوجوان را فعال کند و به او اجازه دهد بخشی از جهان داستان را در ذهن خود کامل کند.
یکی از نکات قابل توجه این اجرا، استفاده از موسیقی در کنار نقالی و سایهبازی است. موسیقی در اینجا صرفاً یک عنصر تزئینی نیست، بلکه در شکلگیری فضای روایت و همراهی با موقعیتهای داستانی نقش دارد. ترکیب این عناصر باعث شده است «بستور» در مرز میان نمایش، قصهگویی و آیینهای روایی ایرانی حرکت کند و مخاطب را با شکلی تلفیقی از هنرهای نمایشی مواجه سازد.
اهمیت چنین تجربهای برای مخاطب کودک و نوجوان را میتوان در پیوند میان ادبیات کلاسیک و شیوههای جدید ارائه آن جستوجو کرد. شاهنامه برای نسلهای مختلف ایرانی یکی از مهمترین منابع داستانی، اسطورهای و فرهنگی بوده است، اما مواجهه کودکان امروز با متون کلاسیک الزاماً نمیتواند از مسیر خواندن مستقیم متنهای دشوار صورت بگیرد. تئاتر میتواند یکی از راههایی باشد که این فاصله را کاهش دهد و شخصیتها و روایتهای شاهنامه را به تجربهای ملموس و قابل مشاهده تبدیل کند.
«بستور» نیز با قرار دادن یک نقال در مرکز روایت و استفاده از سایهها در پسزمینه، تلاش کرده است میان سنت و تئاتر معاصر پیوند ایجاد کند. در این شیوه، نقالی به عنوان یکی از شیوههای دیرینه روایتگری ایرانی حفظ میشود، اما در کنار آن از امکانات صحنه، نور، سایه و موسیقی برای بازآفرینی داستان استفاده میشود.
حضور جمعی از چهرههای شناختهشده حوزه فرهنگ، ادبیات، هنر و ادبیات کودک و نوجوان در اجرای «بستور» نیز از دیگر نکات این رویداد بود. ژاله آموزگار، محمدرضا کریمی صارمی، مزدک صالحی، شهرزاد همتی، نسترن فتحی، نرگس فتحی، فروغ اولاد، ابوالقاسم اسماعیلپور، مهرکعلی صابونچی، بئاتریس سالاس، عباس جهانگیریان، حمیدرضا شاهآبادی، مریم جلالی، فرهاد حسنزاده و فریدون عموزاده خلیلی از جمله مهمانان حاضر در این اجرا بودند.
حضور این طیف از چهرههای فرهنگی و ادبی، بهویژه نویسندگان و پژوهشگران حوزه ادبیات، ادبیات کودک و نوجوان و فرهنگ ایرانی، در کنار اجرای نمایشی که موضوع آن بخشی از روایتهای شاهنامه است، نشاندهنده ظرفیت این اثر برای ایجاد گفتوگو میان ادبیات کلاسیک، هنرهای نمایشی و مخاطب کودک و نوجوان است.
در شرایطی که ارتباط نسل جدید با ادبیات کلاسیک نیازمند شیوههای تازه و خلاقانه است، تجربههایی مانند «بستور» میتوانند راهی برای بازتعریف مواجهه کودکان با میراث ادبی ایران باشند؛ بهخصوص زمانی که روایتهای حماسی نه در قالب یک متن آموزشی، بلکه از مسیر قصه، تصویر، موسیقی و نمایش به مخاطب عرضه میشوند.
«بستور» تا ۳۰ مهرماه، هر شب در مرکز تئاتر کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان روی صحنه است. علاقهمندان میتوانند برای تماشای این نمایش، بلیت آن را از طریق سایت تیوال تهیه کنند.
نظر شما