سرویس هنر خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)؛ عباس کیارستمی در تاریخ سینمای ایران فقط یک کارگردان موفق یا برنده جایزههای جهانی نیست او پدیدهای است که از مرزهای فیلمسازی عبور کرده و به موضوعی برای پژوهش، فلسفه، نقد هنری و حتی مطالعات فرهنگی تبدیل شده است. کمتر فیلمسازی در ایران را میتوان یافت که درباره فیلمهایش این حجم از کتاب، مقاله، گفتوگو و پژوهش منتشر شده باشد. آثاری که نه تنها از سوی منتقدان و پژوهشگران ایرانی، بلکه از جانب مهمترین نظریهپردازان و منتقدان سینمای جهان نوشته شدهاند.
در ادبیات سینمای ایران، معمولاً کتابها به معرفی زندگی و آثار فیلمسازان محدود میشوند، اما درباره کیارستمی ماجرا متفاوت است. هر فیلم او بهانهای برای بحث درباره نسبت سینما و واقعیت، حقیقت و خیال، اخلاق، فلسفه، شعر، طبیعت، مرگ، زندگی، سکوت، زمان و حتی مفهوم تماشاگر بوده است. از همین رو، کتابهایی که درباره او نوشته شدهاند تنها شرح فیلمها نیستند، بلکه هر یک تلاشی برای فهم جهان فکری او به شمار میروند.
کیارستمی با آثاری مانند خانه دوست کجاست؟، کلوزآپ، زندگی و دیگر هیچ، طعم گیلاس و باد ما را خواهد برد، نوعی زبان شخصی در سینما خلق کرد؛ زبانی که در آن روایتهای ساده به تأملاتی عمیق درباره هستی تبدیل میشوند. همین ویژگی باعث شد آثار او نه تنها در جشنوارههای معتبر جهان دیده شوند، بلکه در دانشگاهها، کلاسهای فلسفه، مطالعات سینمایی و نقد هنری نیز تدریس شوند.
کمتر فیلمسازی در سینمای ایران توانسته است همزمان موضوع نقد، فلسفه، آموزش، جامعهشناسی، زیباییشناسی و مطالعات فرهنگی باشد. کیارستمی شیوهای از نگاه کردن به جهان را پیشنهاد میکرد و همین نگاه است که همچنان نویسندگان، پژوهشگران و مخاطبان را به بازخوانی آثارش وامیدارد.
در بازار نشر ایران نیز هیچ فیلمسازی به اندازه کیارستمی موضوع انتشار کتاب نبوده است. این کتابها از زاویههای مختلف به او پرداختهاند؛ برخی فیلمهایش را تحلیل کردهاند، برخی گفتوگوهای مفصل او را گرد آوردهاند، برخی کلاسهای آموزشیاش را ثبت کردهاند و گروهی نیز نسبت سینمای او با فلسفه و اندیشه معاصر را بررسی کردهاند. مرور این آثار، در واقع مرور بخشی از تاریخ اندیشه درباره سینمای ایران است.
سینمای عباس کیارستمی
نویسنده: روبرت صافاریان
انتشارات: روزنه
کتاب «سینمای عباس کیارستمی» نوشته روبرت صافاریان از نخستین منابع تحلیلی جدی درباره آثار این فیلمساز در ایران است. صافاریان با مرور فیلمهای مختلف کیارستمی، روند تحول سبک او را بررسی میکند و نشان میدهد چگونه نگاه این فیلمساز از روایتهای ساده کانون پرورش فکری به زبان پیچیده و شاعرانه سالهای بعد رسیده است. این کتاب هنوز هم یکی از منابع اصلی برای شناخت سینمای کیارستمی به شمار میرود.
صافاریان درباره «سینمای عباس کیارستمی» چنین مینویسد: «کتابی که در دست دارید کتابی است دربارهی عباس کیارستمی، اما زندگینامهی او نیست. کتابی است درباره آن عباس کیارستمیای که از فیلمها و مصاحبهها و گزینهگوییهایش قابل استخراج است. دنبال اطلاعات زندگینامهای نبودهام، هدف این کتاب کندوکاو در زندگی شخصی عباس کیارستمی نیست، این کتابی است درباره سینمای کیارستمی. اما سینمای کیارستمی هم جدا از شخص عباس کیارستمی نیست و فیلمهایش چنان که گفتیم مدارکی هستند که سیر این زندگی را به خوبی به نمایش میگذارند.»
مجموعه مقالات در نقد و معرفی آثار کیارستمی
نویسنده: زاون قوکاسیان
انتشارات:دیدار
کتاب «مجموعه مقالات در نقد و معرفی آثار کیارستمی» نوشته زاون قوکاسیان مجموعهای ارزشمند از نوشتهها و نقدهایی است که در دورههای مختلف درباره آثار کیارستمی منتشر شدهاند. اهمیت این کتاب در ثبت واکنش منتقدان ایرانی به فیلمهایی است که بعدها به آثار کلاسیک سینمای جهان تبدیل شدند.
این مجموعه به شیوهای کاملا تازه و بازنگری از انتقادها و تجزیهتحلیلهای متعدد، به ما این امکان را میدهد که به عمق افکار و آثار این استاد سینما پی ببریم.
«مجموعه مقالات در نقد و معرفی آثار عباس کیارستمی» شامل مقالات متنوع و ارزشمندی از افکارپردازان، نویسندگان و نیز فیلمسازان معتبر، که همگی در مورد جنبههای گوناگون از آثار و سبک کارگردانی او بحث و تحلیل کردهاند. این مجموعه با رویکردی تحلیلی به عناصر مختلف هر فیلم از جمله سبک کارگردانی، پیامها و مفاهیم، جزئیات فنی و جنبههای تولیدی، به مخاطبان فرصت میدهد تا دیدگاهی اشمل نسبت به ابعاد متعدد هر آثار بدست آورند.
گفتوگوهایی با عباس کیارستمی
نویسنده: گادفری چشایر
ترجمه: صالح نجفی
انتشارات: لگا
کتاب «گفت وگوهایی با عباس کیارستمی» سلسلهای از مصاحبههای گادفری چشایر با عباس کیارستمی است. مصاحبهها در اواخر دهۀ ۱۹۹۰ انجام گرفتهاند و حاوی بحثهایی خواندنی درباره بسیاری از فیلمهای کیارستمی است که تا پیش از ترمیمشان در سال های اخیر به ندرت دیده شدهاند و نیز درباره شاهکارهایی که او را به شهرت بین المللی رساندند.
گادفری چشایر، نقدنویس برجسته آمریکایی، در گفت وگوهای گردآمده در این کتاب درباره تمام فیلمهایی که کیارستمی در سه دهه فعالیت مدام، از ۱۳۴۹ تا ۱۳۷۹، ساخته است بحث میکند، گفتوگوها در تهران آغاز می شود، در راه «کوکر» ادامه مییابد و به باد ما را خواهد برد منتهی میشود. این شاید عالیترین سند موجود درباره سیر تطور و تکامل سینمای کیارستمی باشد.
گفتوگو با عباس کیارستمی
نویسنده: مهدی مظفری ساوجی
انتشارات: آبان
کتاب «گفتوگو با عباس کیارستمی» به کوشش مهدی مظفری ساوجی نیز مجموعهای از گفتوگوهای مفصل با این کارگردان است. تفاوت این کتاب در پرداختن به تجربههای شخصی، روند شکلگیری فیلمها و خاطرات او از سالهای فعالیت حرفهای است و تصویری نزدیکتر از شخصیت کیارستمی ارائه میدهد.
مظفری ساوجی بیان داشته که کتاب، علاوه بر روایت زندگی شخصی و هنری کیارستمی، ناگفتههایی در بردارد که هرگز در جای دیگری ذکر نشده اند. این گفتوگوها از ترتیب منظمی برخوردار نیستند و بنا به حالات و زمینه بحث مورد نظر، مدام میان آینده، حال و گذشته سیر میکنند. عباس کیارستمی در این اثر از نام های بزرگی نیز صحبت به میان آورده که ناصر تقوایی، داریوش مهرجویی، مسعود کیمیایی، اصغر فرهادی، ابراهیم گلستان، فدریکو فلینی و چارلی چاپلین تنها بخشی از آن ها هستند.
عباس کیارستمی و فیلم ـ فلسفه
نویسنده: متیو ابوت
مترجم: صالح نجفی
انتشارات: لگا
کتاب «عباس کیارستمی و فیلم ـ فلسفه» نوشته متیو ابوت نشان میدهد که سینمای کیارستمی تنها موضوع نقد سینمایی نیست، بلکه به عرصه فلسفه نیز وارد شده است. ابوت تلاش میکند نشان دهد فیلمهای کیارستمی چگونه خود به نوعی اندیشیدن فلسفی تبدیل میشوند و مفاهیمی چون حقیقت، اخلاق، زمان و واقعیت را نه با زبان نظری، بلکه با تصویر بیان میکنند.
ابوت با عبور از اختلاف بین فلسفه تحلیلی و قارهای ، به تفکرات متفکران بزرگی چون لودویگ ویتگنشتاین، استنلی کاول، جان مک داول، آلیس کری، نوئل کارول، جورجیو آگامبن و مارتین هایدگر می پردازد و تفکر در آثار کیارستمی را در تعدادی از فیلم های اخیر او مثل باد ما را با خود خواهد برد ، ای بی سی آفریقا ، ده ، پنج ، شیرین ، کپی برابر اصل و مثل یک عاشق نشان میدهد.
سر کلاس با کیارستمی
نویسنده: پال کرونین
مترجم: سهراب مهدوی
انتشارات: نظر
«سر کلاس با کیارستمی» نوشته پال کرونین حاصل جلسات آموزشی و کارگاههایی است که کیارستمی برای فیلمسازان جوان برگزار کرده بود. این کتاب تصویری متفاوت از او ارائه میدهد؛ استادی که بیش از آموزش قواعد، شاگردانش را به دیدن، تجربه کردن و کشف جهان دعوت میکرد.
طی دو دهه گذشته کیارستمی به طور مرتب در جشنوارهها و دانشگاهها ظاهر میشد و جایی چندین روز از نزدیک با فیلمسازان جوان همکاری و آنها و پروژه هایشان را هدایت میکرد. کتاب جزئیات خواندنی زیادی را از این جلسات به خوانندگانش ارائه میدهد که بخش مهمی از آن به طرز فکر و جهانبینی کیارستمی برمیگردد.
، آنها را به همراه دوربین هایشان بیرون فرستاده ، سپس فیلم هایشان را نمایش داده و در مورد نتایج بحث کرده است.
عباس کیارستمی
نویسنده: جاناتان روزنبام
مترجم: یحیی نظنزی
انتشارات: گیلگمش
کتاب «عباس کیارستمی» نوشته جاناتان روزنبام حاصل نگاه یکی از مهمترین منتقدان سینمای آمریکا به آثار این فیلمساز ایرانی است. روزنبام جایگاه کیارستمی را در کنار بزرگترین فیلمسازان معاصر جهان بررسی میکند و نشان میدهد چرا آثار او مرزهای جغرافیایی را پشت سر گذاشتهاند.
کتاب از بخشهای مختلفی تشکیل شده که علاوه بر پیشگفتار مترجم، مولفان کتاب هم یادداشتی برای ترجمه فارسی کتاب نوشتهاند. بخش جذاب کتاب هم گفتوگوی رزنبام و سعیدوفا با کیارستمی است. این کتاب شامل بخشهای مکالمهای بین نویسندگان، گفتوگو با عباس کیارستمی، ضمیمه ۱: درباره شیرین، ضمیمه ۲: در حاشیه کپی برابر اصل، ضمیمه ۳: تاملاتی درباره مثل یک عاشق، فیلمشناسی و نیز تصاویر است.
نویسندگان کتاب سعی کردهاند الگوی روایی و ساختاری فیلمهای کیارستمی را کشف و در فیلمهای متعدد او از زمان فیلمهای کانونیاش (فیلمهای تولید شده در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان) پیگیری کنند. یک نمای تکرار شونده، نماهای طولانی، جای دوربین، وضعیت روایی یا الگوی تدوین و قرینهسازیهایی که هم کارکرد طنز دارند و هم تحلیلی هستند، از نظر نویسندگان کتاب بخشهایی از عناصر ساختاری سینمای کیارستمی را تشکیل میدهند.
کیارستمی و مفهوم «اثر باز»
نویسنده: ژان میشل فرودون
مترجم: توفان گرکانی
انتشارات: نظر
«عباس کیارستمی: اثر باز» نوشته ژان میشل فرودون بر این ایده استوار است که فیلمهای کیارستمی هیچگاه معنایی قطعی و بسته ندارند. مخاطب در تکمیل معنای فیلم نقش دارد و هر بار میتواند خوانشی تازه از آن ارائه کند. همین ویژگی، آثار او را به تجربههایی زنده و ماندگار تبدیل کرده است.
این کتاب ابعاد مختلفی از حرفه غنی و منحصربهفرد کیارستمی را بررسی میکند. ابعادی مانند روشهای کاری، رابطهاش با سیاست و این فعالیت آموزشی که او در تمام مدت به انجام آن ادامه داد.
واقعیتنمایی و بداهت
نویسنده: منوچهر دینپرست
انتشارات: پارسه
کتاب «واقعیتنمایی و بداهت» نوشته منوچهر دینپرست به تفسیرهای فیلسوف فرانسوی ژان لوک نانسی از سینمای کیارستمی میپردازد. این کتاب نشان میدهد چگونه اندیشههای فلسفی معاصر، سینمای او را بستری برای بحث درباره واقعیت، حضور انسان و تجربه زیستن میدانند.
دینپرست در این کتاب از اندیشههای ژانلوک نانسی، فیلسوفی که همواره نسبت به نسبت بدن، تصویر، واقعیت و حضور حساس بوده، بهره میگیرد تا نوعی خوانش تازه از کیارستمی ارائه دهد.
او به این پرسش بنیادین میپردازد که واقعیت در آثار کیارستمی چگونه در برابر دوربین ظاهر میشود و بداهت یا همان بیواسطگی تجربهی زیسته چه نسبتی با زبان سینما پیدا میکند. این کتاب نشان میدهد که کیارستمی نه صرفا بهعنوان فیلمسازی شاعر یا ناتورالیست، بلکه بهمثابه هنرمندی که به پرسش از «چیستی واقعیت» گره خورده است، قابل تأمل است.
تناقضات نابازیگری
نویسنده: روبرت صافاریان
انتشارات: مرکز
نوشتن نقش براساس شخصیت یک بازیگر غیرحرفهای، شکل دیگری از بیاعتقادی به بازیگری حرفهای است. ایده این است که اگر موقعیتهای دراماتیک قصۀ فیلم را براساس تجربههای یک بازیگر بنویسیم یا کمابیش این کار را بکنیم، در این صورت، بازیگر انگار خود کاراکتر باشد و رفتار و واکنشهایش طبیعی و باورپذیر خواهند بود.
سرانجام، نباید فراموش کنیم که در سینما بخشی از بازی - یا آنچه تصور میشود بازی است - از راه تدوین و گریم و موسیقی و تنظیم فاصلۀ دوربین از (نا)بازیگر به دست میآید و نیازی به بازی بهمعنای واقعی وجود ندارد.
در کتاب «تناقضات نابازیگری»، روبرت صافاریان یکی از مهمترین ویژگیهای سینمای کیارستمی یعنی استفاده از نابازیگران را بررسی میکند. این اثر نشان میدهد چگونه کیارستمی با کنار گذاشتن بازیهای مرسوم، به نوعی واقعیتنمایی دست یافت که بعدها بر بسیاری از فیلمسازان جهان تأثیر گذاشت.
پاریس – تهران
نویسنده: مازیار اسلامی - مراد فرهادپور
انتشارات: فرهنگ صبا
کتاب «پاریس – تهران» نوشته مازیار اسلامی و مراد فرهادپور از منظر فلسفه، فرهنگ و نظریه به آثار کیارستمی مینگرد.
نویسندگان تلاش میکنند نشان دهند چگونه سینمای او هم ریشه در زیستبوم ایران دارد و هم برای مخاطب جهانی قابل فهم است، ویژگیای که او را به یکی از مهمترین چهرههای سینمای معاصر جهان تبدیل کرده است.
نظر شما