سرویس استانهای خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا): صبح یازدهم فروردین ماه درپی حمله دشمنان به زنجان، کتابخانه تخصصی حسینیه اعظم زنجان به صورت کامل از بین رفت. تخریب کامل این کتابخانه تخصصی، تنها یک خسارت فیزیکی نیست؛ بلکه نابودی یکی از کمنظیرترین مجموعههای مطالعات امامحسین(ع) و عاشورا در کشور است. مجموعهای که سالها با سفرهای پژوهشی، هزینههای سنگین و تلاش مداوم گردآوری شده بود، اکنون جز چند کارتن کتاب نیمهسوخته از آن باقی نمانده است.
روایت جمعآوری مجموعه کتابهای نفیس حسینیه اعظم زنجان
حسین متقی، پژوهشگر متون کهن و ازجمله افرادی که در جمعآوری کتابهای این کتابخانه تخصصی فعالیت داشته است، با تشریح تاریخچه شکلگیری کتابخانه تخصصی امام حسین(ع) وابسته به حسینیه اعظم زنجان، از روند چندساله گردآوری منابع کمنظیر این مجموعه در کشورهای مختلف جهان خبر داد.
وی با اشاره به ایده ایجاد یک مرکز علمی و دانشگاهی در باب شناخت علوم و معارف اهلبیت(ع) اظهار کرد: در دهه ۸۰ ایده تأسیس یک دانشگاه تخصصی امام حسینشناسی در قم مطرح شد که این کار نیازمند وجود زیرساختهایی مثل بنا و منابع پژوهشی بود.
این پژوهشگر عنوان کرد: حدود سالهای ۱۳۸۷ و ۱۳۸۸ طبق صحبتهایی با هیئت مدیره حسینیه اعظم زنجان، طرحهایی برای تقویت بُعد معرفتی و اندیشه و فرهنگ حسینی مطرح شد و این پیشنهاد را ارائه دادیم که دانشگاهی برای حسینیه اعظم تأسیس شود و در رشته امام حسینشناسی در مقطع کارشاسی ارشد و دکتری دانشجو پذیرش کند.
وی این اقدام را گامی برای پرورش نیروی خلاق و علمی حسینی خواند و گفت: بر این اساس تولید علم باید از قم صورت میگرفت و به دانشگاه تزریق میشد. طبق برآوردهای اولیه ثبت دانشگاه، اخذ مجوز و حمایتهای دولتی کاری زمانبر بود و از طرفی نیازمند تأمین منابع علمی و پژوهشی بودیم که سختترین بخش کار به شمار میرفت.
متقی ادامه داد: از همان سالها جمعآوری کتابها و منابع تخصصی مرتبط با امام حسین(ع) و واقعه کربلا را با حمایت حسینیه اعظم آغاز کردیم تا دانشجویان و پژوهشگران بتوانند برای تولید آثار به منابع خوبی دسترسی داشته باشند. تهیه این منابع کار سادهای نبود، چرا که بسیاری از این آثار چاپهای قدیمی یا نایاب و در کشورهای مختلف منتشر شده بودند.
وی با اشاره به روند تهیه این آثار گفت: در طول چند سال، با سفر به کشورهای مختلف از جمله روسیه، آلمان، ترکیه، عراق، لبنان، سوریه و حتی مصر، مجموعهای از منابع تخصصی گردآوری شد. برای نمونه در سال ۱۳۹۰ با وجود محدودیتهای موجود در روابط ایران و مصر، سفری به قاهره انجام شد و چندین کارتن با بیش از یک هزار کتاب تخصصی درباره امام حسین(ع) که در مصر منتشر شده بود تهیه و به کشور منتقل شد.
پژوهشگر متون کهن افزود: علاوه بر سفرهای پژوهشی، از طریق نمایشگاههای بینالمللی کتاب و ارتباط با ناشران و مراکز علمی نیز منابع متعددی تهیه شد. در نتیجه این تلاشها، تا سال ۱۳۹۲ حدود ۵ هزار جلد کتاب در حوزه مطالعات عاشورا و امامحسینشناسی گردآوری شد.
وی با بیان اینکه منابع گردآوریشده به زبانهای مختلف بود، تصریح کرد: این مجموعه شامل آثار منتشرشده در حدود ۱۲ زبان از جمله فارسی، عربی، انگلیسی، آلمانی، فرانسوی، روسی و ترکی استانبولی بود. بسیاری از این کتابها چاپهای محدود و بسیار نفیس بودند و برخی از آنها حتی در کتابخانههای بزرگ کشور نیز بهراحتی یافت نمیشوند.
متقی با اشاره به محل اولیه استقرار این مجموعه بیان کرد: در ابتدا قرار بود این کتابخانه در شهر قم و در کنار یک مرکز علمی تخصصی مستقر شود تا پژوهشگران و طلاب از کشورهای مختلف بتوانند از آن بهرهمند شوند. با این حال در نهایت تصمیم گرفته شد این مجموعه به زنجان منتقل شود و در کتابخانه تخصصی امام حسین(ع) وابسته به حسینیه اعظم نگهداری شود.
وی با اشاره به اینکه این مجموعه در طول سالها بهعنوان یکی از مجموعههای نفیس در حوزه مطالعات عاشورا شناخته میشد و میتوانست پشتوانهای مهم برای پژوهشهای علمی درباره امام حسین(ع) باشد، اظهار کرد: گردآوری چنین مجموعهای حاصل سالها تلاش و پیگیری بود و از دست رفتن آن خسارتی جدی برای حوزه پژوهشهای عاشورایی به شمار میرود.
این پژوهشگر در مورد ارزش علمی این آثار عنوان کرد: بسیاری از کتابهای موجود در این مجموعه به سختی به دست آمده بود و برخی از آنها چاپهای بسیار محدود و قدیمی داشتند و یکی از نفیسترین مجموعهها برای محققان در خاورمیانه محسوب میشد.
وی با اشاره به اینکه این مجموعه حاوی آثار بسیار ارزشمندی بود و به عنوان نمونه یکی از کتابها به زبان انگلیسی که به مبلغ ۲۲۰ یورو(معادل ۴۰ میلیون تومان امروز) به سختی از آمریکا تهیه شده بود، پژوهشی بسیار ارزنده در موضوع تاریخ تعزیه ایران را دربرداشت، یادآور شد: با این توصیف احیای کتابخانه به شکل قبلی امکان ندارد و شاید ۳۰ درصد کتابهای آن قابل تهیه باشد.
متقی با ابراز تأسف از اقدام جنایتکارانه دشمن در حمله هوایی به مجموعه حسینیه اعظم زنجان خاطرنشان کرد: در زمان تهیه کتابها اسکن آنها کاری پر هزینه بود ولی آنها را با تشریک مساعی و مدد برخی عزیزان در قم اسکن کردیم، البته قرار بود بعد از انتقال به زنجان به شکل گسترده این کار ادامه یابد اما از تحقق آن اطلاعی ندارم.
کتابهای تکنسخهای جمعآوری شده از زیر آوار احتمالا به موزه میرود
محمد رضاخانی مدیرکل کتابخانههای عمومی استان زنجان با اشاره به آسیبدیدگی کامل کتابخانه حسینیه اعظم زنجان، گفت: در حمله هوایی ائتلاف منحوس آمریکایی- صهیونی تمامی منابع موجود در این مجموعه از بین رفته و هیچ کتاب سالمی در محل باقی نمانده است.
وی با اشاره به اینکه تعداد کتابهای این کتابخانه شامل حدود ۳۵ هزار جلد کتاب بود که از این تعداد، نزدیک به ۱۵ هزار جلد منابع تخصصی محسوب میشد، ابراز کرد: متأسفانه بر اثر حادثه رخداده، مجموعه بهصورت کامل تخریب شده و کتابها یا در آتشسوزی و موج انفجار از بین رفتهاند یا زیر حجم بالای آوار و خاک قرار گرفتهاند.
مدیرکل کتابخانههای عمومی استان زنجان افزود: درحالحاضر تنها ۱۰ تا ۱۲ کارتن از کتابهایی که از زیرزمین خارج شده باقی مانده است، اما این موارد نیز هنوز بررسی نشده و احتمال سالمماندن آنها بسیار اندک است.
وی با تأکید بر اینکه در محل کتابخانه هیچگونه نسخه خطی وجود نداشته، تصریح کرد: نسخ خطی همواره در مراکز تخصصی و تحت نظارت رسمی نگهداری میشوند و خوشبختانه در این حادثه هیچ نسخه خطی از بین نرفته است. در این کتابخانه تنها برخی تکنسخههای کمیاب چاپی وجود داشت که طی حدود دو دهه گذشته از کشورهای مختلف، از جمله برخی کشورهای عربی، جمعآوری شده بودند.
رضاخانی احیای مجدد این اقلام را بسیار دشوار و در برخی موارد غیرممکن خواند و گفت: در صورت یافتن نمونههایی که قابلیت مرمت داشته باشند، تلاش خواهیم کرد با همکاری متخصصان امر، آنها را بازسازی کنیم. همچنین برخی از آثار آسیبدیده که قابل استفاده علمی نیستند، برای استفادههای موزهای یا نمایشگاهی حفظ خواهند شد.
وی درباره وضعیت بازسازی کتابخانه با اشاره به اینکه ملک کتابخانه متعلق به حسینیه اعظم است، اما حق انتفاع و بهرهبرداری آن با کتابخانههای عمومی بوده است، خاطرنشان کرد: تاکنون مجموعهای از دستگاههای ملی، از جمله نهاد کتابخانههای عمومی و سازمان برنامه و بودجه، اعلام آمادگی کردهاند و رایزنی با خیران نیز انجام شده است و این موضوع در دست پیگیری است.
مدیرکل کتابخانههای عمومی استان زنجان یادآور شد: تجهیزات، هزینههای جاری و حقوق کارکنان کتابخانه همواره توسط کتابخانههای عمومی تأمین میشد و تلاش ما این است که با همکاری دستگاههای مسئول و خیران، روند بازسازی این مجموعه علمی و فرهنگی هرچه سریعتر آغاز شود.
به گزارش ایبنا، با وجود از دست رفتن بخش عمدهای از منابع نفیس امام حسینشناسی و عاشورایی، مسئولان و پژوهشگران امیدوارند بتوانند با کمک نهادهای ملی، خیران فرهنگی و متخصصان مرمت، بخشی از این گنجینه را احیا کرده و کتابخانه حسینیه اعظم را دوباره برپا کنند. هرچند بازسازی کامل مجموعه تقریباً ناممکن به نظر میرسد، اما تلاش برای نجات باقیمانده آثار و آغاز دوباره فعالیت این مرکز فرهنگی، نشان از اهمیت استمرار پژوهشهای عاشورایی و اراده برای حفظ میراث علمی و معنوی دارد.
نظر شما