سرویس فرهنگ و نشر خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، گردش چرخ کسبوکارهای خُرد و کلان، بدون اینترنت!؟ گزارهای زاییده ذهنی دور از واقعیتهای دنیای اقتصاد به نظر میرسد. میدانیم، اینترنت ظرفیتهای بیانتهایی از تولید تا عرضه انواع کالا خلق کرده که غیرقابل چشمپوشی است؛ ازجمله در صنعت نشر، اما همین درهم تنیدگی فعالیت اقتصادی با دنیای مجاز، روی دیگری نیز دارد: وابستگی؛ نقطهای که دقیقا کسبوکارها را آسیبپذیر میکند. بدیهی است، وقتی بهاصطلاح پای برخی مسائل روی سیم میرود و مسیر ارتباط به یکباره و طولانیمدت، قطع میشود، گویی صاحبان تولید، با همه اجزای آن و مشتریهای بالقوه و بالفعل هرکدام در جزیرههای جدا از هم پرتاب میشوند.
مسئله جنگ در ایران، بیش از دو ماه است، حلقههای به هم پیوسته صنعت نشر ایران را بهدلیل قطعی اینترنت، متاثر کرده و زمینهساز شکلگیری تجربههای گوناگونی شده است؛ برخی چشمانتظار اتصال مجدد به وب جهانی و احیای شبکههای ارتباطی با مخاطبان و حتی همکارانشان، در جریان تولید کتاباند و برخی نیمنگاهی به شبکههای اجتماعی داخلی دارند.
اغراق نیست که امروزه بخش عمدهای از جریان صنعت نشر، در فضای مجازی متولد و معرفی میشوند. برای ناشران هم اینترنت ابزاری فراتر از برقرای جریان ارتباطی است و به نوعی ابزار تبلیغ محسوب میشود. وقتی این ابزار خاموش یا به شدت کُند است، برای ناشر یعنی، پایین رفتن کرکره کانال ارتباط با مشتری.
بسیاری از ناشران در سالهای اخیر از طریق ایجاد پایگاه مجازی و طراحی باشگاههای کتاب در شبکههای اجتماعی، مسیری برای برقراری ارتباط مستقیم با مشتری گرفتهاند که قطعی اینترنت برای این دسته که قطعا کوچک نیستند، به معنای از دست دادن فرصت دیده شدن کتابهای جدید است. علاوهبر ارتباط و نمایش آثار جدید، هماهنگی برای نشر کتاب، در چنین برههای دچار اختلال میشود. جریان نشر، زنجیرهای از ارتباطات است؛ از ارتباط با مولف و مترجم و ویراستار، تا هماهنگی با چاپخانه، طراح جلد و توزیعکنندگان و کتابفروش. وقتی دسترسی به پیامرسانها و ایمیل قطع میشود، گویی زنجیرهای وجود ندارد و فرآیند تولید و عرضه یک کتاب که باید در زمان مشخصی به نتیجه برسد، متوقف میشود.
سالهای اخیر، کاربران در ایران، شاهد ظهور پیامرسانهای بومی و داخلی مانند «بله»، «ایتا» و «روبیکا» بودند. این برنامهها با هدف ایجاد یک فضای ارتباطی مستقل و پاسخ به نیازهای داخلی طراحی شدهاند، اما مسیر آنها برای جایگزینی با برنامههای جهانی، با برخی پیچیدگیها همراه است؛ ازجمله اعتماد کاربران که سالها به استفاده از شبکههای اجتماعی غیربومی عادت و قابلیتهای آنها پسندیدهاند. بسیاری معتقدند این برنامهها، هنوز به آن سطح از کیفیت، سرعت و تنوع امکاناتی که در برنامههایی مثل تلگرام یا واتسآپ وجود دارد، نرسیدهاند. اما ناشران چه میگویند؟
مردم چگونه از نشست و برنامهها آگاه شوند؟
امیر حسینزادگان، مدیر انتشارات ققنوس، درباره تأثیر قطعی اینترنت بر فعالیتهای نشر، میگوید: برای تبلیغات از تلگرام و اینستاگرام بهره میبردیم و همه برنامهها، نشستها و معرفی کتابهای جدید، از این راههای ارتباطی اطلاعرسانی میشد.
وی ادامه میدهد: با قطعی اینترنت و محدود شدن دسترسی به شبکههای اجتماعی، بیشتر فعالیتها انجام نمیشود. تصمیم داشتیم تبلیغات را شروع کنیم اما مردم چگونه از نشست و برنامهها آگاه شوند؟ به همین دلیل این را کار متوقف کردیم.
به گفته وی، اطلاعرسانی چاپهای جدید، از طریق سایت انتشارات انجام میشود اما بازخورد و تعاملی که در اینستاگرام برای چاپ آثار تازه وجود داشت را ندارند.
درباره کوچ به پیامرسانهای داخلی هم موضع این انتشارات روشن است؛ حسینزادگان، میگوید: نمیخواهیم به شبکههای داخلی بپیوندیم به دلیل اینکه زیرساختهای لازم را ندارد و اعتمادی در جامعه نسبت به این پیامرسانها نیست.
قطعی اینترنت در چرخه نشر، فقط یک مشکل فنی نیست؛ بحرانی است که هم درآمد مستقیم ناشران را نشانه میگیرد و هم نظم کاری و ارتباطشان با مخاطبان را دچار اختلال میکند.
تبلیغات در قطعی اینترنت معنایی ندارد
جعفر همایی، مدیر انتشارات نی، میگوید: قطعی اینترنت برای فعالیت انتشارات که یک زنجیره متصل به هم است، مشکلات زیادی درست کرده و بسیاری از کارهای روزمره مثل ارتباط با چاپخانه، صحافی، نویسندهها و مترجمها که قبلاً بهراحتی با ایمیل یا پیامرسانها انجام میشد، عملاً متوقف شده است.
این ناشر که برای کارهای بسیار ضروری و فقط برای نیازهای اولیه از یک پیامرسان داخلی استفاده میکند، بیان کرد: مشکل اصلی این است که آن فضای گسترده شبکههای مجازی که برای تبلیغات کتابها و برای کارهای دیگر استفاده میشد، از دست رفته و جایگزینی هم برایش نداریم.
همایی، با بیان اینکه بسیاری از مخاطبان هم در شبکههای داخلی حضور ندارند، ادامه میدهد: با پیامرسانهای داخلی آشنایی نداریم و نمیدانیم ظرفیتهای آنها چقدر است؛ آیا میتوان کارهای تبلیغاتی گستردهای را با این پیامرسانها انجام داد یا نه؟
به گفته وی، امکان تولید و فروش کتابها بهدلیل شرایط حاکم بر جامعه، کم شده و تبلیغات هم در این وضعیت معنایی ندارد.
در این شرایط، ناشر نهتنها درگیر چالشهای همیشگی صنعت نشر است، بلکه باید با این دغدغه هم دستوپنج نرم کند که چگونه میتواند بدون زیرساختهای دیجیتال، چراغ انتشارات را روشن نگه دارد.
فروش تقریبا صفر شده است
علیرضا رئیسدانایی، مدیر انتشارات نگاه، میگوید: خاموشی اینترنت، به شدت بر فعالیتهای نشر تاثیر منفی گذاشته است. ارتباط با همه بخشهای زنجیرهوار بهم ریخته است. سایت انتشارات به کُندی در دسترس است و فروش تقریبا صفر شده.
وی ادامه میدهد: از طریق فضای مجازی درباره کتابهای تازه منتشر شده تبلیغ و اطلاعرسانی میشد، و مخاطبان بر آن مبنا درخواست میدادند و کتاب میخریدند.
رئیسدانایی، درباره پیوستن به پیامرسانهای داخلی، میگوید: خودم پیامرسان «بله» را نصب کردم اما اصلا کارراهانداز نیست. زیرساخت مناسب و کارآیی لازم را ندارد. نمیتوان با این پیامرسان فعالیت گسترده داشت چون مدام قطع و وصل میشود و امکانات محدودی دارد.
کسبوکار ناشران ضربه خورده است
محمدعلی جعفریه، مدیر انتشارات ثالث، میگوید: در قرن بیستویکم بیشتر کار و فعالیتها در زندگی روزمره از طریق اینترنت انجام میشود. قطعی اینترنت در حوزه نشر، موجب به تعویق افتادن اطلاعرسانی شده است. درباره کتابهای تازه منتشر شده نمیتوان تبلیغات انجام داد. کسبوکار ناشران ضربه خورده و مشکلات زیادی را به وجود آورده است. در شرایط سختی هستیم و باید از این بحران عبور کرد.
جعفریه معتقد است، لنگانلنگان نمیتوان با پیامرسانهای داخلی کار انجام داد، چون ساختار لازم را برای ارتباط گرفتن ندارند. مثلاً یکی از گرافیستهایی که با انتشارات ثالث همکاری دارد در ایران زندگی نمیکند؛ در نتیجه عملاً نمیتوان با او ارتباط گرفت. یا اینکه اطلاعات برخی کتابهای خارجی را لازم داریم اما ابزار ارتباطی برای بهدست آوردن اطلاعات، وجود ندارد.
جعفریه، میگوید: بیشتر مولفان، مترجمان حتی نمونهخوان و ویراستارانی که با انتشارات همکاری دارند از طریق ایمیل و یا واتسآپ مرتبطاند. در همهگیری کرونا و شرایط دورکاری، بهطور مثال، برای نمونهخوانی از طریق واتسآپ کارها پیگیری میشد.
وی ادامه میدهد: با قطعی اینترنت به تعداد زیادی از کسبوکارهای برخط صدمه زیادی وارد شده است؛ درحالی که در شرایط جنگی، باید امکاناتی فراهم باشد که مردم با استرس کمتری زندگی کنند.
نظر شما