به گزارش خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، به نقل از ستاد خبری هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران، محمد قمی، جامعهشناس و مددکار اجتماعی در یادداشتی از ضرورت برگزاری نمایشگاه مجازی کتاب تهران و همکاری نهاد برگزار کننده با نهادهای امدادرسان گفت. متن این یادداشت را در ادامه بخوانید:
در شرایط آتشبس ناپایدار پس از جنگ رمضان، خانوادههای تحت حمایت کمیته امداد امام خمینی (ره) با لایههای متعددی از آسیب روبهرو هستند. آسیبهای مالی، احتمالا تخریب مسکن، از دست دادن عزیزان، اختلال در معیشت و همچنین آثار روانی ناشی از ۴۰ روز بمباران و ناامنی، همگی زندگی این خانوادهها را تحت تأثیر قرار داده است. در چنین فضایی برگزاری نمایشگاه مجازی کتاب تهران ممکن است در نگاه نخست، اولویتی غیر از نیازهای مادی این خانوادهها به نظر برسد. اما نگاهی از دریچه مددکاری اجتماعی، تصویر دیگری را نشان میدهد.
در رویکرد مددکاری اجتماعی، نیازهای انسان بجز خوراک، پوشاک و مسکن در مولفههای دیگری چون نیاز به امید، نیاز به چشمانداز برای آینده، نیاز به ابزاری برای تخیل زندگی بهتر و نیاز به آرامش روانی، نیز در کنار نیازهای مادی اولیه قرار میگیرند. کتاب یکی از در دسترسترین و کمهزینهترین ابزارها برای تأمین این نیازهای غیرمادی است.
فیالمثل برای خانوادههایی که روزهای متمادی صدای انفجار را با گوشهای خود شنیدهاند، یک کتاب تصویری خوب برای کودکشان یا یک رمان برای فرزند نوجوانشان و یا یک کتاب انگیزشی برای خودشان میتواند پنجرهای به سوی آرامش و امید باز کند. کتاب در این شرایط بخشی از فرآیند بازتوانی روانی-اجتماعی محسوب میشود.
دسترسی برابر به منابع فرهنگی از طریق نمایشگاه مجازی
یکی از دغدغههای همیشگی در نهادهایی مانند کمیته امداد امام خمینی(ره)، عدالت در توزیع فرصتها و منابع میان خانوادههای تحت حمایت است. در شرایط عادی، نمایشگاه کتاب تهران به عنوان یک رویداد متمرکز در پایتخت، برای خانوادههای ساکن در استانهای دور، مناطق محروم یا روستاهای مرزی عملاً دستنیافتنی بود. هزینه سفر و اسکان در تهران، از توان مالی این خانوادهها خارج است.
در شرایط پساجنگ، این دشواری بیشتر هم شده است. بسیاری از مناطق مرزی و شهرهای جنوبی و غربی، در مسیر بمباران و ناامنی قرار داشتهاند و برخی زیرساختهایشان آسیب دیده است. برگزاری نمایشگاه به صورت مجازی، این مانع جغرافیایی را به شکل قابل توجهی کاهش میدهد. البته از چندین سال قبل و اگر اشتباه نکنم همزمان با فراگیری کووید ۱۹، نمایشگاه مجازی کتاب جای خود را در فرهنگ کشور باز کرد و موانع جغرافیایی برای حضور را از میان برداشت. بر این اساس خانوادهای در یک روستای محروم خوزستان یا یک منطقه عشایری در سیستان و بلوچستان، میتوانستند با استفاده از همان امکانات ساده ارتباطی، کتاب مورد نیاز خود را مشاهده، سفارش و دریافت کنند. این تغییر فرمت، گامی به سمت کاهش شکاف فرهنگی میان مرکز و پیرامون بود و اکنون نیز این مزیت بیش از گذشته به چشم میآید.
تجربه بحرانهای پیشین در کشور، مانند زلزله و سیل، نشان داده است که خانوادههای آسیبدیده در کنار نیاز به خوراک، پتو و دارو، به نشانههایی از عادی بودن زندگی نیز نیاز دارند. ادامه تحصیل فرزندان، برپایی مراسم جمعی و دسترسی به کتاب و سرگرمیهای فرهنگی، به بازگشت تعادل روانی این خانوادهها کمک میکند.
در توزیع بستههای کمکرسانی به خانوادههای سیلزده یا زلزلهزده، گنجاندن کتاب و لوازم تحریر برای کودکان، تأثیر قابل توجهی بر روحیه آنها داشته است. کودکی که در میان ویرانهها یک کتاب قصه دریافت میکند، برای لحظاتی از آسیب و فقدان فاصله میگیرد و نشانی از زندگی عادی را لمس میکند. نمایشگاه مجازی کتاب در شرایط کنونی، همین نقش را در مقیاسی بزرگتر ایفا میکند. به عنوان مثال نمایشگاه مجازی به خانوادهای که روزهای متمادی بمباران و آوارگی احتمالی (برخی ناچار شدند خانه و زندگی خود را برای رهایی از مواجهه مستقیم با شدت انفجارها رها کنند و موقتا در جای دیگری ساکن شوند) را تجربه کرده، میگوید که بهار کتاب هنوز از راه میرسد و زندگی فرهنگی همچنان جریان دارد.
چالشهای دسترسی و راهکارهای پیشنهادی
نمایشگاه مجازی با وجود مزیتهای فراوان، چالشهایی نیز برای خانوادههای تحت حمایت کمیته امداد امام خمینی(ره) دارد. برخی از این خانوادهها به اینترنت دسترسی ندارند. برخی دیگر از سرعت پایین یا ناپایدار رنج میبرند. در مناطق روستایی و عشایری، تلفن هوشمند یا دستگاه مناسب برای خرید اینترنتی در دسترس نیست. همچنین سواد دیجیتال پایین در برخی خانوادهها، استفاده از پلتفرمهای خرید اینترنتی را دشوار میکند.
برای این چالشها راهکارهایی وجود دارد. تجربه همکاری با پایگاههای مقاومت بسیج، مساجد و دهیاریها برای ایجاد نقاط دسترسی عمومی به اینترنت و کمک به ثبت سفارش نتایج مثبتی دربر خواهد داشت. همچنین استفاده از ظرفیت اکیپهای سیار مددکاری برای ثبت خواسته خانوادهها و ارسال فهرست کتابهای موجود در نمایشگاه، میتواند مؤثر باشد.
تولید کاتالوگ صوتی و تصویری از کتابهای شاخص نمایشگاه، راهکاری برای خانوادههایی است که به اینترنت دسترسی ندارند. این خانوادهها میتوانند کاتالوگ را از طریق مددکار خود یا از مراکز امداد دریافت و سفارش خود را به صورت تلفنی یا حضوری ثبت کنند. در نظر گرفتن سهمیه اینترنت رایگان یا بسته تشویقی شارژ برای خانوادههای امدادبگیر نیز میتواند مشارکت آنان را افزایش دهد.
نقش نمایشگاه در هدایت خانوادهها به کتابهای مناسب
یکی از دغدغههای مددکاری اجتماعی، هدایت خانوادهها به سمت منابع مناسب و مفید است. یک مادر تحت حمایت کمیته امداد امام خمینی(ره) که فرزندش دچار بیخوابی و کابوس پس از جنگ شده است، نمیتواند به راحتی تشخیص دهد کدام کتاب برای او مفید است. بدون راهنمایی ممکن است کتاب نامناسبی خریداری کند.
اگر نمایشگاه مجازی، بخشی را با عنوان «کتابهای همراه با بازتوانی پس از جنگ» یا «پیشنهادهای تخصصی برای خانوادهها» به نمایش بگذارد و این بخش با مشورت مددکاران و روانشناسان تهیه شده باشد، مددکاران اجتماعی میتوانند با اطمینان خانوادهها را به کتابهای خاصی ارجاع دهند.
دستهبندی کتابهایی که به مدیریت ترس و اضطراب در کودکان کمک میکند، کتابهایی که برای نوجوانان با تجربه انزوا و گوشهگیری مناسب است، کتابهایی که به والدین برای بازگرداندن آرامش به کانون خانواده یاری میرساند و کتابهایی که امید و انگیزه را برای بازماندگان جنگ زنده نگه میدارد، همگی میتوانند در قالب دستهبندیهای تخصصی در نمایشگاه مجازی ارائه شوند. این سطح از راهنمایی در یک نمایشگاه حضوری شلوغ و پرسر و صدا، به سادگی ممکن نیست.
برگزاری نمایشگاه مجازی کتاب تهران در شرایط آتشبس ناپایدار، از منظر مددکاری اجتماعی اقدامی با فواید چندلایه است. این رویداد با کاهش موانع جغرافیایی، دسترسی خانوادههای تحت حمایت در مناطق محروم و دورافتاده را به منابع فرهنگی افزایش میدهد. با فراهم کردن امکان معرفی و دستهبندی کتابهای مرتبط با بازتوانی روانی، نقش یک مشاور و راهنما را برای مددکاران اجتماعی ایفا میکند.
برای اینکه این رویداد تأثیر خود را به طور کامل بر خانوادههای تحت حمایت بگذارد، لازم است ستاد برگزاری با نهادهایی مانند کمیته امداد امام خمینی(ره) همکاری نزدیک داشته باشد. ارائه تخفیفهای ویژه برای مددجویان، تولید کاتالوگهای جایگزین برای خانوادههای بدون دسترسی به اینترنت و ایجاد خطوط تلفنی برای ثبت سفارش، از جمله اقداماتی است که میتواند نمایشگاه مجازی را از یک رویداد فرهنگی به یک اقدام مؤثر مددکاری اجتماعی تبدیل کند. اقدامی که در بلندمدت، تأثیر آن بر روحیه و امید خانوادههای آسیبدیده از جنگ، عمیق و پایدار خواهد بود.
نظر شما