محمدحسین شهامتپور، فعال حوزه چاپ در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، در پاسخ به این سوال که آیا زیرساختهای لازم برای صادرات در صنعت چاپ وجود دارد، بیان کرد: شرایط به گونهای است که حتی درحال از دست دادن برخی زیرساختهای عادی و پایه تجاری خود هستیم؛ بهعبارت دیگر در شرایطی قرار داریم که بسیاری از کارخانهها، چاپخانهها و واحدهای تولیدی برای تأمین برق مجبورند ژنراتور داشته باشند و برای استفاده از این ژنراتورها نیز نیاز به گازوئیل دارند؛ بنابراین در همین زمینه نیز با مشکل مواجه هستیم.
وی افزود: اینها مسائلی است که پیشتر وجود نداشت؛ البته درگذشته نیز مشکلاتی در حوزه صادرات وجود داشت، اما اکنون بهجای پیشرفت، حتی زیرساختهای معمول خود را نیز با چالش مواجه میبینیم.
شهامتپور، با بیان اینکه بهتر است به جای تمرکز بر زیرساخت صادرات، درباره موقعیتها و ظرفیتهای صادراتی صحبت کنیم، ادامه داد: زیرساختهای کلی، حتی از نظر تولیدی نیز با مشکلات جدی مواجه است؛ بنابراین درباره زیرساختهای صادراتی نمیتوان چندان با قطعیت سخن گفت؛ زیرا در واقع نخستین زیرساخت صادرات، تولید مناسب و پایدار است.
وی با اشاره به زیرساختهایی که برای تولید نیاز داریم، افزود: بخشی از این زیرساختها درحال تضعیف شدن است، بخش عمده این زیرساختها مربوط به حوزه انرژی است و بخشی دیگر به تأمین مواد اولیه، تخصص و موارد مشابه مربوط میشود؛ بنابراین پیش از رسیدن به مرحله صادرات، باید زیرساخت تولید و کارخانه تولیدی پایدار داشته باشیم و بعد، درباره صادرات صحبت کنیم.
شهامتپور، با ارائه ارزیابی از وضعیت صادرات کالای چاپی، توضیح داد: در حوزه صادرات کالای چاپی میتوان دو گروه فعالیت را در نظر گرفت: صادرات مستقیم و صادرات غیرمستقیم. در بخش صادرات غیرمستقیم، هر محصولی که در کشور تولید میشود و نیاز به بستهبندی، چاپ یا بروشور اطلاعاتی دارد، بهنوعی در صادرات خدمات چاپ نقش دارد. یعنی هر کالایی که در کشور تولید و صادر میشود و نیازمند خدمات چاپ و بستهبندی است، در واقع بخشی از صادرات صنعت چاپ محسوب میشود.
به گفته وی، اما گروه دوم مربوط به دریافت سفارش مستقیم از سایر کشورها بهعنوان تأمینکننده خدمات چاپ و بستهبندی است. در این زمینه باید گفت که تقریباً نمیتوان ادعای جدی در این حوزه داشت، زیرا کشورهای مقصد، بهویژه در حوزه مواد غذایی، استانداردهای خاص و سختگیرانهای را مطالبه میکنند که باید قادر به تأمین آنها باشیم.
بازارهای منطقهای ظرفیتهای مناسبی دارند
شهامتپور، با بیان اینکه اگر قرار باشد بستهبندی مواد غذایی یا جعبههای مرتبط با محصولات خوراکی تولید شود، رعایت مجموعهای از استانداردها و گواهیهای بینالمللی مانند استانداردهای بهداشتی و کیفی ضروری است، گفت: واحد تولیدکننده باید این استانداردها را داشته باشد و مجموعههای ناظر نیز باید توانایی آن را تأیید کنند؛ البته در شرایط فعلی، دستیابی به این استانداردها با محدودیتهایی مواجه است، در نتیجه امکان فعالیت گسترده در این حوزه فراهم نیست.
وی همچنین با طرح این موضوع که موضوع دیگر استانداردهای زیستمحیطی و بازیافت در ادوات چاپی است، توضیح داد: اگر تولیدکننده نتواند این استانداردها را دریافت کند، عملاً امکان حضور در بازار صادراتی را از دست میدهد. برای مثال در برخی بازارهای هدف، رعایت نکردن استانداردهای بازیافت، میتواند موجب تحمیل مالیات یا حتی بازگشت محصول شود و همین مسئله بر قیمت تمامشده و رقابتپذیری اثر میگذارد و در حوزههایی مانند میوهجات، لوازم خانگی، قطعات خودرو و سایر محصولات نیز شرایط مشابهی وجود دارد و نوع مواد مورد استفاده در بستهبندی میتواند در پذیرش یا رد محصول در بازار مقصد نقش تعیینکننده داشته باشد.
شهامتپور، در پاسخ به پرسش دیگری درباره دسترسی به بازارهای منطقهای نیز گفت: در شرایط فعلی پاسخ دقیق به این پرسش دشوار است، حتی بازارهایی که پیشتر با آنها همکاری داشتیم، به دلیل اختلالهایی که در تأمین و تولید ایجاد شده، تا حد زیادی از دست رفتهاند، برای نمونه، ممکن است یک فروشگاه زنجیرهای خارجی پس از ماهها یا حتی سالها مذاکره با یک تولیدکننده ایرانی قرارداد ببندد و محصولی را برای عرضه در قفسههای خود بپذیرد، اما با بروز وقفه در تأمین یا تولید، این بازار بهسرعت از دست میرود.
وی افزود: در مجموع، بازارهای منطقهای ظرفیتهای مناسبی دارند و هر کشور، متناسب با شرایط خود میتواند فرصتهایی برای همکاری ایجاد کند، اما شرط اصلی حضور پایدار در این بازارها، توانایی تأمین مستمر و عمل به تعهدات است.
شهامتپور، درباره پیچیدگیهای اداری و مقرراتی صادرات، بیان کرد: در حوزه صادرات با مشکلات قابل توجهی روبهرو هستیم، پس از انجام صادرات، موضوع دریافت پول و مسائل مالی برای تولیدکننده و صادرکننده با چالشهای فراوانی همراه است. همچنین در زمینه ارتباط با بازارهای هدف، تبادل اسناد مالی و روندهای اداری مشکلات زیادی وجود دارد.
وی افزود: در دورههای اخیر به دلیل محدودیتهای ارتباطی، بسیاری از مذاکرات و فرآیندهای مالی با اختلال مواجه شده و بازسازی این ارتباطات بسیار دشوار شده است. در مجموع، پیچیدگیهای اداری و مقرراتی حتی در شرایط عادی نیز چالشبرانگیز بود و در شرایط فعلی این مشکلات تشدید شده است.
فرصتهایی که باید دیده شود
شهامتپور با اشاره به مزیتهای صنعت چاپ ایران در منطقه، گفت: با وجود تمام مشکلات، صنعت چاپ ایران از ظرفیتهای مهمی برخوردار است. شاید از نظر فناوری در مقیاس جهانی در بالاترین سطح قرار نداشته باشیم، اما در مجموع وضعیت قابل قبولی داریم و مهمترین مزیت، وجود دانش بومی و نیروی انسانی متخصص و باتجربه در این حوزه است. اگرچه در مقایسه منطقهای برخی کشورها مانند ترکیه سرمایهگذاری گستردهای در این صنعت انجام دادهاند و زیرساختهای بسیار قوی ایجاد کردهاند و کشورهایی مانند امارات نیز پیشرفتهای قابل توجهی داشتهاند، اما ایران به دلیل موقعیت جغرافیایی، وسعت سرزمینی و دسترسی به بازارهای منطقهای از جمله کشورهای همسایه، ظرفیتهای مهمی در اختیار دارد.
وی ادامه داد: دسترسی به بازارهای اوراسیا، عراق، افغانستان و کشورهای شمالی میتواند فرصتهای ارزشمندی ایجاد کند. با این حال، به نظر میرسد از این ظرفیتها بهطور کامل استفاده نشده و فرصتهای مهمی از دست رفته است.
این فعال صنعت چاپ با بیان اینکه با توجه به شرایط فعلی و نبود ثبات اقتصادی و سیاسی، بهترین رویکرد برای مجموعههای چاپ و بستهبندی این است که به عارضهیابی و تقویت توانمندیهای داخلی خود بپردازند، گفت: فعالان این صنعت میتوانند به ارتقای دانش فنی و تخصصی، آموزش و توانمندسازی نیروی انسانی، اصلاح ضعفهای مدیریتی، بهبود فرآیندهای کاری، بهروزرسانی فناوریها و تجهیزات و تقویت استراتژیهای سازمانی بپردازند.
شهامتپور با بیان اینکه صرف گلایه یا توقف فعالیت کمکی به پیشرفت نمیکند و باید از زمان موجود برای آمادهسازی جهت فرصتهای آینده بهره برد، تاکید کرد: با توجه به مزیتهای منطقهای ایران، صنعت چاپ ناگزیر از حفظ سطح رقابتپذیری خود است و باید برای آیندهای که پیش روست آمادگی لازم را داشته باشد؛ زیرا زمان از دسترفته قابل جبران نخواهد بود و آمادگی امروز میتواند زمینه استفاده از فرصتهای آینده را فراهم کند.
نظر شما