به گزارش خبرگزاري كتاب ايران(ايبنا)، نشست تخصصي کتاب ماه تاريخ و جغرافيا به نقد و بررسي مجموعه كتاب‌هاي تاريخ «هخامنشيان» اختصاص داشت. اين نشست شب هنگام چهارشنبه (25 آذرماه) در سراي دايمي اهل قلم موسسه خانه كتاب با حضور متخصصان تاريخ ايران باستان نقد و بررسي شد.

دكتر روزبه‌زرين‌كوب، استاد دانشگاه خاطرنشان كرد: ما در گذشته، با اسطوره‌هايي نظير پيشداديان و كيانيان روبه‌رو بوده‌ايم و اين مسأله تا دوره قاجاريه و ناصري تداوم داشته است. بيشتركتاب‌ها تنها با دو مفهوم مشخص از تاريخ ملي مواجهه بوده است. اين تصور ايراني و ملي از تاريخ نادرست است بايد كوشش كنيم تا دوره‌هاي مختلف تاريخ هخامنشيان را وارد عرصه تاريخ‌نگاري كنيم.

نويسنده كتاب «تاريخ ايران باستان: تاريخ سياسی ساسانيان» افزود: هخامنشيان در تاريخ گم شده است. در تاريخ‌نگاري اتفاقي بايد بيفتد تا بتوانيم هخامنشيان را كشف كنيم. اين مسأله بايد در تاريخ جهان نيز اتفاق بيفتد تا بتوانيم اطلاعات ارزشمندي را از اين دوره تاريخي در اختيار تاريخ‌پژوهان بگذاريم.

وي يادآور شد: تا اوايل سده 19 ميلادي مجموعه اطلاعات در باب هخامنشيان اندكي از عهد عتيق بود و مورخان يوناني و گاه رومي اطلاعاتي را از تاريخ هخامنشيان به رشته تحرير درآورده بودند. اواسط سده 19 ميلادي به سبب توسعه مطالعات باستان‌شناختي ايران مسايل جديدي به عرصه تاريخ وارد مي‌شود. غربي‌ها با تاريخ جديدي آشنايي عميق‌تري مي‌يابند و ايرانيان نيز فرصت مي‌كنند كه بيشتر با اين دوره تاريخي آشنا شوند.

وي به آثار ارزشمند «تاريخ ايران باستان» نوشته حسن پيرنيا اشاره كرد و گفت: ما انسان بزرگي مانند حسن پيرنيا (مشيرالدوله) داشته‌ايم كه كتاب ارزشمندي را تدوين كرد، ما بايد از اين انسان وارسته قدرشناسي كنيم زيرا مطالعات تاريخ ايران باستان را زنده كرد. شايد نخستين كتاب جدي در زمينه هخامنشيان نوشته جورج رابينسون باشد كه اهميت اساسي دارد ولي در ايران ترجمه نشده و  اكنون براي ترجمه اين كتاب بسيار دير به نظر مي‌رسد.

زرين‌كوب يادآور شد: كمي پس از رابينسون كتاب «تاريخ جهان باستان» منتشر شد كه حاوي نكته‌هاي مهمي بود، اين كتاب‌ها سرنوشت‌سازند و كمي بعد به زمان و دوره‌اي مي‌رسيم كه تاريخ‌نگاران خاصي به طور اخص به تاريخ هخامنشيان مي‌پردازند. آمريكايي‌ها با نگره خويش تاريخ هخامنشيان را تحليل مي‌كنند. همچنين ارنست اميل هرتسفلد را داريم كه به تاريخ هخامنشيان به شكل تخصصي مي پردازد. هينتس نيز نگاه عالمانه‌اي به تاريخ هخامنشيان دارد و در اين زمينه مي‌توان از گيرشمن فرانسوي نيز ياد كرد. از متأخران نيز مي‌توان از ايليا گرشويچ نام برد كه از مجموعه تاريخ ايران كمبريج دوره‌های ماد و هخامنشی را ويرايش كرده است. دانشمند روسي به نام محمد داندامايف نيز با نگاه خاصي به تاريخ هخامنشيان مي‌نگرد.

وي به گردآورنده مجموعه تاريخي هخامنشيان اشاره كرد و گفت: كار «هلن سانسيسي وردن بورخ» قابل تأمل است ولي بايد به اين نكته اشاره كنيم كه غربي‌ها از دانشمند بي‌بديلي مانند زنده‌ياد شاپور شهبازي دعوت نكردند كه درباره يك مقاله اظهار نظر كند و اين مسأله نشان مي‌دهد كه آن‌ها نگاه خاصي به ما ايرانيان دارند. پير بريان كارهاي جديدي در زمينه هخامنشيان انجام داده و كتاب‌هاي ارزشمندي به رشته تحرير درآورده است. وي كارهاي مستقلي انجام داده و من مي‌توانم با اطمينان بگويم كه در دهه‌هاي اخير آن چه از دانش ايران باستان و تاريخ هخامنشي باقي مانده را كشف كرده و در كتابش كه حالت دانشنامه‌گونه دارد آورده است.

وي در ادامه افزود: كتاب «تاريخ هخامنشي» پير بريان كتاب اصلي و رسمي اوست كه بيشتر حوزه اطلاعاتي را گردآوري كرده است. اين كتاب عجيبي به‌شمار مي‌رود و براي افرادي كه اين كتاب را مطالعه كرده و با مباحث تاريخ هخامنشي آشنايند نشان مي‌دهد كه محتواي كتاب نظم ندارد و بيشتر شبيه دانشنامه، مطالعات هخامنشي ارايه شده است. اين مجموعه دانشنامه‌گونه و گاه بي استباط است.

عسگر بهرامي استاد دانشگاه نيز گفت: انتقادي كه تاريخ‌پژوهان به اين مجموعه وارد كرده‌اند اين است كه پيش از چاپ نويسندگانش ديدگاهشان را ارايه داده بودند كه اين مجموعه، تاريخ روشني از هخامنشيان ارايه داده است آيا اين مجمومه پاسخ به اين پرسش را داده است؟ چقدر انسجام دارد و آيا مي‌تواند پاسخ‌گوي كار تاريخ‌پژوهان باشد؟

وي در ادامه سخنانش گفت: اين مجموعه پازل‌هايي را مطرح كرده است ولي هنوز تصوير كاملي از تاريخ هخامنشيان ارايه نداده است. ما بايد پژوهش‌هاي علمي را براي تدوين و بازنگري تاريخ هخامنشيان به كار ببريم تا مبناي كار ديگر تاريخ‌پژوهان قرار گيرد.

به گفته محسن باقرزاده؛ مدير انتشارات توس، تاريخ هخامنشيان، مجموعه‌‌اي ١4جلدي است كه برگردان ٩ جلدش پايان يافته و از ٥ جلد برجاي مانده نيز برگردان چهار جلد هنوز انجام نشده و تنها ترجمه يكي از آن‌ها پايان يافته است. برگردان اين ٤ جلد نيز تا يك سال آينده، پايان مي‌يابد. 5 جلد اين مجموعه ارزشمند به كوشش انتشارات توس منتشر شده و 2 جلد ديگر آن تا چند ماه ديگر منتشر خواهد شد.