سرویس تاریخ خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)- محمدابراهیم زارعی؛ رئیس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری: کوروش بزرگ، بی‌تردید از شخصیت‌های تأثیرگذار در تاریخ و فرهنگ ایران و جهان است؛ شخصیتی که اهمیت او تنها به فتوحات و گسترش قلمرو حکومتش محدود نمی‌شود، بلکه شیوه مواجهه او با مردمان، سنت‌ها و باورهای گوناگون، بخش مهمی از میراث تاریخی و فرهنگی او را شکل داده است. کوروش در حافظه تاریخی ایرانیان جایگاهی فراتر از یک فرمانروای باستانی دارد؛ او بخشی از روایت تمدنی ایران و نمادی از ظرفیت تاریخی این سرزمین برای پیوند دادن قدرت با مدارا و تدبیر است.
از این منظر، میراث کوروش را می‌توان در پیوند میان قدرت، دادگری، مدارا و همزیستی جست‌وجو کرد. پاسداری از کوروش تنها به حفاظت از یک اثر باستانی یا برگزاری مراسم بزرگداشت محدود نمی‌شود؛ بلکه مستلزم حفاظت از محوطه‌ها و یادمان‌های مرتبط، پشتیبانی از پژوهش‌های مستند، توسعه مطالعات تاریخی و باستان‌شناختی و فراهم کردن زمینه دسترسی جامعه به دانش معتبر درباره گذشته است.
حفاظت و پژوهش دو مسیر مکمل‌اند: پژوهش علمی، مبنای تصمیم‌گیری صحیح در حفاظت و مرمت را فراهم می‌کند و حفاظت نیز زمینه استمرار مطالعات و انتقال شواهد تاریخی به نسل‌های آینده را به وجود می‌آورد. جایگاه کوروش در حافظه فرهنگی و هویتی ایرانیان، از ظرفیت مهمی برای پیوند دادن اقوام و گروه‌های مختلف فرهنگی ایران برخوردار است.
ما ایرانیان در تاریخ خود تجربه‌های ارزشمندی از تعامل فرهنگی، همزیستی و مواجهه با تنوع جوامع داشته‌ایم. بازخوانی این تجربه‌ها، از جمله در پرتو شخصیت تاریخی کوروش، فرصتی برای شناخت بهتر سهم ایران در تاریخ تمدن جهانی است. این شناخت نباید به رقابت بر سر مالکیت انحصاری مفاخر تاریخی تقلیل یابد؛ بلکه باید زمینه‌ای برای معرفی دقیق سهم ایران و مشارکت فعال در گفت‌وگوی جهانی درباره میراث مشترک بشری باشد.
اگر بتوانیم این میراث را از سطح نام‌ها و شعارها فراتر ببریم و به شناخت علمی، آموزش عمومی و گفت‌وگوی فرهنگی پیوند بزنیم، کوروش نه فقط چهره‌ای برجسته از گذشته، بلکه فرصتی برای بازاندیشی در هویت ایرانی و جایگاه ایران در جهان امروز خواهد بود. کوروش را می‌توان یکی از جهانی‌ترین میراث‌های تاریخی ایران دانست؛ میراثی که ظرفیت آن را دارد تا روایت فرهنگی، تمدنی و تاریخی ایران را در سطحی فراتر از مرزهای ملی بازتاب دهد.
با وجود چنین جایگاهی، به نظر می‌رسد هنوز آن‌گونه که شایسته است به ظرفیت فرهنگی و وحدت‌بخش کوروش توجه نکرده‌ایم. در شرایطی که برخی روایت‌ها و بازخوانی‌های تاریخی در جهان، با هدف برجسته‌سازی هویت‌های ملی و تمدنی شکل می‌گیرند، ما نیز باید نسبت خود را با مفاخر تاریخی‌مان آگاهانه و مسئولانه تعریف کنیم. بی‌توجهی به سرمایه‌های تاریخی و فرهنگی، زمینه را برای شکل‌گیری روایت‌های ناقص یا جدا شدن این میراث از بستر اصلی آن فراهم می‌کند. در مقابل، شناخت علمی، معرفی مستند و پاسداری از آثار و شخصیت‌های تاریخی می‌تواند مانع از تحریف تاریخ و زمینه‌ساز انتقال درست آن به نسل‌های آینده باشد.
البته پاسداشت کوروش به معنای نادیده گرفتن پیچیدگی‌های تاریخی یا تفسیر گذشته بر اساس معیارهای کاملاً امروزی نیست. همان‌گونه که نباید با تعصب، حقیقت تاریخی او را انکار کرد، نباید نیز با نگاهی غیرانتقادی، همه روایت‌های مربوط به او را بدون بررسی پذیرفت. افتخار به میراث فرهنگی زمانی ارزشمند و ماندگار خواهد بود که بر شناخت علمی، مطالعه منابع و فهم دقیق زمینه‌های تاریخی استوار باشد. ما باید بتوانیم هم به داشته‌های تمدنی خود افتخار کنیم و هم با رویکردی پژوهشگرانه، ابعاد گوناگون آن‌ها را بشناسیم و معرفی کنیم.
در این مسیر، انجام فعالیت‌های پژوهش‌محور باید در کانون برنامه‌های مرتبط با کوروش و میراث فرهنگی ایران قرار گیرد. بزرگداشت شخصیت‌های تاریخی، هرچند ارزشمند است، زمانی به نتیجه‌ای پایدار می‌رسد که به تولید دانش، گسترش مطالعات تخصصی و ارتقای آگاهی عمومی منجر شود. پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری با همکاری دیگر نهادهای علمی می‌توانند با تعریف و پشتیبانی از طرح‌های پژوهشی میان‌رشته‌ای، زمینه شناخت دقیق‌تر ابعاد تاریخی، باستان‌شناختی، فرهنگی و اجتماعی دوران کوروش را فراهم کنند.
چنین مطالعاتی باید با روش‌های علمی روز، بهره‌گیری از دستاوردهای پژوهشگران داخلی و بین‌المللی و توجه به دیدگاه‌های مختلف تاریخی انجام شوند تا تصویری دقیق‌تر و مستندتر از کوروش و زمانه او به دست آید و به نسل جوان منتقل شود. در کنار پژوهش‌های بنیادی، لازم است نتایج تحقیقات از فضای دانشگاهی و تخصصی فراتر برود و در قالب کتاب‌های علمی و عمومی، مقالات پژوهشی، مستندهای تاریخی، نمایشگاه‌های تخصصی، نشست‌های علمی و برنامه‌های آموزشی در دسترس جامعه قرار گیرد
نظر شما