سرویس استانهای خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا): نمایشگاه کتاب ارومیه میزبان نشستی با محوریت ادبیات دفاع مقدس و نقش نویسندگان و شاعران در انتقال مفاهیم این دوران به نسل جدید بود؛ نشستی که به همت بنیاد ایرانشناسی استان در حاشیه نمایشگاه برگزار شد و در آن، ظرفیتهای ادبیات کودک و نوجوان برای تبیین فرهنگ ایثار و مقاومت مورد بررسی قرار گرفت.
ادبیات دفاع مقدس یکی از مهمترین بسترهای انتقال تجربههای تاریخی و ارزشهای فرهنگی به نسلهای آینده است؛ با این حال، پیوند دادن کودکان و نوجوانان با این بخش از تاریخ، نیازمند زبان و ادبیاتی متناسب با دنیای ذهنی و عاطفی آنان است. در این میان، کتاب و شعر میتوانند مفاهیم بزرگی همچون ایثار، فداکاری، مسئولیتپذیری، همدلی و دفاع از میهن را در قالب روایتهایی قابل فهم و جذاب به مخاطبان کمسنوسال منتقل کنند.
نویسندگی برای کودک و نوجوان در حوزه دفاع مقدس، تنها بازگویی حوادث و خاطرات جنگ نیست، بلکه فرصتی برای آشنایی نسل جدید با انسانهایی است که در شرایط دشوار، انتخابهایی مبتنی بر مسئولیت و فداکاری داشتهاند. روایت زندگی رزمندگان، خانوادههای شهدا، کودکان دوران جنگ و تجربههای اجتماعی آن سالها، زمانی میتواند برای مخاطب امروز جذاب باشد که با زبانی داستانی، ملموس و دور از پیچیدگیهای تاریخی ارائه شود.
دفاع مقدس؛ بخشی ماندگار از حافظه تاریخی مردم آذربایجانغربی
سعید عضدالدینی ملکی، رئیس بنیاد ایرانشناسی استان آذربایجانغربی، در نهمین نشست تخصصی تاریخ فرهنگ و هنر شهرستان ارومیه که در حاشیه هجدهمین نمایشگاه کتاب ارومیه برگزار شد، با گرامیداشت هفته دفاع مقدس اظهار کرد: فداکاری و از خودگذشتگی مردم و رزمندگان در دوران دفاع مقدس، فرصتی برای یادآوری روزهایی است که ایستادگی آنان بخش ماندگاری از تاریخ کشورمان را رقم زد.
وی افزود: خاطرات رزمندگان، شهدا و خانوادههایی که در آن سالها سختیهای بسیاری را تحمل کردند، بخشی از حافظه تاریخی مردم است و گرامیداشت این خاطرات، فرصتی برای یادآوری ارزشهای آن دوران به شمار میآید.
ملکی با اشاره به نقش آذربایجانغربی در دوران دفاع مقدس گفت: در دوران هشت سال دفاع مقدس و به دنبال تجاوز رژیم بعث عراق به خاک میهن اسلامی، مناطق مرزی آذربایجانغربی نیز از تجاوز نیروهای صدام مصون نماندند.
وی ادامه داد: وجود حدود ۲۰۰ کیلومتر مرز مشترک آذربایجانغربی با عراق، این استان را در موقعیت خاصی در دوران دفاع مقدس قرار داده بود و شهرهای مرزی از جمله پیرانشهر و سردشت، شاهد تحرکات و حملات نیروهای بعثی بودند.
رئیس بنیاد ایرانشناسی آذربایجانغربی با اشاره به نقش رزمندگان استان در عملیاتهای دوران دفاع مقدس بیان کرد: در آذربایجانغربی عملیاتهایی همچون والفجر ۲، کربلای ۷ و برخی عملیاتهای دیگر انجام شد که در مهمترین آنها دستاوردهای بزرگی به دست آمد.
وی با اشاره به بخشی از دستاوردهای این عملیاتها گفت: در این عملیاتها، شمار قابل توجهی از نیروهای دشمن کشته و زخمی و ۲۷۹ نفر نیز به اسارت درآمدند و تجهیزات نظامی متعددی از جمله تانکهای دشمن منهدم شد.
عضدالدینی ملکی همچنین با اشاره به حضور رهبر معظم انقلاب در آذربایجانغربی در سال ۱۳۷۵، بر جایگاه وحدت اقوام و مذاهب در این استان تأکید کرد و گفت: جنگ تحمیلی و مبارزه ملت ایران با دشمنان انقلاب، جلوهای زیبا و کمنظیر از وحدت را در کشور و بهویژه در آذربایجانغربی به نمایش گذاشت.
وی افزود: آذربایجانغربی حتی پیش از آغاز جنگ تحمیلی نیز درگیر مبارزه با گروهکهای ضدانقلاب و عوامل تحریکشده بود و مردم استان، اعم از ترک و کرد، در برابر جریانهای ضدانقلاب مواضع خود را بهخوبی نشان دادند.
رئیس بنیاد ایرانشناسی آذربایجانغربی خاطرنشان کرد: از مجموع حدود ۱۳ هزار شهید استان، حدود سه هزار و ۴۷۵ شهید از جامعه اهل سنت هستند که این آمار نشاندهنده نقش و مشارکت همه اقوام و مذاهب استان در دفاع از میهن اسلامی است.
روایت دفاع مقدس؛ ضرورتی برای تبیین ایستادگی مردم آذربایجانغربی
جبرییل عارفنیا، راوی دفاع مقدس نیز در نهمین نشست تخصصی تاریخ فرهنگ و هنر شهرستان ارومیه، با تأکید بر ضرورت تبیین و روایت دوران دفاع مقدس گفت: امروز با افتخار روایتگر دوران دفاع مقدس هستیم و باید این حماسه بزرگ برای نسلهای مختلف بازگو شود.
وی با اشاره به تأکید رهبر معظم انقلاب درباره معرفی آذربایجانغربی اظهار کرد: حضرت آقا فرمودند استان آذربایجانغربی را با ایستادگی و برخورد شجاعانه و قاطعانه مردم این استان با فتنهها و حوادث، برای عموم مردم معرفی کنید.
عارفنیا با بیان اینکه دفاع مقدس باید بهدرستی تبیین و روایت شود، افزود: به برکت خون شهدا امروز از امنیت برخوردار هستیم و باید این واقعیت برای نسل جوان بازگو شود.
وی ادامه داد: بیش از ۲۴ هزار شهید از استانهای دیگر به آذربایجانغربی آمدند و در این سرزمین به شهادت رسیدند؛ بنابراین خاک آذربایجانغربی مطهر به خون شهداست و این موضوع بخشی از هویت تاریخی و حماسی این استان به شمار میرود.
راوی دفاع مقدس با اشاره به حضور و مقابله با گروههای معاند در آذربایجانغربی، گفت: مردم این استان هم قبل از جنگ و هم بعد از جنگ با منافقان و جریانهای معاند مواجه بودهاند و در این مسیر حماسههای بزرگی خلق شده است.
وی با اشاره به وحدت مردم شیعه و سنی در دوران دفاع مقدس و حوادث پس از آن، تصریح کرد: ما در دو جنگ، وحدت شیعه و سنی را بهعینه دیدیم و مردم این استان در کنار یکدیگر برای دفاع از کشور و انقلاب ایستادگی کردند.
عارفنیا با بیان اینکه دشمن همواره به دنبال توطئه و تجزیه کشور است، خاطرنشان کرد: اگر خودمان و نیروهای مسلح را باور کنیم و این انقلاب را به صاحب اصلی آن تحویل دهیم، میتوانیم در برابر توطئههای دشمن ایستادگی کنیم.
وی بر ضرورت انتقال روایتهای دفاع مقدس به نسل جوان تأکید کرد و گفت: تبیین این حماسهها وظیفهای مهم است و باید اجازه ندهیم رشادتها، ایثارگریها و خون شهدا به فراموشی سپرده شود.
ضرورت تقویت ادبیات کودک و نوجوان در حوزه دفاع مقدس
لیلا سپهری، مدیر فنی دو کتاب «کلاه پشمی» اثر رکسانا بلوری و «دوشنبه میبینمت» اثر معصومه علیزاده، در نهمین نشست تخصصی تاریخ فرهنگ و هنر شهرستان ارومیه، بر ضرورت توجه بیشتر به ادبیات کودک و نوجوان با موضوع دفاع مقدس تأکید کرد.
وی با بیان اینکه نویسندگی برای کودکان بهویژه در حوزه دفاع مقدس دشوار است، اظهار کرد: در تولید آثار کودک و نوجوان باید به گونهای عمل کنیم که کودکان با ابعاد سخت و تلخ دوران دفاع مقدس مواجه نشوند و این موضوع بر روحیه آنان تأثیر منفی نگذارد.
سپهری افزود: در حوزه ادبیات کودک و نوجوان با موضوع دفاع مقدس تاکنون آثار زیادی تولید نشده و بخش قابل توجهی از کتابهای این حوزه بیشتر به موضوع همسران و خانوادههای شهدا پرداختهاند؛ بنابراین لازم است توجه بیشتری به تولید آثار متناسب با گروه سنی کودک و نوجوان صورت گیرد.
مدیر فنی کتاب «کلاه پشمی» با اشاره به برگزاری نخستین کارگاه نویسندگی کودک گفت: کتاب «کلاه پشمی» اثر رکسانا بلوری، حاصل این کارگاه است و این اثر در سه زبان فارسی، انگلیسی و ترکی استانبولی منتشر شده است.
وی با اشاره به هزینه بالای تولید و خرید کتاب کودک، بر ضرورت حمایت و تبلیغ این آثار تأکید کرد و گفت: کتاب کودک، کتاب گرانی است و برای ترویج آن نیازمند استقبال، حمایت و تبلیغ هستیم.
سپهری ادامه داد: اگر میخواهیم مفاهیم و ارزشهای دفاع مقدس به نسلهای آینده منتقل شود، باید کودکان را از سنین پایین با این مفاهیم و روایتها آشنا کنیم و برای انتقال درست این میراث فرهنگی، ادبیات کودک را جدی بگیریم.
وی همچنین بر ضرورت شناسایی و پرورش استعدادهای بومی تأکید کرد و افزود: باید برای پرورش نویسندگان استان برنامهریزی کنیم تا زمینه تولید آثار فاخر و متناسب با نیاز کودکان و نوجوانان فراهم شود.
از سوی دیگر، شاعران نیز با بهرهگیری از زبان عاطفی شعر، میتوانند بخشی از مفاهیم دفاع مقدس را به مخاطب کودک و نوجوان منتقل کنند. شعر، به دلیل ظرفیت بالای خود در ایجاد تصویر، احساس و خاطره، میتواند پلی میان نسل امروز و خاطرات نسلی باشد که سالهای جنگ را تجربه کرده است.
در این میان، برگزاری نشستهای تخصصی با موضوع ادبیات دفاع مقدس در نمایشگاه کتاب ارومیه، فرصتی برای توجه بیشتر به تولید آثار مناسب کودک و نوجوان و بررسی شیوههای روایت این بخش از تاریخ معاصر است؛ آثاری که بتوانند ضمن حفظ اصالت تاریخی، با زبان نسل جدید سخن بگویند و زمینه آشنایی عمیقتر آنان با فرهنگ ایثار و مقاومت را فراهم کنند.
کتابهای دفاع مقدس برای کودکان و نوجوانان زمانی میتوانند نقش مؤثرتری در انتقال این مفاهیم داشته باشند که از کلیشه فاصله گرفته و به سراغ روایتهای انسانی، شخصیتهای واقعی و تجربههای ملموس بروند. توجه به این رویکرد میتواند ادبیات دفاع مقدس را از یک موضوع صرفاً تاریخی به تجربهای خواندنی و اثرگذار برای نسل امروز تبدیل کند.
در ادامه برنامه شاعران شعر خوانی کرده و دو کتاب «کلاه پشمی» رکسانا بلوری و «دوشنبه میبینمت» اثر معصومه علیزاده رونمایی شد.
انتشارات کتاب خوبان در ارومیه وابسته به ستاد کنگره سرداران و ۱۲ هزار شهید استان آذربایجان غربی، در کارنامه خود مجموعهای از آثار با موضوع ادبیات، کودک، دفاع مقدس، دین و سیره پیامبر(ص) و امامان دارد و یکی از غرفههای فعال در این نمایشگاه است.
بخش مهمی از کارنامه کتاب خوبان به ادبیات دفاع مقدس و ثبت خاطرات مربوط میشود. «حکایت سالهای سخت: خاطرات محمود دولتی» نوشته سیاوش رحیمی، «رسم عاشقی: زندگی و خاطرات شهید حسین پورحسن» نوشته ژیلا مرادی و سیاوش رحیمی، «کوچهباغ زخم» نوشته مسلم داداشی و «همیشه با هم هستیم: خاطرات مهدی فرجاد از شهید مهدی باکری» نوشته سیاوش رحیمی از جمله آثاری هستند که در این مجموعه منتشر شدهاند. هر یک از این کتابها بخشی از تجربه زیسته افراد و خانوادههای مرتبط با جنگ را موضوع قرار دادهاند.
کتاب خوبان در حوزه ادبیات کودک نیز چند اثر منتشر کرده است. «خیابان امیری» نوشته رویا شاهحسینزاده در سال ۱۳۹۴ با شمارگان ۲۰۰۰ نسخه منتشر شده است. «داداش امیرعلی»، «کامیون کوچولو» و «کوچه ما به اسم توست» نیز از دیگر آثار این حوزه در کارنامه انتشارات هستند. رویا شاهحسینزاده در کنار انتشار آثار کودک، کتاب «دو شیشه گلاب» را نیز در کارنامه کتاب خوبان دارد.
یکی از محورهای قابل توجه در کارنامه کتاب خوبان، توجه به روایتهای فرهنگی و اجتماعی اقوام و گروههای مختلف استان آذربایجانغربی است. «فانوسهای هدایت: نقش علماء و روحانیت اهل سنت استان آذربایجان غربی در انقلاب اسلامی، دفاع مقدس و دوران مقاومت اسلامی» نوشته زاهد احمدزاده از جمله این آثار است. این کتاب به روایت زندگی و نقش ۲۶ شهید روحانی اهل سنت استان پرداخته و موضوع حضور علما و روحانیون اهل سنت در تحولات انقلاب، دفاع مقدس و دوره مقاومت را بررسی میکند.
ثبت چنین موضوعی در کارنامه یک ناشر استانی اهمیت ویژهای دارد. آذربایجان غربی از نظر جغرافیایی و فرهنگی مجموعهای متنوع از شهرها، اقوام و گروههای اجتماعی را در خود جای داده است. کتابهایی که روایتهای محلی و تجربههای گروههای مختلف استان را ثبت میکنند، امکان دسترسی پژوهشگران و نسلهای بعدی به بخشی از این تجربهها را فراهم میکنند. «یادهای ماندگار: یادنامه شهدای روحانی اهل تسنن استان آذربایجانغربی» نوشته اسماعیل تقیزاده نیز در همین مسیر قرار دارد.
یکی دیگر از عناوین مرتبط با فرهنگ و تاریخ استان،«مجاهدت خاموش در سیمای مقاومت: تکاب» است که علی رضازاده، محمود دولتی و جلال صادقی آن را نوشتهاند. انتخاب تکاب به عنوان موضوع مستقل یک اثر، توجه به تاریخ و تجربههای شهرستانهای استان را در میان تولیدات این ناشر نشان میدهد.
در کنار آثار مربوط به استان، کتاب «دو سوم آسمان» با پدیدآوری علی رضازاده و یاور باقری نیز در فهرست کتابهای کتاب خوبان قرار دارد. این اثر در مجموعه کتابهایی قرار میگیرد که به ثبت روایتهای انسانی و تاریخی مرتبط با دفاع مقدس توجه دارند.
«شهید فرخیمقدم» نیز یکی دیگر از آثار منتشرشده توسط این انتشارات است. این کتاب نوشته رویا شاهحسینزاده در سال ۱۳۹۴ و با شمارگان ۲۰۰۰ نسخه منتشر شده است.
امسال انتشارات خوبان نیز در هجدهمین نمایشگاه کتاب آذربایجانغربی که به همت خانه کتاب و ادبیات ایران، با همکاری اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان و حمایت معاونت امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، از ۳۰ شهریور تا ۵ مهر ۱۴۰۵ در تالار وحدت ارومیه در حال برگزاری است، غرفه دارد.
همچنین امسال برای اولین بار دفتر مجامع، تشکلها و فعالیتهای فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مستقر در هجدهمین نمایشگاه کتاب سراسری ارومیه است و میزیان برنامههای مختلف کتاب محور است.
نظر شما