به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) در اصفهان، آیین رونمایی از ۲۰ عنوان کتاب تازه منتشرشده از سوی انتشارات سازمان فرهنگی، اجتماعی و ورزشی شهرداری اصفهان با حضور شهردار اصفهان، جمعی از مدیران شهری، پژوهشگران، نویسندگان و فعالان حوزه فرهنگ و نشر در سالن کتابخانه مرکزی شهرداری اصفهان برگزار شد؛ رویدادی که به گفته سخنرانان آن، نه تنها معرفی مجموعهای از آثار پژوهشی و فرهنگی درباره اصفهان بود، بلکه تلاشی برای بازخوانی هویت تاریخی، اجتماعی و فرهنگی این شهر از مسیر کتاب و پژوهش به شمار میآید.
در این مراسم، مدیران و پژوهشگران حوزههای مختلف از گردشگری و تاریخپژوهی تا جامعهشناسی شهری، هنرهای سنتی، مطالعات سالمندی و احیای بافتهای تاریخی درباره اهمیت ثبت دانش شهری در قالب کتاب سخن گفتند و انتشار این آثار را گامی مهم در تقویت مطالعات اصفهانشناسی و توسعه گفتمان فرهنگی در مدیریت شهری دانستند.
عکس:آزاده صفاری پور اصفهانی
کتاب؛ حافظه ماندگار تجربههای شهری
معاون فرهنگی و رئیس سازمان فرهنگی اجتماعی ورزشی شهرداری اصفهان در این آیین با تأکید بر جایگاه کتاب در ثبت تجربههای فرهنگی شهرها اظهار کرد: انتشار آثار پژوهشی و فرهنگی درباره اصفهان نه تنها به حفظ حافظه تاریخی و اجتماعی این شهر کمک میکند، بلکه امکان انتقال تجربههای فرهنگی و مدیریتی به نسلهای آینده را نیز فراهم میآورد.
کمال حیدری با اشاره به سیاستهای فرهنگی مدیریت شهری اصفهان افزود: یکی از رویکردهای مهم در سالهای اخیر آن بوده است که فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی شهر در قالب آثار مکتوب ثبت شود تا پژوهشگران، مدیران شهری و علاقهمندان بتوانند از این منابع برای شناخت بهتر شهر استفاده کنند.
حیدری ادامه داد: بسیاری از تجربههای ارزشمند شهری در حوزه فرهنگ، گردشگری و مدیریت شهری تنها زمانی ماندگار میشود که در قالب کتاب و پژوهش ثبت شود. به همین دلیل انتشار این آثار را باید نوعی سرمایهگذاری فرهنگی برای آینده شهر دانست.
وی همچنین با اشاره به اهمیت فرهنگ کتابخوانی اظهار کرد: توجه به کتاب و ترویج فرهنگ مطالعه یکی از مهمترین پیشنیازهای توسعه فرهنگی است و مدیریت شهری نیز وظیفه دارد در کنار سایر برنامههای فرهنگی، زمینه گسترش این فرهنگ را فراهم کند.
عکس:آزاده صفاری پور اصفهانی
تولید محتوای مکتوب برای معرفی جهانی اصفهان
رئیس اداره گردشگری سازمان فرهنگی، اجتماعی و ورزشی شهرداری اصفهان نیز در این مراسم با اشاره به انتشار بخش دوم مجموعه ۱۰ جلدی «اصفهان در حدیث دیگران» اظهار کرد: اداره گردشگری شهرداری اصفهان حدود هشت سال است فعالیت خود را آغاز کرده و در این مدت تلاش شده به سمت حوزههایی حرکت شود که کمتر مورد توجه قرار گرفتهاند؛ یکی از مهمترین این حوزهها، تولید محتوای تخصصی در عرصه گردشگری بوده است.
علیرضا مساح افزود: در فضای گردشگری اصفهان، تولید محتوای مکتوب از سوی نهادهای رسمی کمتر مورد توجه قرار گرفته بود؛ در حالی که برای معرفی یک شهر تاریخی و تمدنی همچون اصفهان، تنها توسعه زیرساختها کافی نیست و باید روایتهای مستند و معتبر نیز در اختیار مخاطبان داخلی و خارجی قرار گیرد.
رئیس اداره گردشگری سازمان فرهنگی، اجتماعی و ورزشی شهرداری اصفهان ادامه داد: در جلسات کارشناسی و اتاقهای فکر این اداره، تلاش شد به این پرسش پاسخ داده شود که چه نوع محتوایی میتواند برای گردشگران جذابتر باشد. در همین مسیر، ایده استفاده از روایتهای جهانگردان و سیاحان خارجی درباره اصفهان شکل گرفت؛ زیرا گاه توصیف یک شهر از زبان ناظران بیرونی تأثیرگذارتر و جذابتر از روایتهای درونی است.
بازخوانی اصفهان از نگاه جهانگردان خارجی
مساح با اشاره به ساختار مجموعه اصفهان در حدیث دیگران گفت: این مجموعه در قالب ۲۰ جلد طراحی شده که تاکنون ۱۰ جلد آن منتشر شده بود و اکنون از ۱۰ جلد جدید آن نیز رونمایی میشود. هر یک از مجلدات این مجموعه به یکی از موضوعات و جاذبههای گردشگری اصفهان اختصاص دارد و روایتهای مربوط به آن موضوع از میان سفرنامهها و نوشتههای جهانگردان خارجی استخراج و دستهبندی شده است.
وی افزود: در جلدهای تازه منتشر شده، موضوعاتی همچون کاخ هشتبهشت، آثار تاریخی اصفهان و همچنین زایندهرود مورد توجه قرار گرفته است. تمامی مطالب این مجموعه مبتنی بر نوشتهها و مشاهدات سیاحان و گردشگران خارجی است که در دورههای مختلف تاریخی به اصفهان سفر کردهاند و توصیفات خود را از این شهر به ثبت رساندهاند.
رئیس اداره گردشگری سازمان فرهنگی، اجتماعی و ورزشی شهرداری اصفهان اظهار کرد: اهمیت این روایتها در آن است که تصویری تاریخی و مستند از اصفهان ارائه میکنند و نشان میدهند که این شهر در نگاه جهانگردان خارجی چگونه بازتاب یافته است. برای نمونه در بسیاری از سفرنامهها تأکید شده که زایندهرود همواره رودخانهای دائمی و جاری بوده و نقش مهمی در حیات شهری اصفهان داشته است.
وی ادامه داد: مطالعه این روایتها نه تنها برای پژوهشگران تاریخ و گردشگری اهمیت دارد، بلکه میتواند در بازآفرینی هویت تاریخی و فرهنگی اصفهان نیز مؤثر باشد. این آثار در واقع بخشی از حافظه مکتوب شهر هستند که در متون سفرنامهای جهان حفظ شدهاند.
تولید محتوای مکتوب؛ راهبردی برای آینده گردشگری اصفهان
مساح با اشاره به شرایط حساس صنعت گردشگری در سالهای اخیر گفت: گردشگری همواره یکی از آسیبپذیرترین حوزههاست و با کوچکترین تحولات و بحرانها دچار آسیب میشود، اما در چنین شرایطی تولید محتوای فرهنگی و مکتوب میتواند به حفظ و تقویت جایگاه یک مقصد گردشگری کمک کند.
وی افزود: اگر امروز بتوانیم محتوای معتبر ملی و بینالمللی درباره اصفهان تولید کنیم، در آینده این آثار میتوانند زمینهساز جذب بیشتر گردشگران و معرفی گستردهتر ظرفیتهای تاریخی و فرهنگی این شهر باشند.
عکس: آزاده صفاری پور اصفهانی
بازخوانی جایگاه تاریخی اصفهان در پژوهشهای جهانی
مدیر مرکز اصفهانشناسی و خانه ملل شهرداری اصفهان نیز در این مراسم با اشاره به انتشار آثار تازه پژوهشی درباره تاریخ و هنر اصفهان اظهار کرد: مرکز اصفهانشناسی و خانه ملل شهرداری اصفهان نزدیک به سه دهه است که در حوزه مطالعات تاریخی، فرهنگی و اجتماعی این شهر فعالیت میکند و طی این سالها پژوهشگران و اندیشمندان بسیاری در این مجموعه خدمات علمی ارزشمندی ارائه کردهاند.
محمد عیدینجفآبادی با اشاره به رویکرد مطالعاتی این مرکز افزود: در برنامهریزیهای فرهنگی و پژوهشی شهرداری اصفهان، این اصل مورد توجه قرار گرفته که شهر یک فرآورده ثابت نیست، بلکه فرایندی تاریخی و پویاست. به همین دلیل مطالعه گذشته شهر و شناخت تحولات تاریخی آن یکی از راهبردهای مهم برای درک وضعیت امروز و حتی برنامهریزی برای آینده اصفهان به شمار میآید.
مدیر مرکز اصفهانشناسی و خانه ملل شهرداری اصفهان ادامه داد: یکی از وظایف این مرکز پاسخ دادن به نیازهای مطالعاتی شهر و همچنین تأمین منابع پژوهشی برای کارشناسان و پژوهشگران حوزه مدیریت شهری است. در این مسیر علاوه بر انتشار آثار تألیفی درباره اصفهان، تلاش شده است پژوهشهای مهمی که درباره این شهر در جهان انجام شده نیز به فارسی ترجمه و در اختیار جامعه علمی قرار گیرد.
بازخوانی اصفهان سلجوقی در پژوهشی مرجع
عیدی نجفآبادی با اشاره به انتشار کتاب نخبگان ایرانی و حکمرانان ترک؛ تاریخ سلجوقیه اصفهان گفت: این اثر در اصل رساله دکتری داوید دوران گدی است که در سال ۲۰۰۰ میلادی از آن دفاع شده و پس از چند سال به زبان انگلیسی منتشر شده است. این کتاب به سرعت مورد توجه جامعه علمی قرار گرفت و توانست جوایز مهمی از جمله جایزه کتاب سال ایران و جایزه انجمن بینالمللی مطالعات ایران را دریافت کند.
وی افزود: این اثر یکی از پژوهشهای برجسته در حوزه تاریخ محلی ایران به شمار میرود و با بررسی دقیق منابع تاریخی، نقش نخبگان ایرانی و ساختار قدرت در اصفهان دوره سلجوقی را تحلیل میکند. اهمیت این دوره از آن جهت است که در عصر سلجوقی، اصفهان به یکی از مهمترین مراکز سیاسی و فرهنگی جهان اسلام تبدیل شد و زبان فارسی نیز در همین دوره به گستره وسیعی از جهان، از شرق آسیا تا اروپای مرکزی، راه یافت.
مدیر مرکز اصفهانشناسی و خانه ملل شهرداری اصفهان اظهار کرد: ترجمه فارسی این کتاب با ترجمه نگینسادات طباطبایی و ویراستاری علمی علی شجاعی اصفهانی انجام شده است. پیش از انتشار نیز با نویسنده اثر تماس گرفته شد و وی با استقبال از این ترجمه اجازه انتشار آن را صادر کرد.
وی ادامه داد: یکی از ایرانشناسان برجسته جهان، ریچارد بولیت از دانشگاه کلمبیا، مقدمهای بر ترجمه این کتاب نوشته و در آن تأکید کرده است که این اثر از معدود پژوهشهای بیمانند در حوزه تاریخهای محلی در ایران به شمار میرود. همچنین فهرست منابع این کتاب به تنهایی حدود ۴۴ صفحه را دربر میگیرد که نشاندهنده گستره پژوهش و دقت علمی نویسنده در بررسی منابع تاریخی است.
عیدی نجفآبادی افزود: نویسنده این اثر در جریان ترجمه فارسی نیز همکاری علمی داشته و مطالب جدیدی مربوط به سالهای اخیر را به کتاب افزوده است؛ بنابراین نسخه فارسی در برخی بخشها کاملتر از نسخه انگلیسی منتشر شده است.
ارائه رویکردی میانرشتهای به هنر و معماری دوره صفوی
وی در ادامه با اشاره به انتشار کتاب «جستارهایی در باب تاریخ و هنر معماری در دوره آغازین مدرن» گفت: این کتاب نوشته سوسن بابایی، استاد برجسته تاریخ هنر اسلامی و استاد دانشگاه میشیگان است که در حوزه مطالعات هنر و معماری دوره صفوی از چهرههای شناختهشده بینالمللی به شمار میرود.
مدیر مرکز اصفهانشناسی و خانه ملل شهرداری اصفهان افزود: سوسن بابایی پیش از این نیز با نگارش کتابی درباره اصفهان و کاخهای صفوی به عنوان یکی از پژوهشگران مرجع در این حوزه شناخته شده است و آثار وی در بسیاری از دانشگاههای جهان مورد استفاده قرار میگیرد.
وی اظهار کرد: کتاب جستارهایی در باب تاریخ و هنر معماری در دوره آغازین مدرن مجموعهای از ۱۷ مقاله پژوهشی است که با رویکردی میانرشتهای به تحلیل هنر و معماری دوره صفوی میپردازد و از منظرهای گوناگون تاریخی، فرهنگی و هنری این دوره را بررسی میکند.
عیدی نجفآبادی ادامه داد: ترجمه فارسی این اثر با ترجمه مصطفی امیری انجام شده و در روند ترجمه نیز ارتباط علمی مستمری با نویسنده برقرار بوده است. وی در مراحل مختلف ترجمه با مترجم و ناشر همکاری کرده تا متن فارسی با دقت علمی منتشر شود.
مدیر مرکز اصفهانشناسی و خانه ملل شهرداری اصفهان با تأکید بر اهمیت انتشار چنین آثاری اظهار کرد: توجه به پژوهشهای معتبر بینالمللی درباره اصفهان میتواند به گسترش مطالعات تاریخی و فرهنگی این شهر کمک کند و امکان گفتوگوی علمی میان پژوهشگران ایرانی و ایرانشناسان جهان را فراهم آورد.
وی اظهار کرد: انتشار این کتابها حاصل تلاش جمعی پژوهشگران، مترجمان و همکاران مرکز اصفهانشناسی و انتشارات سازمان فرهنگی، اجتماعی و ورزشی شهرداری اصفهان است و امید میرود این آثار بتوانند گامی مؤثر در توسعه مطالعات تاریخی و فرهنگی درباره اصفهان بردارند.
عکس:آزاده صفاری پور اصفهانی
پژوهشی ۱۰ ساله درباره نقش گل و مرغ در هنر ایرانی
در بخش دیگری از مراسم، محمد سواری، نویسنده کتاب مبانی نظری گل و مرغ ایرانی گل و بلبل درباره روند شکلگیری این اثر توضیح داد و اظهار کرد: این کتاب حاصل بیش از یک دهه پژوهش در حوزه هنرهای سنتی ایران است و تلاش دارد مبانی نظری و تاریخی یکی از مهمترین مضامین تصویری در هنر ایرانی یعنی نقش گل و مرغ را بررسی کند.
وی افزود: در نگارش این کتاب مجموعهای از مقالات پژوهشی و مطالعات تصویری گردآوری شده و تلاش شده با بهرهگیری از منابع تاریخی و آثار هنری، سیر تحول این نقش در نگارگری و هنرهای تزیینی ایران مورد بررسی قرار گیرد.
سواری ادامه داد: یکی از ویژگیهای مهم این اثر گردآوری مجموعهای از تصاویر تاریخی است که بسیاری از آنها پیش از این کمتر در دسترس پژوهشگران قرار داشته و با تلاش فراوان از مجموعههای هنری و کتابخانههای تخصصی گردآوری شدهاند.
وی تأکید کرد: بررسی نقش گل و مرغ میتواند به درک بهتر مفاهیم نمادین و زیباییشناسی در هنر ایرانی کمک کند.
عکس: آزاده صفاری پور
مادیها؛ میراث آبی و سند هویتی شهر اصفهان
در ادامه این مراسم، مینو علیخانی، نویسنده کتاب مروری بر سند هویتی کهن شهر اصفهان اطلس مادی اصفهان «مادینامه» درباره این کتاب اظهار کرد: این کتاب در حدود ۱۵۰ صفحه تدوین شده و تلاش دارد با نگاهی پژوهشی و مستند به معرفی یکی از مهمترین عناصر هویتی شهر اصفهان یعنی مادیها بپردازد؛ سازههای آبی که قرنها در شکلگیری حیات شهری، کشاورزی و نظام زیستمحیطی این شهر نقش داشتهاند.
وی افزود: فصل نخست این کتاب به بررسی چیستی، چرایی و چگونگی شکلگیری مادیها اختصاص دارد و در آن تلاش شده است با تکیه بر منابع تاریخی و مطالعات انجامشده، به این پرسش پاسخ داده شود که مادیها چگونه و با چه ضرورتی در اصفهان شکل گرفتند و در طول تاریخ چه مسیری را طی کردهاند تا به وضعیت کنونی رسیدهاند.
قدمت مادیها؛ پیشینهای کهنتر از بسیاری از بناهای تاریخی اصفهان
علیخانی با اشاره به یکی از مهمترین نتایج پژوهش خود در این کتاب اظهار کرد: آنچه در جریان مطالعات تاریخی برای نگارش این اثر بیش از هر موضوعی اهمیت داشت، این نکته بود که قدمت حضور مادیها در اصفهان از بسیاری از بناهای تاریخی این شهر طولانیتر است.
وی ادامه داد: در برخی روایتهای رایج، شکلگیری مادیهای اصفهان به دوره صفوی و به ویژه به شیخ بهایی نسبت داده میشود، در حالی که بررسی منابع تاریخی نشان میدهد این نسبتدادن دقیق نیست و مادیها پیش از دوره صفوی نیز در اصفهان وجود داشتهاند.
نویسنده کتاب مروری بر سند هویتی کهن شهر اصفهان اطلس مادی اصفهان مادینامه افزود: بر اساس مستندات موجود، دستکم میتوان قدمت این شبکه آبی را به دوره ساسانیان نسبت داد و حتی در برخی منابع نیز اشارههایی به وجود سازوکارهای مشابه در دوره هخامنشی دیده میشود، هرچند برای استناد قطعی باید به منابع مستند تاریخی اتکا کرد.
وی اظهار کرد: مادیها در واقع شبکهای از کانالهای هدایت آب هستند که از زایندهرود منشعب شده و آب را به بخشهای مختلف شهر و اراضی پیرامونی منتقل میکردند و همین سازوکار سبب شد نظام آبیاری و سکونت در اصفهان طی قرنها تداوم پیدا کند.
تهیه اطلس کامل مادیهای اصفهان و شناسنامهدار شدن این میراث آبی
علیخانی با اشاره به بخشهای دیگر این کتاب اظهار کرد: فصل دوم به بررسی وضعیت کنونی مادیهای اصفهان اختصاص دارد و در آن تلاش شده است با نگاهی میدانی و مستند، وضعیت موجود این شبکه آبی مورد بررسی قرار گیرد.
وی افزود: در جریان این پژوهش تمامی مادیهای اصفهان از سرچشمه تا انتهای مسیر مورد مطالعه قرار گرفتهاند و نقشههای آنها بهروز شده است. بر اساس بررسیهای انجامشده، طول مجموع مادیهای اصفهان حدود ۳۰۱ کیلومتر است که در قالب شبکهای گسترده در سطح شهر جریان دارند.
نویسنده این کتاب ادامه داد: در این پژوهش برای هر مادی شناسنامهای مستقل تهیه شده است که در آن نام مادی، وجه تسمیه آن، مسیر حرکت، ویژگیهای کالبدی و موقعیت آن در بافت شهری مورد بررسی قرار گرفته است. همچنین تلاش شده است نقشه دقیق مسیر هر مادی در شهر مشخص و ثبت شود.
وی اظهار کرد: در بخش دیگری از کتاب نیز ساختار مناطق شهری اصفهان در ارتباط با مادیها مورد بررسی قرار گرفته است و مناطق پانزدهگانه شهر به همراه محدوده ناژوان با نقشههای شبکه مادیها تطبیق داده شدهاند تا مشخص شود هر مادی در کدام بخش از شهر جریان دارد و چه تأثیری بر ساختار فضایی آن منطقه داشته است.
علیخانی با تأکید بر اینکه مادیها بخشی از سند هویتی شهر اصفهان به شمار میآیند، اظهار کرد: هدف از تدوین این کتاب آن بوده است که تصویری دقیق و مستند از این میراث آبی ارائه شود تا در برنامهریزیهای شهری و همچنین در مطالعات تاریخی و فرهنگی شهر مورد استفاده قرار گیرد.
وی اظهار کرد: در مسیر تهیه این کتاب همکاری و همراهی مجموعه وزارت میراث فرهنگی و اداره کل میراث فرهنگی اصفهان نقش مهمی داشت و همچنین حمایت مدیریت شهری و مجموعه فرهنگی زایندهرود شهرداری اصفهان زمینه انجام این پژوهش و انتشار این اثر را فراهم کرد.
عکس: آزده صفاری پور اصفهانی
فرهنگ؛ بنیان شکلگیری گفتمان شهری
سید علی معرکنژاد، یکی از مؤلفان کتاب روایت آفرینش یک گفتمان شهری «بنای شهر بر بنیان فرهنگ» نیز در این مراسم با درباره کتاب روایت آفرینش یک گفتمان شهری بنای شهر بر بنیان فرهنگ اظهار کرد: این اثر حاصل حدود سه سال فعالیت پژوهشی در حوزه مطالعات فرهنگی و اجتماعی شهر اصفهان است و تلاش دارد چارچوبی نظری برای شکلگیری یک گفتمان فرهنگی در مدیریت شهری ارائه دهد.
وی افزود: در ظاهر شهرها مجموعهای از عناصر کالبدی، معماری و خدمات شهری دیده میشود، اما در پس این ظاهر آراسته، لایهای عمیق از بنیانهای فرهنگی و هویتی نهفته است که اگر مورد توجه قرار نگیرد، برنامهریزی شهری با چالشهای جدی مواجه خواهد شد.
وی ادامه داد: در تجربههای مختلف مدیریت شهری مشاهده شده است که گاهی با نیت حل مسائل شهری، سیاستها و راهکارهایی اتخاذ شده که در بلندمدت نه تنها به حل مسئله کمک نکرده بلکه موجب پیچیدهتر شدن آن شده است. این مسئله نشان میدهد که نگاه صرفاً فنی و مدیریتی برای اداره شهر کافی نیست و باید به بنیانهای فرهنگی و اجتماعی آن نیز توجه جدی داشت.
معرکنژاد با اشاره به مبانی نظری این کتاب اظهار کرد: یکی از فرضهای اصلی این پژوهش آن است که شهرها صرفاً با ساختمانها و زیرساختها شکل نمیگیرند، بلکه روایتها و داستانهایی که مردم درباره شهر خود میسازند در شکلگیری هویت شهری نقشی تعیینکننده دارد.
وی افزود: شهر در واقع مجموعهای از روایتهای اجتماعی است که توسط شهروندان شکل میگیرد و همین روایتها میتوانند عامل پایداری و تداوم حیات شهری باشند. از این منظر، برای مدیریت پایدار شهر باید به روایتهای فرهنگی و اجتماعی آن توجه کرد.
این پژوهشگر حوزه مطالعات شهری ادامه داد: بر همین اساس در مجموعه سازمان فرهنگی، اجتماعی و ورزشی شهرداری اصفهان دبیرخانهای با عنوان شهر زندگی شکل گرفت و مطالعات گستردهای برای تبیین یک گفتمان فرهنگی در مدیریت شهری آغاز شد.
وی اظهار کرد: در این مسیر ابتدا جلسات متعددی با استادان دانشگاه، پژوهشگران علوم انسانی و اصفهانپژوهان برگزار شد تا چارچوبهای نظری این گفتمان مورد بحث و بررسی قرار گیرد. در مرحله بعد نیز تلاش شد این مباحث به صورت علمی مورد سنجش قرار گیرد.
معرکنژاد افزود: در این مرحله با انجام نظرسنجیهای علمی از شهروندان در مناطق و محلههای مختلف شهر اصفهان تلاش شد میزان همخوانی این گفتمان با تجربه زیسته شهروندان سنجیده شود و بر اساس نتایج به دست آمده شاخصهای مشخصی برای آن تعریف شد.
وی ادامه داد: نتایج این مطالعات اکنون در کتاب روایت آفرینش یک گفتمان شهری «بنای شهر بر بنیان فرهنگ» منتشر شده است. این کتاب در سه فصل تنظیم شده و از مباحث نظری درباره چیستی و چرایی شکلگیری گفتمان فرهنگی در مدیریت شهری آغاز میشود و در ادامه به مراحل شکلگیری و دستاوردهای این گفتمان میپردازد.
فرهنگ، بنیان حل مسائل شهری
این پژوهشگر حوزه فرهنگ شهری با تأکید بر نقش فرهنگ در حل مسائل شهری اظهار کرد: یکی از نتایج مهم این پژوهش آن است که بسیاری از مسائل شهری ماهیتی فرهنگی دارند و بدون توجه به این بُعد نمیتوان برای آنها راهحل پایدار یافت.
وی افزود: در حوزههایی مانند خدمات شهری، شهرسازی و توسعه شهری اگر نگاه فرهنگی وجود نداشته باشد، حتی دقیقترین برنامههای فنی نیز ممکن است به نتیجه مطلوب نرسد.
معرکنژاد در ادامه به روش پژوهشی مورد استفاده در این کتاب اشاره کرد و اظهار کرد: در این پژوهش از روشی موسوم به روش لایهای آیندهپژوهی استفاده شده است که توسط سهیل عنایتالله در مطالعات آیندهپژوهی مطرح شده و امکان تحلیل مسائل در لایههای عمیقتر اجتماعی و فرهنگی را فراهم میکند.
وی ادامه داد: این روش به پژوهشگران کمک میکند که مسائل را صرفاً در سطح ظاهری بررسی نکنند، بلکه ریشههای عمیقتر آنها را در ساختارهای فرهنگی، اجتماعی و معنایی جامعه جستوجو کنند.
این مولف اظهار کرد: امید میرود انتشار کتاب روایت آفرینش یک گفتمان شهری بنای شهر بر بنیان فرهنگ بتواند زمینهای برای تقویت نگاه فرهنگی در مدیریت شهری اصفهان فراهم کند و این رویکرد نه تنها در سطح مدیریت شهری بلکه در میان شهروندان نیز مورد توجه قرار گیرد تا شهر اصفهان بتواند با اتکا به سرمایههای فرهنگی خود مسیر توسعه پایدار را طی کند.
عکس: آزده صفاری پور اصفهانی
سالمندی؛ چالش آینده شهرها
ژاله کرمانی اصفهانی، مدیر دفتر تخصصی مرکز سالمند شهرداری اصفهان نیز در این مراسم با اشاره به روند رو به افزایش سالمندی در جامعه اظهار کرد: سالمندی پدیدهای دور از جامعه نیست و ایران با سرعت قابل توجهی به سمت سالمند شدن جمعیت در حرکت است.
وی افزود: سالمندی تنها موضوعی پزشکی نیست، بلکه با مفاهیمی همچون کرامت انسانی، مشارکت اجتماعی، دسترسی شهری و کیفیت زندگی مرتبط است و باید در برنامهریزیهای شهری مورد توجه قرار گیرد.
کرمانی اصفهانی در ادامه به انتشار کتاب ریشههای ۲؛ گذری بر آثار برتر مسابقه عکس ملی سالمندی اشاره کرد و گفت: این مجموعه حاصل برگزاری مسابقه ملی عکس سالمندی است که در آن بیش از ۶۴۰۰ اثر از سراسر کشور دریافت شد و آثار برگزیده در قالب کتاب منتشر شده است.
عکس: آزاده صفاری پور اصفهانی
پیوند علوم انسانی و احیای بافت تاریخی
مدیرعامل سازمان نوسازی و بهسازی شهر اصفهان نیز در این مراسم با اشاره به اهمیت بازخوانی علمی بافتهای تاریخی شهر اظهار کرد: حدود چهار سال پیش در سازمان نوسازی و بهسازی شهرداری اصفهان تصمیم گرفته شد یکی از پهنههای تاریخی بسیار ارزشمند این شهر که ریشههای آن به دوره سلجوقی و حتی پیش از آن بازمیگردد، یعنی پهنه بزرگ دردشت، مورد توجه ویژه قرار گیرد و برنامهای جدی برای احیای آن تدوین شود.
محمدعلی ایزدخواستی افزود: بررسیهای اولیه نشان داد مهمترین مسئلهای که این پهنه تاریخی با آن مواجه است، پدیده فراموشی است؛ به این معنا که این محدوده تاریخی نه تنها در برنامههای اجرایی مدیریت شهری کمتر مورد توجه قرار گرفته بود، بلکه در حافظه اجتماعی شهر نیز تا حد زیادی به حاشیه رانده شده بود.
مدیرعامل سازمان نوسازی و بهسازی شهرداری اصفهان ادامه داد: در سالهای گذشته پروژه عمرانی قابل توجهی در این محدوده اجرا نشده بود و همین مسئله سبب شد بخش قابل توجهی از ساکنان قدیمی محله به تدریج آن را ترک کنند و به محلههای دیگر شهر مهاجرت کنند. در نتیجه بسیاری از خانههای تاریخی رها شد و کاربریهای موقتی همچون انبار یا کارگاه جایگزین سکونت در این محدوده شد.
وی اظهار کرد: از سوی دیگر، سرمایهگذاران نیز به دلیل همین شرایط از حضور در این محدوده فاصله گرفته بودند و در نتیجه پهنهای که از نظر تاریخی و فرهنگی از ارزش بالایی برخوردار بود، در چرخه توسعه شهری کمتر دیده میشد.
پیوند علوم انسانی با طراحی و احیای بافت تاریخی
ایزدخواستی با اشاره به رویکرد جدید سازمان نوسازی در مواجهه با این مسئله اظهار کرد: در ابتدای کار به این نتیجه رسیدیم که اگر مسئله فراموشی این پهنه تاریخی مورد توجه قرار نگیرد، هرگونه مداخله عمرانی نیز به نتیجه مطلوب نخواهد رسید. بنابراین تلاش کردیم ابتدا به ریشههای فرهنگی، اجتماعی و معنایی این مسئله بپردازیم.
وی افزود: بر همین اساس از جمعی از صاحبنظران برجسته حوزههای مختلف علوم انسانی دعوت شد تا در کنار تیمهای مهندسی و طراحی شهری به بررسی این مسئله بپردازند. این گروه متشکل از پژوهشگران شناختهشدهای بود که هر یک در حوزه تخصصی خود در سطح ملی و بینالمللی شناخته شدهاند.
مدیرعامل سازمان نوسازی و بهسازی شهرداری اصفهان ادامه داد: از جمله این پژوهشگران میتوان به دکتر حمیدرضا شعیری، استاد برجسته نشانهشناسی و برنده نشان شوالیه دولت فرانسه و عضو حلقه نشانهشناسی پاریس، دکتر بهمن نامورمطلق از پژوهشگران برجسته اسطورهشناسی، دکتر علی عباسی از پژوهشگران حوزه معماری و برنده جایزه آکادمی علوم انسانی در سال ۲۰۱۵ و همچنین دکتر احمد شاکری از پژوهشگران مطالعات فرهنگی اشاره کرد.
وی اظهار کرد: این پژوهشگران طی چند روز در اصفهان حضور یافتند و در تعامل نزدیک با تیمهای مهندسی که مسئول طراحی و برنامهریزی برای احیای این پهنه بودند، به گفتوگو و تبادل نظر پرداختند. این نشستهای تخصصی گاه تا نیمهشب ادامه پیدا میکرد و هدف اصلی آن رسیدن به یک ادبیات مشترک میان حوزه علوم انسانی و طراحی شهری بود.
ایزدخواستی افزود: نتیجه این تعاملات شکلگیری مجموعه چهارجلدی کتاب اصفهان بود که اکنون منتشر شده است و در واقع حاصل نگاه میانرشتهای به مسئله احیای پهنه تاریخی دردشت به شمار میرود.
انتشار مجموعه چهار جلدی کتاب اصفهان
وی در تشریح ساختار این مجموعه اظهار کرد: جلد نخست این مجموعه با عنوان بازنگری احیای پهنه باباقاسم به قلم دکتر بهمن نامورمطلق منتشر شده و در آن تلاش شده است با رویکردی فرهنگی و اسطورهشناختی به بازخوانی ظرفیتهای معنایی و تاریخی این بخش از بافت تاریخی اصفهان پرداخته شود.
مدیرعامل سازمان نوسازی و بهسازی شهرداری اصفهان ادامه داد: جلد دوم با عنوان سازوکار معماری محله دردشت در اصفهان به قلم دکتر علی عباسی و علیسینا عباسی تدوین شده و در آن ساختارهای معماری و الگوهای فضایی این محله تاریخی مورد بررسی قرار گرفته است.
وی افزود: جلد سوم این مجموعه با عنوان روایتی تعاملی مکانها نوشته دکتر حمیدرضا شعیری است که در آن با بهرهگیری از رویکردهای نشانهشناسی و مطالعات فرهنگی، به تحلیل لایههای معنایی فضاهای شهری در این محدوده پرداخته شده است.
ایزدخواستی اظهار کرد: جلد چهارم نیز با عنوان از شهر تا نوشهر؛ کارکرد ارتباطی و فرهنگی در زیست مناطق شهشهان و دردشت به قلم دکتر احمد شاکری منتشر شده و در آن ابعاد اجتماعی و فرهنگی زیست شهری در این بخش از اصفهان مورد مطالعه قرار گرفته است.
وی تأکید کرد: ویژگی مهم این مجموعه آن است که پیش از انتشار در اختیار تیمهای مهندسی و طراحی شهری قرار گرفت و طراحان از مفاهیم و نظریههای مطرحشده در این کتابها برای تدوین طرحهای اجرایی استفاده کردند؛ به این معنا که مباحث نظری علوم انسانی به طور مستقیم در طراحی و اجرای پروژههای شهری مورد بهرهبرداری قرار گرفت.
مدیرعامل سازمان نوسازی و بهسازی شهرداری اصفهان با اشاره به رویکرد مفهومی این مجموعه اظهار کرد: بسیاری از مفاهیمی که در این کتابها مطرح شده، در ادبیات رایج علوم انسانی و حتی در حوزه شهرسازی کمتر مورد توجه قرار گرفته است و میتواند سرآغاز پژوهشهای تازهای در زمینه پیوند میان فرهنگ، معنا و کالبد شهری باشد.
وی با اشاره به تجربههای پیشین مدیریت شهری در حوزه تولید کتابهای کاربردی برای مدیران و کارشناسان شهری اظهار کرد: مجموعه کتاب اصفهان با هدف فراهم آوردن منابعی تحلیلی برای مدیران، کارشناسان و نظریهپردازان حوزه سیاستگذاری شهری تدوین شده است و امید میرود انتشار این مجموعه بتواند گامی مؤثر در جهت تعمیق نگاه فرهنگی و نظری در برنامهریزیهای شهری اصفهان باشد.
عکس: آزاده صفاری پور اصفهانی
سفرنامهها؛ منبعی برای تاریخ اجتماعی اصفهان
در پایان این مراسم، محسن حسام مظاهری، رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی اصفهان با اشاره به مجموعه ۲۰ جلدی اصفهان در حدیث دیگران اظهار کرد: این مجموعه با محوریت گزارشهای سفرنامهنویسان و مستشرقان درباره اصفهان تدوین شده و هر جلد آن به یکی از بناها یا فضاهای شهری اصفهان اختصاص دارد. در این مجموعه گزارشهای سفرنامهها به ترتیب تاریخی، از نخستین روایتها تا میانه دوره پهلوی گردآوری شده و علاوه بر متون، اسناد تصویری همچون نقاشیها، گراورها و عکسها نیز به همان ترتیب تاریخی ارائه شدهاند.
وی افزود: این مجموعه در واقع نوعی تاریخنگاری مکانمحور است که تلاش میکند روایتهای گوناگون سیاحان از بناها، میدانها، محلات و فضاهای شهری اصفهان را در کنار یکدیگر قرار دهد و تصویری تاریخی از تحول این شهر ارائه کند.
سفرنامهها؛ روایت نگاه بیرونی به اصفهان
رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی اصفهان با بیان اینکه سفرنامهها از مهمترین منابع برای شناخت تاریخی شهرها هستند، اظهار کرد: نخستین دلیل اهمیت سفرنامهها این است که این متون از منظر یک ناظر بیرونی نوشته شدهاند. فردی که از بیرون وارد یک شهر میشود، جزئیاتی را میبیند که برای ساکنان آن شهر عادی و تکراری است و در نتیجه در منابع بومی کمتر ثبت میشود.
وی در توضیح این موضوع به سفرنامه ناصر خسرو اشاره کرد و گفت: گزارش ناصر خسرو از اصفهان در سال ۴۴۴ هجری قمری یکی از معدود اسنادی است که از اصفهان حدود هزار سال پیش در اختیار داریم. اگر به جای او جهانگردی از سرزمینهای دورتر، مانند یک سیاح اروپایی یا شرق آسیایی به اصفهان میآمد، احتمالاً به جای چند صفحه، گزارشهای بسیار مفصلتری از جزئیات این شهر ثبت میشد؛ همانگونه که در سفرنامههای دورههای بعدی شاهد چنین گزارشهایی هستیم.
مظاهری ادامه داد: در سفرنامهها نکاتی درباره معماری، محلات، بازارها، آداب اجتماعی، زبان و لهجه مردم و حتی شیوه زندگی روزمره ثبت شده که در منابع رسمی کمتر به آنها پرداخته شده است. همین نگاه بیرونی سبب شده سفرنامهها به منابعی بسیار ارزشمند برای پژوهشهای تاریخی و شهری تبدیل شوند.
سفرنامهها؛ منبع اصلی تاریخ اجتماعی ایران
وی دلیل دوم اهمیت سفرنامهها را ارتباط آنها با تاریخ اجتماعی دانست و اظهار کرد: مفهوم تاریخ اجتماعی مفهومی نسبتاً جدید و محصول دنیای مدرن است. در تاریخنگاری کلاسیک ایرانی و اسلامی، تمرکز عمدتاً بر قدرت سیاسی، پادشاهان، جنگها، فتوحات و شخصیتهای برجسته بوده و زندگی روزمره مردم عادی کمتر موضوع توجه قرار میگرفته است.
مظاهری افزود: در منابع مهم تاریخی دوره صفوی مانند احسن التواریخ، عالمآرای عباسی یا دیگر تواریخ رسمی، اطلاعات ارزشمندی درباره ساختار حکومت و وقایع سیاسی وجود دارد، اما در این منابع کمتر میتوان دریافت که مردم اصفهان چگونه لباس میپوشیدند، چه غذاهایی میخوردند، چه باورهایی داشتند یا فضای زندگی روزمره آنان چگونه بوده است.
وی ادامه داد: در مقابل، سفرنامههای اروپاییان در قرنهای شانزدهم تا هجدهم میلادی، اطلاعات بسیار دقیقی درباره زندگی اجتماعی در ایران ارائه میدهند. در این میان سفرنامههایی مانند سفرنامه ژان شاردن، گزارشهای ژان باتیست تاورنیه، نوشتههای پیترو دلاواله و آثار انگلبرت کمپفر از مهمترین منابع شناخت ایران و اصفهان در دوره صفوی به شمار میروند.
رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی اصفهان توضیح داد: در آن دوره سفرنامهها صرفاً متونی ادبی نبودند، بلکه منابع علمی محسوب میشدند که در اروپا با دقت مطالعه میشدند. این آثار یکی از مهمترین راههای شناخت جوامع شرقی برای اروپاییان بودند و حتی برخی متفکران غربی از دادههای آنها در تحلیلهای نظری خود استفاده میکردند. از سوی دیگر برخی از این سفرنامهها با حمایت دولتها یا در چارچوب پروژههای شرقشناسی نوشته شده بودند و به همین دلیل سرشار از دادههای دقیق درباره جغرافیا، جامعه و فرهنگ ایران هستند.
وی با اشاره به اهمیت اصفهان در سفرنامهها گفت: اصفهان به دلیل جایگاه خود به عنوان پایتخت صفویان و همچنین قرار گرفتن در مسیر اصلی سفر اروپاییان، از جمله شهرهایی است که حجم قابل توجهی از سفرنامهها درباره آن نوشته شده است. بسیاری از جهانگردان مدتی طولانی در این شهر اقامت داشتهاند و گزارشهای مفصل و دقیقی از آن ارائه کردهاند.
مظاهری افزود: اگر این سفرنامهها وجود نداشتند، امروز بسیاری از اطلاعات مربوط به ساختار محلات اصفهان، آیینها و جشنهای شهری، وضعیت بازارها، مشاغل، پوشش مردم، جایگاه زنان در جامعه و حتی لهجههای محلی در دسترس ما نبود. همچنین بسیاری از نقاشیها و گراورهای جهانگردان اروپایی، تنها تصاویر باقیمانده از بناها و فضاهای شهری اصفهان در دورههای پیش از عکاسی به شمار میروند.
وی در ادامه به برخی منابع کمتر شناختهشده اشاره کرد و گفت: برای مثال رافائل دومان، مبلغ و پژوهشگر ایتالیایی که بیش از پنجاه سال در اصفهان زندگی کرد، آثار مهمی درباره این شهر نوشته است. وی چنان در شناخت اصفهان تبحر داشت که بسیاری از افرادی که برای مأموریتهای تجاری یا سیاسی به این شهر میآمدند، پیش از آغاز مأموریت خود نزد او آموزش میدیدند. با این حال برخی از آثار وی، از جمله رسالهای درباره لهجه اصفهانی در دوره صفوی، هنوز به فارسی ترجمه نشده است.
رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی اصفهان با تأکید بر ضرورت ترجمه کامل سفرنامهها اظهار کرد: هنوز حجم قابل توجهی از سفرنامههایی که درباره ایران و به ویژه اصفهان نوشته شدهاند به فارسی ترجمه نشدهاند. ترجمه کامل این آثار میتواند خدمت بزرگی به تاریخنگاری اصفهان و مطالعات ایرانشناسی باشد.
وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به نقش سیاحان خارجی در ثبت تاریخ اصفهان گفت: همانگونه که ما در شناخت اصفهان مدیون پژوهشگران و اصفهانشناسان معاصر هستیم، باید به یاد داشته باشیم که بسیاری از دادههای تاریخی ما درباره این شهر مدیون جهانگردانی است که سالها در اصفهان زندگی کردند یا درباره آن نوشتند.
مظاهری در پایان پیشنهاد کرد در نامگذاری معابر و فضاهای شهری اصفهان به این گروه از دوستداران خارجی اصفهان نیز توجه شود و اظهار کرد: بسیاری از این افراد، هرچند اصفهانی نبودند، اما عمر خود را صرف شناخت و معرفی این شهر کردند و آثار ارزشمندی درباره آن به جا گذاشتند. توجه به این چهرهها در نامگذاری فضاهای شهری میتواند علاوه بر پاسداشت تلاش آنان، در تقویت دیپلماسی فرهنگی و معرفی جهانی اصفهان نیز نقش مؤثری داشته باشد.
کتاب؛ ابزار فهم هویت تاریخی شهر
در پایان این نشست از ۲۰ عنوان کتاب تازه منتشر شده سازمان فرهنگی، اجتماعی و ورزشی شهرداری اصفهان رونمایی شد. به باور بسیاری از سخنرانان این نشست، شهر اصفهان به دلیل پیشینه تاریخی و فرهنگی خود نیازمند تولید مستمر آثار پژوهشی در حوزههایی همچون تاریخ شهری، هنر، معماری، جامعهشناسی و مطالعات فرهنگی است و انتشار این مجموعه کتابها را میتوان گامی در مسیر تقویت حافظه فرهنگی و هویت تاریخی این شهر دانست.
نظر شما