سیدمجید طالقانی، در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، با بیان اینکه در بازار همه حوزههای فرهنگی و هنری، ازجمله کتاب، پدیده سلیقهسازی وجود دارد، بیان کرد: سلیقهای که لزوماً از مسیر تخصص و آگاهی شکل نمیگیرد. ورود گسترده فضای مجازی موجب شده مخاطب آن عمقی را که باید نسبت به آثار فرهنگی و هنری داشته باشد، به تدریج از دست بدهد.
وی با یادآوری فضای فرهنگی دهههای گذشته، ادامه داد: دهههای ۶۰ و ۷۰ مجلات و روزنامههای تخصصی کتاب، نقش مهمی در معرفی، نقد و بررسی آثار تألیفی و ترجمه ایفا میکردند. این رسانهها با حضور منتقدان و کارشناسان جدی، به مخاطب کمک میکردند، انتخاب آگاهانهتری داشته باشند، اما امروزه نهتنها تعداد این رسانهها بهشدت کاهش یافته، بلکه در عمل مردم با روزنامه و مجله خداحافظی کردهاند و فعالیت و مراجعه به فضای مجازی به اولویت اصلی آنها تبدیل شده است.
مدیر انتشارات گستره، افزود: در چنین فضایی، برخی ناشران از این شرایط بهره بردهاند و مسیر تبلیغی را پیش گرفتهاند که لزوماً مبتنی بر کیفیت محتوا نیست. کتابهایی بدون پشتوانه محتوایی جدی، صرفاً با تبلیغات پُررنگ در شبکههای اجتماعی معرفی و حتی پُرفروش میشوند. این روند بهتدریج ذائقه مخاطب را به سمت آثار سطحی سوق میدهد.
طالقانی، با تأکید بر اینکه معرفی کتاب، کاری کاملاً تخصصی است، گفت: معرفی کتاب نیازمند کارشناس واقعی است؛ فردی که مولف، مترجم، جریانهای فکری و حتی پیشینه نشر را بشناسد و اهل کتاب باشد؛ متأسفانه در شرایط فعلی، چه در رسانههای مکتوب و چه در فضای مجازی، این مهم کمتر رعایت میشود. بسیاری از افرادی که به معرفی کتاب میپردازند، تخصص لازم را ندارند و صرفاً به دنبال معرفی چند عنوان کتاب هستند که مخاطب را در سطح نگه میدارد، نه اینکه او را به تفکر و مطالعه عمیقتر سوق دهد.
وی با اشاره به شرایط اجتماعی و روانی جامعه، بیان کرد: وضعیت روانی جامعه نیز در این مسئله بیتأثیر نیست. وقتی جامعه در شرایط فشار و اضطراب قرار دارد، طبیعی است، آثاری مورد استقبال قرار بگیرند که آرامشهای مقطعی ایجاد میکنند. در چنین فضایی، زمینه لازم برای معرفی و پذیرش آثار جدی، تحلیلی و عمیق کمتر فراهم است و مخاطب نیز تمایل کمتری به آنها نشان میدهد.
طالقانی، با اشاره به تغییرات ساختاری حوزه نشر، گفت: در گذشته حجم تولید کتاب بسیار کمتر بود و ناشران با تمرکز بر موضوعات مشخص فعالیت میکردند. امروزه اما تقریباً همه ناشر شدهاند و انواع و اقسام کتابها بدون فیلتر جدی وارد بازار میشود. شرایط کاملاً متفاوت شده و واقعیت این است که کنترل این وضعیت کار سادهای نیست.
وی همچنین با انتقاد از وضعیت آموزش دانشگاهی، افزود: حتی در دانشگاهها نیز شاهد سادهسازی افراطی هستیم. برخی استادان به جای معرفی چند منبع معتبر برای ارتقای سطح علمی دانشجویان، به جزوهنویسی یا کپی چند صفحه بسنده میکنند. در گذشته، مطالعه کتاب، بخش جداییناپذیر تحصیل بود، اما امروزه همه به دنبال آسانترین مسیر هستند.
طالقانی، با اشاره به معضل کپی و نسخههای غیرقانونی کتاب، گفت: امروزه فایلهای پیدیاف کتابها بهراحتی در سایتها و کانالها منتشر میشود و از کانال قاچاق مورد استفاده قرار میگیرد. این مسئله آنقدر گسترده شده که در عمل کنترل آن از دست خارج شده و ضربه بزرگی به ناشران و مؤلفان وارد کرده است.
وی با مقایسه وضعیت ایران، با برخی کشورهای دیگر، بیان کرد: در بسیاری از کشورها قوانین سختگیرانهای برای مقابله با پدیده قاچاق وجود دارد و متخلفان جریمه میشوند، اما در ایران، سازوکار مؤثری وجود ندارد و شرایط برای فعالان حوزه نشر بسیار دشوار شده است.
مدیر انتشارات گستره، افزود: یکی از ریشههای اصلی این مشکلات، ناآگاهی عمومی است. باید برنامهریزی جدی برای آگاهسازی مردم درباره ارزش کتاب، حقوق مؤلف و اهمیت مطالعه انجام شود. بدون فرهنگسازی عمیق و مستمر، نمیتوان انتظار بهبود جدی در وضعیت کتاب و کتابخوانی داشت.
نظر شما