«داستاننویسی جریان سیال ذهن»، نوشته «حسین بیات»، توسط انتشارات «علمی فرهنگی» به بازار آمد. بیات پس از معرفی جریان سیال ذهن و چگونگی بارور شدن آن در غرب، به تاثیر آن بر داستاننویسان ایرانی میپردازد./
نویسنده در این فصول سعی کرده که به بررسی روند شکلگیری این شیوه در داستاننویسی با مرور تاثیرات آن بر سبکهای مختلف ادبی در غرب و ارزیابی زمینههای اجتماعی، ادبی و ... و نیز چگونگی تاثیرگذاری این شیوه در آثار نویسندگان غربی و ایرانی بپردازد. وي این تحقیق را از داستاننویسی غرب، قبل از قرن بیستم آغاز کرده است.
نویسنده در بخشی از مقدمه، انگیزه تالیف و نگارش این کتاب را این گونه بیان کرده است:
«مهمترین سوالاتی که این نوشتار درصدد پاسخگویی به آنهاست، بدین قرارند:
داستاننویسی به شیوه جریان سیال ذهن در غرب تحت تاثیر چه عواملی و بر مبنای چه نظریاتی ایجاد شد؟
داستاننویسی جریان سیال ذهن در ایران چگونه و در چه شرایطی پدید آمد؟
ویژگیها و اصول داستاننویسی به این شیوه در ایران چیست و با ویژگیهای داستاننویسی جریان سیال ذهن در غرب چه تفاوتهایی دارد؟
ویژگیهای زبانی آثار جریان سیال ذهن چیست و رابطه زبان و معنی در این آثار چگونه است؟
چه ارتباطی میان زبان آثار جریان سیال ذهن و زبان شعر وجود دارد؟ جنبههای شعری این نوع داستانها در آثار نویسندگان مختلف چگونه است؟
مخاطب در داستانهای جریان سیال ذهن چه جایگاهی دارد؟ به عبارت دیگر، خواندن این داستانها با خواندن داستانهای دیگر چه تقاوتهایی دارد و ویژگیهای زبانی این داستانها چه نوع خواندنی را ایجاب میکند؟»
وی در بخشي ديگر از كتاب درباره روند شکلگیری این جریان و چگونگی تاثیرگذاریاش در داستاننویسی نوشته است:
«شیوه جریان سیال ذهن که در اوایل قرن بیستم در داستاننویسی غرب شکل گرفت، تحولات مهمی در فرم و شیوه روایت داستان ایجاد کرد.
بهرهگیری از تکنیکهای روایتی چون تکگویی درونی، حدیث نفس و دیدگاه دانای کل معطوف به ذهن شخصیتها، وانهادن زمان خطی داستانهای سنتی و جابهجایی مداوم کانون روایت داستان میان لایههای ذهن و میان زمان عینی و ذهنی، استفاده از ترفندهای زبانی برای نزدیک کردن زبان داستان به زبان ذهن، دشواری یافتن معنا و مصداقی قطعی در داستان برخلاف داستانهای سنتی، شباهت زبان داستان به شعر ناب، تغییر جایگاه نویسنده نسبت به موقعیت سنتی خود و حتی کنار رفتن نویسنده از صحنه و مشارکت خواننده در تجریبات ذهنی شخصیتها و فرآیند آفرینش داستان، از مهمترین ویژگیهای داستانهای جریان سیال ذهن است.»
بر همین اساس بخشهایی از فصل اول کتاب به موضوعاتی با سرفصلهایی چون «داستاننویسی غرب پیش از قرن بیستم»، «داستاننویسی غرب در اوایل قرن بیستم»، «جریانها و مکاتب مهم ادبی در آغاز قرن بیستم»، «زمینههای اجتماعی، فلسفی، روانشناختی و ادبی توجه به آثار ذهنی»، «پیشینه گرایش به انعکاس ذهن در ادبیات داستانی غرب»، «پیدایش شیوه جریان سیال ذهن»، «ادامه شیوه جریان سیال ذهن و تاثیرگذاری آن بر تحولات ادبی دیگر» اختصاص دارد.
در فصل دوم کتاب، نویسنده ویژگیهای آثار جریان سیال ذهن را با طرح مباحثی چون «شیوههای روایت، زبان، ترفندهای نزدیک کردن زبان داستان به زبان ذهن»، «زمان و طرح داستانی»، شرح داده است.
فصل سوم کتاب به بررسی شیوه جریان سیال ذهن در ادبیات داستانی ایران اختصاص دارد که نویسنده آن را به دو بخش «داستاننویسی ایران پیش از قرن چهاردهم» و «داستاننویسی ایران از آغاز قرن چهاردهم تا امروز» تقسیم کرده است.
«نویسندگان پیشگام»، «جریان مدرن»، «نویسندگان مکتب اصفهان»، «دیگر نویسندگان مدرنیست»، «داستاننویسان امروز» و «زمینههای پیدایش داستانهای جریان سیال ذهن»، از بخشهای دیگر این فصل کتابند. نویسنده در این سرفصلها، به تحلیل آثار نویسندگانی مانند صادق هدایت، صادق چوبک، بهرام صادقی، هوشنگ گلشیری، عباس معروفی و شهریار مندنیپور، با نگاهی بر آثار ذهنگرایانه آنها پرداخته است.
داستانهای «بوف کور»، «زنده به گور» و «فردا»، اثر صادق هدایت، «بعد از ظهر آخر پاییز» و «سنگ صبور» اثر صادق چوبک، «ملکوت» اثر بهرام صادقی، «شازده احتجاب» اثر گلشیری، «سمفونی مردگان» اثر عباس معروفی و «دل دلدادگی» اثر شهریار مندنیپور، در ارتباط با شیوه روایتشان در داستاننویسی جریان سیال ذهن، در این فصل ارزیابی و بررسی شدهاند.
فهرست منابع و مآخذ،واژه نامه فارسی-انگلیسی و نمایه نام ها و موضوعات نیز بخش های پایانی کتاب را تشکیل می دهند.
کتاب داستان نویسی جریان سیال ذهن، نوشته حسین بیات،بهار امسال(1387)به شمارگان 2000نسخه توسط انتشارات «علمی فرهنگی» منتشر شده است.
این کتاب 322صفحه اي، 6000تومان قیمت دارد.
نظر شما