خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا) - مالک خواجه وند: در ادامه شش گفت‌وگویی که با موضوع «کاربرد هنرهای نگارگری، تذهیب و تشعیر در کتاب‌ها و قرآن های نفیس» با 6 هنرمند مختلف این عرصه داشتیم، همچنان آسیب ها، معضلات و ناگفته های بسیاری درباره ریشه های این فضای کم‌رونق و کلیشه ای حاکم بر کتاب‌های نفیس باقی است. رضا یساولی یکی از ناشرانی است که در این عرصه از سال‌های 1362 با هنرمندان حرفه ای همکاری های زیادی داشته است. او در گفت‌وگو با ایبنا، دلیل اصلی این تکرار کلیشه ها را به ماهیت زمان‌بَر بودن هنرهای ایرانی مرتبط می‌کند و تنها راه حل پایان دادن به این تکرار و کپی کردن ها را جذب حمایت های دولتی می داند. وضعیت کیفی و کمّی کتاب‌های چاپ نفیس، ارتباط هنرمندانِ کتاب آرا با ناشران و میزان فروش و استفاده این کتاب‌ها، از دیگر موضوعات این گفت‌گوست.
 
 یساولی درباره وضعیت کنونی کتاب‌های نفیس توضیح داد: زمانی چاپ های نفیس فقط درکشورهای مانند ایتالیا و آلمان ممکن بود اما در سال‌های اخیر با ورود تجهیزاتِ فنیِ لازم به ایران و همراه شدن آنها با مهارت و هوش ایرانیان، وضعیت کیفی چاپ کتاب‌های نفیس به جایی رسیده که اگر نگوییم بهتر از آلمان و ایتالیا، باید گفت  کمتر از آنها هم نیست. اما از بابت کمیت و تعداد کتاب‌های نفیس، می توان گفت  به نسبت با حجم تولیدِ دیگر کتاب‌ها، تعداد این‌گونه آثار به وضوح کم است.
 
وی درباره لزوم تولید و نشر این گونه کتاب ها توضیح داد: بعضی کتاب‌ها مانند آثار نقاشی، عکاسی و تجسمی را نمی شود نفیس چاپ نکرد و ناشر در چاپ آنها ناگزیر باید به کاغذهای خیلی نفیس و کیفیت خیلی خوب چاپ فکر کند. بخش اعظم کتاب‌هایی که در نشر ما به صورت نفیس چاپ می شود، کتاب های تصویری هستند و ناچاریم چنین عمل کنیم. برای کتاب‌هایی مانند قرآن و شاهنامه هم ضروری است که نسخه های خیلی نفیسی از آنها به چاپ برسد.
 
یساولی افزود: برای قرآن، ادعیه و متون کلاسیک، کتاب‌های نفیس بیشتر غالبا جنبه هدیه پیدا کرده اند. این از یک نظر خوشحال کننده است چراکه اگر این نفاست در مورد این کتاب ها به کار نمی رفت احتمالا بسیار، کمتر برای هدیه شدن انتخاب می شدند. 

این ناشر با اشاره به اینکه ساخت کتاب‌های نفیس از متون مذهبی–ادبی همواره در طول تاریخ رواج داشته است، عنوان کرد: قبل از هر چیز حفظِ شأن و جایگاه این متون یکی از اهداف اساسی این کار بوده است. در نتیجه این گناهِ کتاب نفیس نیست که خوانده نمی شود، این کتاب‌ها لازم است که هرچه نفیس تر تولید شوند. 

وی نفیس ترین اثر تاکنون چاپ شده در نشر یساولی را شاهنامه فردوسی دانست که چهار سال پیش با هنرمندی افرادی چون استاد علی سجادی، امیرهوشنگ آقامیری و محمد هنرور منتشر شده بود. 

کارهایی درخور شأن محتوای متون/ تخصیص بودجه های دولتی
یساولی درباره جایگاه هنرهای تذهیب و نگارگری در کتاب آراییِ قرآن و متون ادبی بیان کرد: الگوی این کتاب‌ها عموما کتاب‌های دوره صفوی و قاجار است و تقریبا مانند آنها تولید می شوند اما هنوز کتاب‌هایی مانند دیوان شمس وجود دارند که روی آنها کار نشده و به شکلی ساده منتشر می شوند.

وی افزود: از آن نظر که کار نگارگری خیلی وقت گیر است، اگر بخواهیم کارهایی را مثلا برای مثنوی معنوی انجام دهیم که حقیقتا در شأن محتوای این اثر باشند، مجبور خواهیم شد برای چند اثر سه یا چهار سال وقت بگذاریم. این مسیر بسیار هزینه بر خواهد شد و از پس مخارج چنین پروژه ای نه ناشر و نه هنرمند بر نمی آیند. برای چنین پروژه‌ای لازم است که در آن مدت هزینه های زندگی نگارگر تامین شود که طبیعتا توسط هیچ ناشری ممکن نیست. 

وی تاکید کرد: باید یک سری حمایت ها و بودجه های اساسی برای این کارها در نظر گرفته شود و از ناشران به شکل های مختلف مانند وام دادن، خرید آثارشان و ... حمایت شود. اگر می توانستیم مثلا روی مثنوی چنین کار خوبی را انجام دهیم دیگر هیچگاه ترکیه نمی توانست ادعا کند  مولانا شاعر آنهاست.

هنرمندان آرشیو خود را به چندین ناشر مختلف عرضه می کنند
مدیر نشر یساولی درباره کارهای فعلی ناشران و هنرمندان روی این متون اظهار کرد: متاسفانه در حال حاضر همه ناشران فقط مشغول حفظ ظاهر  هستند و هیچ یک به انجام کارهایی اساسی و ماندگار فکر نمی کنند. نگارگران هم کمتر فرصت می کنند درباره موضوع سفارش داده شده تفکر کنند و کاری اصیل و مختص به آن متن را ارائه دهند. 

وی افزود: تذهیب کاران و نگارگران غالبا این‌گونه عمل می کنند که در آرشیو خود طرح ها و کارهای آماده ای دارند و به نشرهای مختلف ارائه می دهند. حتی در مواقعی برخلاف آنچه توافق می شود که این کارِ هنرمند مختص به این نشر باقی بماند، می بینیم که طرح به دست ناشران دیگر هم رسیده و کار شده است. این اتفاق کلیشه ها و تکرارهایی را در این زمینه به‌وجود آورده است. اعتقاد من این است که دوره این‌گونه کار کردن ها به کلی گذشته است و باید به ایجاد یک نگاه جدید در این عرصه فکر شود. 

این ناشر درباره نوع قراردادی که با هنرمندان نگارگر و تذهیب کار بسته می شود گفت: مدت‌هاست که دیگر حرفی از کارهای اصیل در میان نیست زیرا نه برای ناشر ممکن است که یک کار اصل را خریداری کند و نه هنرمندان آنچنان راغب به این کار هستند. اصل کار همواره در دست خود هنرمند باقی می ماند. ناشر صرفا امتیاز اسلاید را خریداری می کند که متاسفانه در مواقعی هم دوستان هنرمند کم لطفی می کنند و اسلایدهایی را که برای ما کار کرده اند به ناشران دیگر هم می دهند و این مساله معضلی را برای این فضا ایجاد کرده است.

ایجاد تحول اساسی فقط توسط حمایت های دولتی
یساولی با اشاره به جایگاه فرهنگی کتاب‌های چاپ نفیس، عنوان کرد: دولت می تواند برای حداقل تعداد محدودی از این متون، با تعریف برنامه ای، هنرمندانی را برای مدت زمانی جذب کند تا تفکری جدّی و اصیل درباره کتاب آرایی این متون اتفاق بیفتد. این کار بدون حمایت‌های دولتی از عهدۀ متمول‌ترین ناشران هم خارج است. 

وی ادامه داد: با یک نظارت خوب، بعد از پنج یا شش سال ما به تعدادی تجدید چاپ حقیقتا نفیس و ماندگار از آثار کلاسیک ادبی و مذهبی مان خواهیم رسید که نقش نوعی شناسنامه هنری- فرهنگی را در این زمینه برایمان ایفا خواهند کرد. 

مدیر نشر یساولی درباره آینده حضور این هنرها در عرصه کتاب گفت: اصلا نمی توان گفت هنر گرافیک جای این هنرها را خواهد گرفت. اینها هر یک جایگاه خاص خودشان را دارند. منتها بسته به این که چقدر گرفتار تکرار و یکنواختی بشوند به حاشیه خواهند رفت. من مطمئنم کارهایی را می توان ارائه داد که در عین حال  که بر اصول تاریخی این هنرها تکیه دارند، پیکری جدید از آنها را ارائه بدهند که خود می توان بسیار محل توجه و شگفتی هنر امروز جهان باشد. 

وی تاکید کرد: گرافیست‌ها هم به نظر من نباید بگویند که دوره این هنرها گذشته است، این بی انصافی است. در صورتی که در میان همین گرافیست ها کسانی که از عناصر هنر ایرانی به خوبی استفاده کرده اند توانسته اند کارهای شاخصی را ارائه دهند.