سه‌شنبه ۲۶ آبان ۱۴۰۵ - ۲۲:۳۹
تقریظ رهبر شهید بر کتاب «خاک‌سپاری دوم بانوی مرگ» رونمایی شد

از تقریظ رهبر شهید انقلاب بر کتاب «خاک‌سپاری دوم بانوی مرگ» در مجموعه فرهنگی سرچشمه رونمایی شد.

به گزارش خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، مراسم بیست و دومین پاسداشت ادبیات جهاد و مقاومت، همراه با رونمایی از تقریظ رهبر شهید انقلاب بر کتاب «خاک‌سپاری دوم بانوی مرگ» در مجموعه فرهنگی سرچشمه سه‌شنبه 26 آبان ماه برگزار شد.

سردار محمدرضا نقدی با اشاره به اهمیت پیوند دادن حماسه‌های تاریخی جبهه مقاومت در قالب آثار هنری و ادبی، اظهار کرد: یکی از زیبایی‌های این اثر آن است که تلاش شده حماسه‌های ملت ایران در یک زنجیره تاریخی به یکدیگر پیوند بخورند و ارتباط میان آنها برای مخاطب روشن شود.آثاری که انقلاب اسلامی در مسیر مبارزه و مقاومت خلق کرد، در دفاع مقدس به اوج رسید و شکوه و عظمت دفاع مقدس، زمینه‌ساز شکل‌گیری جریان مقاومت در منطقه شد. دفاع مقدس ما در حقیقت مادر جریان مقاومت شد و الهام‌بخش همه مقاومت‌هایی بود که در منطقه شاهد آن هستیم. این زنجیره از دوران دفاع مقدس آغاز شد و در ادامه، در جریان مقاومت منطقه و پس از آن در مجاهدت مدافعان حرم و دیگر عرصه‌های مبارزه با جبهه استکبار استمرار پیدا کرد.

او با اشاره به ویژگی‌های رمان «خاکسپاری دوم بانوی مرگ» گفت: در این کتاب تلاش شده است پیوند و ارتباط این حماسه‌ها به زیبایی به تصویر کشیده شود. امیدواریم کتابخانه‌ها و مراکز فرهنگی از این اثر استفاده کنند و زمینه آشنایی مخاطبان با چنین آثاری فراهم شود.

وی با تأکید بر نقش آثار هنری در تبیین دستاوردهای مقاومت گفت: امروز به برکت هنرنمایی شهدا و تلاش کسانی که پیام شهدا را از طریق عکس، فیلم، کتاب، نوشته و دیگر آثار هنری به دنیا منتقل می‌کنند، پیروزی‌های بزرگی رقم خورده و آثار این تلاش‌ها همچون سیلی بر سر دشمن فرود می‌آید.

بیداری ملت‌ها، دستاورد بزرگ مقاومت است

مشاور فرمانده کل سپاه با اشاره به تغییر فضای افکار عمومی در کشورهای غربی در قبال رژیم صهیونیستی گفت: امروز شرایط به‌گونه‌ای تغییر کرده است که حتی سیاستمداران آمریکایی نیز برای جلب آرای مردم ناچارند درباره حمایت از رژیم صهیونیستی موضع‌گیری کنند.

وی با اشاره به اظهارات انتخاباتی دونالد ترامپ درباره کمک‌های آمریکا به رژیم صهیونیستی اظهار داشت: ترامپ که از نظر سیاسی و فکری با صهیونیسم پیوند دارد، در مقطعی برای جلب توجه افکار عمومی از احتمال توقف کمک‌های آمریکا به رژیم صهیونیستی سخن گفت. این موضوع نشان می‌دهد که حتی در جامعه آمریکا نیز موج بیداری و مخالفت با جنایات رژیم صهیونیستی گسترش یافته است. مردمی که سال‌ها زیر آوار رسانه‌های منحرف، دروغگو و فریبکار قرار داشتند، امروز بیدار شده‌اند و نفرت خود را از جنایات این رژیم آشکار می‌کنند. شرایط جهان به سمتی پیش می‌رود که هرکس در هر نقطه‌ای از دنیا بخواهد رأی مردم را به دست آورد، ناچار است ارادت خود را به مردم فلسطین نشان دهد و برائت خود را از صهیونیست‌ها اعلام کند.

او در پایان گفت: این پیروزی بزرگی است که امام راحل، رهبر شهید انقلاب اسلامی و شهدای ما رقم زدند و ان‌شاءالله روزبه‌روز جلوه‌های بیشتری از آن را در عرصه جهانی شاهد خواهیم بود.

مسیرهای مؤثر برای ترویج اندیشه و سیره رهبر شهید

در ادامه حبیب‌اللهی مدیر انتشارات انقلاب اسلامی نیز گفت: این انتشارات به‌عنوان بخشی از مؤسسه انقلاب اسلامی و دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی امام خامنه‌ای، مسئولیت حفظ، ترویج و تبیین اندیشه‌ها و شخصیت ایشان را بر عهده دارد.

او با اشاره به رویکرد جدید انتشارات انقلاب اسلامی در معرفی شخصیت و اندیشه رهبر شهید انقلاب اسلامی افزود: حدود سه سال پیش، در راستای انجام مأموریت فرهنگی این مجموعه، تصمیم گرفتیم برای معرفی اندیشه‌ها و شخصیت حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، قالب‌های جدیدی را دنبال کنیم که یکی از این قالب‌ها، رمان و داستان بود.

مدیر انتشارات انقلاب اسلامی ادامه داد: در همین راستا، رمان «خاکسپاری دوم بانوی مرگ» با هدف تبیین پیش‌فرض‌ها و مبانی جمهوری اسلامی ایران در قالب داستانی شکل گرفت و نیما اکبرخانی با تلاش خود توانست اثری جذاب و خواندنی را در این زمینه خلق کند.

حبیب‌اللهی با اشاره به نخستین عرضه این کتاب در نمایشگاه کتاب سال ۱۴۰۳ گفت: خوشبختانه این اثر با استقبال خوبی از سوی مخاطبان مواجه شد. توفیق بزرگ‌تر آن بود که حدود سه ماه پس از انتشار کتاب، در مردادماه ۱۴۰۳، رهبر شهید انقلاب اسلامی این اثر را مطالعه کردند و تقریظی در تحسین و تشویق آن نوشتند؛ اتفاقی که زمینه‌ساز برگزاری این مراسم شد.

او با اشاره به تفاوت رویکرد این دوره از پاسداشت ادبیات جهاد و مقاومت با برنامه‌های پیشین گفت: تلاش ما بر این بود که پیش از شهادت ایشان، این مراسم برگزار شود، اما چنین فرصتی فراهم نشد. بی‌تردید امروز نیز به برکت خون رهبر شهید انقلاب اسلامی، این رویداد از ابعاد و برکات بیشتری برخوردار خواهد بود.

مدیر انتشارات انقلاب اسلامی با تشریح شیوه برگزاری این دوره از پاسداشت ادبیات جهاد و مقاومت خاطرنشان کرد: این برنامه با رویکردی متفاوت و در قالب یک نشست فرهنگی با حضور جمع محدودی از نخبگان حوزه کتاب، از جمله مسئولان فرهنگی، نویسندگان، ناشران و مروجان کتاب برگزار شده است تا زمینه‌ساز شکل‌گیری اتفاقات تازه‌ای در حوزه ترویج اندیشه و آثار رهبر شهید انقلاب اسلامی باشد.

او در پایان تأکید کرد: انتشارات انقلاب اسلامی و دفتر حفظ و نشر آثار رهبر شهید انقلاب اسلامی آمادگی دارند همچون گذشته در کنار فعالان فرهنگی، نویسندگان و اهالی کتاب باشند و از مسیرهای مؤثر برای ترویج اندیشه و سیره ایشان حمایت کنند.

در متن تقریظ رهبر شهید بر این کتاب آمده است:

بسمعه تعالی

شیرین و هنرمندانه نوشته شده است. در واقع باید ان را گونه تازه ای از رمان جنگ به شمار آورد. این سبک کار باید ترویج شود.

مرداد 1403

ریسک در شیوه روایت داستان

در ادامه نیما اکبرخانی، نویسنده رمان «خاک‌سپاری دوم بانوی مرگ»، در آیین رونمایی از تقریظ رهبر شهید انقلاب بر این رمان، ضمن قدردانی از حاضران و افرادی که در شکل‌گیری و انتشار کتاب نقش داشتند، اظهار کرد: پذیرفتن چنین مسئولیتی کار ساده‌ای نبود؛ به‌ویژه آنکه اثر به توصیه رهبر شهید انقلاب درباره پرداختن به ادبیات و داستان انقلاب در حوزه دفاعی مربوط می‌شد. این مسئولیت برای من بسیار سنگین بود و امیدوارم از عهده آن برآمده باشم.

او با اشاره به روند نگارش کتاب ادامه داد: کار را از ابتدای سال ۱۴۰۲ آغاز کردم و در آذر همان سال تحویل دادم. در این مسیر، آقای صابری با شجاعت از شیوه‌ای که برای روایت انتخاب کرده بودم حمایت کردند و در تمام مراحل نگارش همراه بودند. تلاش کردیم روایت رشد و پیشرفت ایران در حوزه دفاعی را در قالب داستانی متفاوت ارائه کنیم؛ تجربه‌ای که از نظر فرم و شیوه روایت، با ریسک‌هایی همراه بود.

نویسنده رمان «خاک‌سپاری دوم بانوی مرگ» با بیان اینکه شیوه انتخاب‌شده از نظر فرمی تجربه‌ای پرریسک بود، گفت: در این روایت، توصیه رهبر شهید انقلاب به‌صورت مستقیم و در لایه‌های آشکار داستان مطرح نمی‌شد. به همین دلیل، این پرسش وجود داشت که آیا چنین شیوه‌ای در روایت داستانی موفق خواهد بود یا خیر.

هر فرهنگی تا در قالب هنر ریخته نشود، ماندگار نمی‌شود

علیرضا مختارپور، مشاور رئیس دفتر حفظ و نشر آثار رهبر شهید انقلاب، با تأکید بر نقش خواص فرهنگی در هدایت جامعه گفت: هنرمندان، نویسندگان، گویندگان، مجریان و کارگردانان باید با یکدیگر همراه شوند تا مفاهیم ارزشمند اسلامی را در قالب آثار هنری به جامعه منتقل کنند؛ چراکه اگر حقیقت در قالب هنر و تبلیغات مؤثر عرضه نشود، دشمن در میدان تبلیغات پیروز خواهد شد.

مختارپور در این مراسم با اشاره به اینکه سخنانش را بر اساس بیانات و دیدگاه‌های رهبر شهید انقلاب تنظیم کرده است، اظهار کرد: با توجه به ترکیب این جلسه و موضوع خواص فرهنگی جامعه، بحث کوتاهی را انتخاب کرده‌ام که تماماً مبتنی بر بیانات و دیدگاه‌های امام مجاهد شهید است و جز چند عبارت پیوندی، مطالبی از خودم نخواهم گفت. در واقع، این سخنان صورت‌بندی‌ای از دیدگاه‌های ایشان درباره رسالت اهالی فرهنگ، هنر و رسانه است.

او با بیان اینکه از نگاه رهبر شهید انقلاب، خواص مهم‌ترین عامل در تحول، هدایت یا انحراف جامعه‌ها هستند، افزود: ایجاد یک فکر، گفتمان و جریان فکری در جامعه به دست خواص و اندیشمندان صورت می‌گیرد. آنها هستند که می‌توانند افکار ملت‌ها را به سمتی هدایت کنند که مایه نجات و سعادت آنان باشد یا خدای‌ناکرده جامعه را به سمت بدبختی و تیره‌روزی ببرند.

مشاور رئیس دفتر حفظ و نشر آثار رهبر شهید انقلاب با تفکیک خواص سیاسی و فرهنگی، بر اهمیت نقش گروه دوم تأکید کرد و گفت: رهبر شهید انقلاب درباره مسئولیت خواص فرهنگی می‌فرمایند: «هنرمندان، نویسندگان، گویندگان، مجریان، کارگردانان، هنرپیشگان و همه و همه باید دست به دست هم بدهند تا این مفاهیم اسلامی ارزشمند و درخشنده را به صورت برنامه‌های هنری بسازند.»

مختارپور ادامه داد: ایشان همچنین تأکید کرده‌اند که اگر تبلیغات حق وجود نداشته باشد و ملت ایران، گویندگان، نویسندگان، هنرمندان و آگاهی خود مردم در خدمت حقیقتی که در این کشور وجود دارد قرار نگیرد، دشمن در میدان تبلیغات غالب خواهد شد؛ میدانی که عرصه‌ای بسیار عظیم و خطرناک است.

وی در بخش دیگری از سخنانش به اهمیت آثار فرهنگی و هنری از منظر رهبر شهید انقلاب پرداخت و با اشاره به یادداشت‌های ایشان در آذرماه سال ۱۳۶۵ گفت: در یکی از این یادداشت‌ها آمده است که هنر شیوه‌ای از بیان و ادا کردن است، اما این شیوه بیان از هر تبیین دیگری رساتر، دقیق‌تر، نافذتر و ماندگارتر است. توجه به همین تعبیرها به درک معنای هنر کمک می‌کند.

مختارپور با اشاره به یکی از تأکیدات رهبر شهید انقلاب درباره ضرورت بهره‌گیری از هنر برای انتقال پیام‌ها اظهار کرد: ایشان بارها فرموده‌اند: «هر پیامی، هر دعوتی، هر انقلابی، هر تمدنی و هر فرهنگی تا در قالب هنر ریخته نشود، شانس نفوذ و گسترش ندارد و ماندگار نخواهد بود.» این موضوع درباره پیام‌های حق و باطل تفاوتی ندارد و هر دو برای نفوذ و ماندگاری به قالب هنری نیاز دارند.

او در ادامه به مسئولیت نیروهای فرهنگی در عرصه جهاد پرداخت و گفت: از نگاه رهبر شهید انقلاب، هر تلاش و زحمتی لزوماً جهاد محسوب نمی‌شود. کسی که می‌خواهد در این عرصه مجاهدانه عمل کند، باید به چند نکته توجه داشته باشد؛ نخست اینکه جبهه دشمن را بشناسد و دوم اینکه جبهه خودی را به‌درستی تشخیص دهد.

مشاور رئیس دفتر حفظ و نشر آثار رهبر شهید انقلاب افزود: اگر فرد نقشه‌خوانی نداند و قطب‌نما در اختیار نداشته باشد، نمی‌تواند مسیر درست را تشخیص دهد. این قطب‌نما همان بصیرت است. افزون بر این، باید از مهارت برخوردار باشد و هنرمندانه عمل کند؛ زیرا شناخت میدان و داشتن مهارت، در کنار یکدیگر، برای انجام درست این مسئولیت ضروری است.

یکی از پاسداران نامدار مرزهای فرهنگ

عزتی‌پاک در ادامه با اشاره به خطر تبدیل شدن شخصیت‌ها به مهره‌هایی برای پیشبرد نقشه‌ها در داستان‌های پرحادثه گفت: در یک تریلر پرحادثه، این خطر وجود دارد که شخصیت‌ها صرفاً به مهره‌هایی برای اجرای نقشه‌ها تبدیل شوند؛ اما داستان زمانی جان می‌گیرد که پشت هر حرکت، انسانی با گذشته، حافظه، انگیزه و مناسبات مشخص حضور داشته باشد.

وی افزود: در «خاک‌سپاری دوم بانوی مرگ»، پیوند مجتبی با جنگ، از دست دادن فرماندهان و همراهان، استمرار زندگی پس از جنگ، روابط خانوادگی و ورود به میدان‌های تازه، به شخصیت او پیشینه می‌بخشد. از سوی دیگر، رمان فقط به دو شخصیت اصلی محدود نمی‌ماند و همراهان، محافظان، نیروهای شناخته‌شده و آدم‌های گمنام نیز در شکل‌گیری جهان داستان نقش دارند. از این منظر، کتاب فقط داستان دو نفر نیست، بلکه روایت جمعی از آدم‌هایی است که هرکدام در بخشی از این میدان، با انگیزه‌ای مشخص حضور دارند.

این نویسنده حضور زندگی و روابط انسانی در کنار عملیات و تعقیب‌وگریز را مهم دانست و گفت: شخصیت‌ها فقط در لحظه اقدام و خطر حضور ندارند؛ گذشته، روابط، خواسته‌ها و جاه‌طلبی‌های خود را دارند و از دست دادن، به دست آوردن و به یاد آوردن را تجربه می‌کنند. همین حضور زندگی است که به کنش‌ها وزن انسانی می‌دهد. اگر تنها عملیات باقی بماند، با گزارشی از رخدادها مواجه خواهیم بود؛ اما وقتی زندگی خصوصی شخصیت‌ها نیز به تصویر کشیده می‌شود، داستان عمق و معنای بیشتری پیدا می‌کند.

عزتی‌پاک در بخش دیگری از سخنانش به انرژی روایی این اثر پرداخت و اظهار کرد: یکی از نکاتی که هنگام خواندن این رمان برایم اهمیت پیدا کرد، انرژی روایی آن بود. متأسفانه در بخش مهمی از داستان معاصر فارسی با الگوهایی روبه‌رو هستیم که شخصیت در فضای بسته خانه، شهر یا روابط فرسوده محصور می‌ماند و ملال، انزوا و ناتوانی به تجربه‌های پرتکرار داستانی تبدیل شده‌اند. البته اینها بخشی از واقعیت زندگی هستند و ادبیات حق دارد به آنها بپردازد، اما چنین شیوه‌ای نباید تنها امکان داستان‌نویسی ما باشد.

وی تأکید کرد: ادبیات فارسی به داستان‌هایی هم نیاز دارد که حرکت کنند، خطر را به میان بیاورند، جهان را گسترش دهند و خواننده را به سفر ببرند؛ داستان‌هایی که شخصیت‌ها را در بزنگاه‌های بزرگ قرار دهند و هیجان، ماجراجویی و لذت دنبال کردن روایت را به خواننده بازگردانند. چنین داستانی لزوماً اثری سطحی یا کم‌ارزش نیست؛ سرگرم‌کنندگی و جدیت ادبی در برابر یکدیگر قرار ندارند. اتفاقاً ساختن داستانی جذاب و پرکشش، مهارتی استادانه است.

عزتی‌پاک در پایان با اشاره به همراه شدن خواننده با شخصیت‌های رمان گفت: «خاک‌سپاری دوم بانوی مرگ» از این جهت خواننده را در انتظار نگه می‌دارد؛ او با شخصیت‌ها همراه می‌شود، برای سرنوشتشان نگران می‌شود و می‌خواهد بداند ماجرا به کجا می‌رسد. به‌ویژه آنکه شرایط داستان به‌گونه‌ای رقم خورده است که خواننده به‌نحوی سرنوشت خود را در گرو پیروزی و سرنوشت قهرمان می‌بیند.

رمان را ابزاری مؤثر برای شناخت هویت جوامع می‌دانستند

محسن مؤمنی‌شریف، در بیست‌ودومین پاسداشت ادبیات جهاد و مقاومت با محوریت انتشار تقریظ رهبر شهید انقلاب بر رمان «خاک‌سپاری دوم بانوی مرگ»، با اشاره به جایگاه رهبر شهید انقلاب در اندیشه و زندگی مردم اظهار کرد: هیچ‌چیز جای ایشان را نمی‌گیرد و یادشان در دل، اندیشه و لحظه‌های زندگی ما جاری است. وی با اشاره به سالروز آزادسازی سوسنگرد افزود: امروز سالگرد عملیات آزادسازی سوسنگرد است و جالب آنکه قهرمان رمان «خاک‌سپاری دوم بانوی مرگ» نیز روایت خود را از سوسنگرد آغاز می‌کند. این هم‌زمانی، تصادفی معنادار است. به برادر عزیزم، نیما اکبرخانی، برای موفقیت‌هایش و به‌ویژه نگارش این رمان و توجه ویژه رهبر شهید انقلاب به آن تبریک می‌گویم. این نویسنده با اشاره به اینکه قرار بود تقریظ رهبر شهید انقلاب بر این رمان چند سال پیش رونمایی شود، گفت: به دلیل حوادثی که پیش آمد، این برنامه به تعویق افتاد. اکنون نیز مجال پرداختن مفصل به همه ابعاد آن نیست و امیدوارم در فرصتی دیگر درباره این موضوع صحبت شود. مؤمنی‌شریف با اشاره به یکی از مفاهیم محوری رمان بیان کرد: به نظر من، این اثر فرمایش رهبر شهید انقلاب را به نمایش می‌گذارد که می‌فرمودند «این جنگ، جنگ اراده‌هاست». تقابل اراده‌ها در رویارویی ما با دشمن، از مفاهیمی است که به‌خوبی در این رمان نمود پیدا کرده است. او با اشاره به توجه رهبر شهید انقلاب به خاطرات رزمندگان و تاریخ شفاهی دفاع مقدس گفت: توجه ویژه ایشان به خاطرات رزمندگان و سرگذشت شاهدان نشان می‌داد که این انتظار در حوزه خاطره‌نگاری تا اندازه‌ای پاسخ داده شده است؛ اما ایشان همچنان انتظار داشتند چنین اتفاقی در رمان نیز رخ دهد. به همین دلیل، همواره با رمان‌نویسان و نویسندگان دیدار می‌کردند و این انتظار را با آنان در میان می‌گذاشتند. حتی از برخی نویسندگان خواسته بودند که در این زمینه دست به کار شوند؛ برخی موفق شدند و برخی نیز به این هدف نرسیدند. این نویسنده رمان را فرصتی برای معرفی انسان‌های تمدن‌ساز دانست و اظهار کرد: تمدن‌ها به انسان‌هایی نیاز دارند که بتوانند اهداف و آرمان‌های آن تمدن را پیش ببرند؛ انسان‌هایی که ممکن است در زمان حاضر هنوز حضور نداشته باشند، اما ویژگی‌هایی مانند اخلاق، همت و دیگر فضیلت‌های انسانی در شکل‌گیری آنان اهمیت دارد. رمان می‌تواند این ویژگی‌ها را به نمایش بگذارد و انسان را معرفی کند. مؤمنی‌شریف به نسبت میان واقعیت و آرمان در ادبیات پرداخت و گفت: گاهی میان واقعیت و آرمان در آثار هنری چالش ایجاد می‌شود و برخی هنرمندان معتقدند وظیفه آنها صرفاً نمایش واقعیت جامعه است. اما باید پرسید آیا هنرمند موظف است هر آنچه را می‌بیند، بدون توجه به پیامدهای آن، به تصویر بکشد؟ مؤمنی‌شریف با اشاره به انتقاد رهبر شهید انقلاب از برخی آثار سینمایی افزود: ایشان درباره بعضی فیلم‌ها تعبیر تندی به کار برده و گفته بودند که برخی آثار «لجن به خورد مردم می‌دهند». در پاسخ به این توجیه که جامعه همین‌گونه است و فیلم نیز واقعیت را نشان می‌دهد، باید گفت نخست اینکه جامعه ایرانی را نمی‌توان به همان تصویری تقلیل داد که در برخی آثار ارائه می‌شود؛ دوم اینکه وظیفه هنرمند صرفاً بازنمایی منفعلانه هر واقعیتی نیست. وی ادامه داد: از نگاه رهبر شهید انقلاب، داستان‌نویس باید ابتدا واقعیت‌ها را بشناسد و سپس آنها را به سمت افق‌های امیدبخش هدایت کند؛ آینده و افقی را نشان دهد که جامعه می‌تواند به سوی آن حرکت کند. البته رسیدن به آن قله، رنج و دشواری دارد و هنرمند باید در کنار نمایش افق آرمانی، این رنج‌ها را نیز به تصویر بکشد و نشان دهد که تلاش و سختی در مسیر رسیدن به آرزوهای بزرگ ارزشمند است. این نویسنده با اشاره به اهمیت رمان تاریخی در نگاه رهبر شهید انقلاب گفت: یکی دیگر از دلایل اهمیت رمان برای ایشان، ظرفیت آن در روایت و تفسیر تاریخ بود. ایشان رمان را ابزاری مؤثر برای شناخت هویت جوامع می‌دانستند و به رمان‌های تاریخی توجه ویژه‌ای داشتند. مؤمنی‌شریف افزود: رهبر شهید انقلاب خودشان اشاره می‌کردند که بخشی از شناختشان از جوامع دیگر، به‌ویژه کشورهای غربی، از طریق رمان‌های آنها شکل گرفته است. ایشان از طریق خواندن رمان با ملت‌ها و جوامع آشنا می‌شدند، نه صرفاً با مطالعه تاریخ خشک و اسناد. برای نمونه، از رمانی درباره جنگ داخلی آمریکا نام برده بودند که به کمک آن با جامعه آمریکا آشنایی بیشتری پیدا کرده بودند.

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.

پربازدیدترین

تازه‌ها

پربازدیدها