به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) در رشت، کتاب «صادق خان اکبر» نوشته هومن یوسف‌دهی در ۱۲۸ صفحه توسط نشر فرهنگ ایلیا با قیمت ۳۱۰ هزار تومان منتشر شده است.
این کتاب زمانه و زندگی صادق‌خان اکبر مشهور به سردار معتمد رشتی از برجسته‌ترین مالکان و رجال گیلان در عصر قاجار را مورد واکاوی قرار داده؛ شخصیتی که با تکیه بر ثروت موروثی و کوشش فردی، به یکی از بانفوذترین چهره‌های اقتصادی و سیاسی زمان خود بدل شد. گستردگی املاک، تشکیلات منظم اداره دارایی‌ها، حضور در عرصه‌های حکمرانی، وزارت و وکالت و نیز جایگاه اجتماعی ویژه سردار معتمد، تصویری کم‌نظیر از زندگی یکی از تأثیرگذارترین اعیان ایران قاجاری ارائه می‌دهد.
نویسنده این کتاب با نگاهی مستند، ابعاد گوناگون زندگی، فعالیت‌های اقتصادی، نفوذ سیاسی و نقش تاریخی صادق خان را بررسی کرده و خواننده را با فراز و فرود زندگی مردی آشنا ساخته که نامش با تاریخ گیلان و ایران درهم تنیده است.
یوسف‌دهی در کتاب خود پس از ارائه توضیحاتی از دوران تولد، کودکی و جوانی تحصیلات صادق خان؛ ورود او به تشکیلات عمویش اکبر خان بیگلربیگی (مالک معروف و اجاره دار گمرکات شمال ایران در عصر ناصری) و دریافت لقب مجیب‌السفرا و محتشم الملک و مأموریت طرابوزان را تشریح کرده و سپس به موضوعاتی همچون بازسازی باغ محتشم و احداث عمارت کلاه فرنگی رشت، استقبال از مظفرالدین شاه در سفرهای اول ، دوم و سوم فرنگ، مشروطه اول و استبداد صغیر، سلطنت محمدعلی شاه قاجار، نیابت حکومت گیلان، اعتراض به حضور قوای روس در گیلان، کفالت حکومت گیلان پس از فتح قزوین، جشن افتتاح مجلس شورای ملی در رشت، دوران نهضت جنگل، وزارت پست و تلگراف، سر بریده میرزا کوچک خان در خانه سردار معتمد، دوره پهلوی و روی کار آمدن رضا خان و نیز دوران نمایندگی در مجلس شورای ملی پرداخته و در فرجام کتاب؛ درگذشت، آرامگاه، زندگی شخصی، همسر و فرزندان، خانه های سردار معتمد در رشت و تهران را تشریح و نزدیک به ۲۰ صفحه پایانی را به انتشار اسناد و تصاویر اختصاص داده است.
او در مقدمه کتاب با بیان اینکه «صادق خان سردار معتمد یکی از مشهورترین مالکان گیلان در دوره قاجار بود که با املاک و دارایی های موروث و مکتسب به یکی از اعیان گیلان با ثروتی افسانه ای بدل شد و املاک و دارایی‌های او در سراسر استان پراکنده بود و املاکی هم در تهران و مازندران و نقاط دیگر ایران داشت» ؛ می‌نویسد: سردار معتمد آنقدر ثروتمند بود که برای رسیدگی به امور ملکی خود تشکیلاتی به نام اداره املاک سردار معتمد ترتیب داد که کارمندان موظف و حقوق بگیر داشت. طبعاً فردی مانند او با چنین فعالیت گسترده و اقتصادی خواه و ناخواه با دیگران اختلافات مالی و ملکی پیدا می کرد و در این اختلافات متعدد که اسناد فراوان آن در مراکز دولتی و مجموعه‌های خصوصی موجود است، گاه شاکی و گاه متشاکی بود. با این حال عموم مردم او را فردی نیک‌نفس، گشاده‌رو و دست و دل باز و مهمان‌نواز می شناختند. او به یمن اعتبار خانوادگی، ثروت افسانه ای و نفود سیاسی فوق العاده در مدت عمر در تاریخ گیلان و ایران به ایفای نقش پرداخت و حکمران و وزیر و وکیل شد.
یوسف‌دهی در این مقدمه با اشاره به قدرت و نفود مالکان عمده (فئودال‌ها) در سراسر ایران در دوره قاجار، اضافه کرده است: نظام سیاسی و اقتصادی قاجاریه مخصوصاً در دوره ناصری به کاکل این مالکان می‌گشت و این مالکان عملاً منابع مالی و کارگزاران پادشان و حاکمان ایالات و ولایات بودند و معمولاً اقدامات عمرانی و تجاری هر منطقه همچون جاده‌سازی و پل‌سازی به فوریت توسط آنان رتق و فتق می‌شد و وجه آنها از حساب مالیات املاک و مستغلات و تجارت‌شان کسر می‌شد. در اموری همچون احداث مدرسه و بیمارستان و حتی اموری مانند استقلال و پذیرایی از شاه و بزرگان مملکت و سفرای خارجی مشارکت می‌کردند و گاه خود به عنوان حاکم و نایب‌الحکومه در اداره امور ایالات و ولایات سهیم و شریک می‌شدند.
صادق خان اکبر ابتدا ملقب به مجیب‌السفرا و بعد محتشم‌الملک حاکم، وکیل، و وزیر در دوره قاجار و پهلوی و چندین دوره، نماینده مردم رشت در مجلس شورای ملی بود. او در آبان ۱۲۹۹شمسی در زمان نخست‌وزیری پسرعمویش فتح‌الله خان اکبر (سپهدار اعظم و رئیس‌الوزرای دورۀ قاجار) به عنوان وزیر پست و تلگراف معرفی شد و تا کودتای سوم اسفند و برآمدن سیدضیاءالدین طباطبایی در این سمت بود.
هومن یوسف‌دهی محقق ، نویسنده و پژوهشگر گیلانی است و خاطرات امان الله زندش، گاهشمار نهضت جنگل، میرزا کوچک خان، مجاهدان و رجال نهضت جنگل، انجمن های گیلان در عصر مشروطه، گیلانشاه، کاشف السلطنه و پارسی سرایان گیلان ازجمله تألیفات اوست.
نظر شما