به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) به نقل از عرب‌نیوز، راجا شحاده، نویسنده، وکیل و فعال فلسطینی، بیش از شش دهه از زندگی خود را با دقت ثبت کرده و مجموعه‌ای ارزشمند از روایت دست‌اول تاریخ فلسطین پدید آورده است. این اسناد که زندگی او را از سال ۱۹۶۷، زمانی که ۱۵ سال داشت، دنبال می‌کنند، شامل خاطرات روزانه، اسناد شخصی، شعرها، نامه‌ها و مکاتبات او و بخشی از مدارک متعلق به پدرش است.
فرآیند گردآوری و سامان‌دهی «آرشیو راجا شحاده» به سرپرستی متیو تلر، نویسنده و روزنامه‌نگار، و با همکاری مرکز الولید برای مطالعات اسلام در جهان معاصر دانشگاه ادینبورگ، مؤسسه مطالعات عربی و اسلامی دانشگاه اکستر و کتاب‌فروشی آموزشی در قدس انجام شده است. تلر تأکید کرده است که تصمیم برای نگهداری این آرشیو در بریتانیا، کاملاً به انتخاب شحاده بوده است.
اسناد فیزیکی این مجموعه که پیش از این در رام‌الله نگهداری می‌شد، اکنون در مرکز مجموعه‌های پژوهشی دانشگاه ادینبورگ قرار دارد و نسخه‌های دیجیتال آن در «آرشیو دیجیتال خاورمیانه» دانشگاه اکستر نگهداری می‌شود. این آرشیو سوم سپتامبر در نشستی در مرکز الولید رسماً راه‌اندازی شد و حدود چهار هزار صفحه از آن نیز در وب‌سایت آرشیو دیجیتال خاورمیانه برای عموم منتشر شده است.
متیو تلر درباره ضرورت حفظ این مجموعه گفت: «با تشدید جنگ غزه در اواخر سال ۲۰۲۳ و اوایل ۲۰۲۴، مشخص شد که اسرائیل موزه‌ها، گالری‌ها، کتابخانه‌ها، اماکن مذهبی، دانشگاه‌ها و دیگر مکان‌های دارای اهمیت فرهنگی را هدف قرار داده است. بمباران‌ها شمار زیادی از آرشیوهای شخصی و نهادی را از بین برده است.»
راجا شحاده نیز در بیانیه‌ای اعلام کرده است که از امن شدن اسناد خود «خوشحال و آسوده» است. او با اشاره به نابودی آرشیوهای فلسطینی در بیروت، قدس و دیگر مناطق، بر اهمیت حفظ میراث فرهنگی فلسطین تأکید کرده و از دانشگاه‌های مشارکت‌کننده در این طرح قدردانی کرده است.
دفترچه‌های خاطرات شحاده حاوی گزارش‌هایی از دیدارهای او با شخصیت‌های سیاسی شناخته‌شده‌ای همچون یاسر عرفات، رئیس پیشین تشکیلات خودگردان فلسطین، ملک حسین، پادشاه پیشین اردن و جیمی کارتر، رئیس‌جمهوری فقید آمریکا، است. این یادداشت‌ها همچنین نقش شحاده به‌عنوان مشاور حقوقی هیئت فلسطینی در مذاکرات صلح پس از کنفرانس مادرید در سال ۱۹۹۱ و تجربه‌های او در جریان یورش نظامی اسرائیل به رام‌الله در سال ۲۰۰۲ را ثبت کرده‌اند.
خلود العجرمه، معاون مدیر مرکز الولید، با اشاره به مسئولیت دانشگاه‌ها در حفاظت از این مجموعه اسناد گفت حفظ و در دسترس قرار دادن آرشیو برای دانشجویان، پژوهشگران و عموم مردم می‌تواند به شکل‌گیری درکی غنی‌تر و فراگیرتر از فلسطین کمک کند.
تلر همچنین درباره خطراتی که اسناد شحاده را تهدید می‌کرد، گفت با افزایش خشونت ارتش اسرائیل و گروه‌های شهرک‌نشین در کرانه باختری، این نگرانی وجود داشت که اسناد در صورت باقی ماندن در رام‌الله در معرض توقیف یا نابودی قرار گیرند. به گفته او، همین تهدیدها باعث شد روند انتقال اسناد با سرعت بیشتری دنبال شود؛ ابتدا اسناد دیجیتال‌سازی و سپس از کشور خارج شدند.
محمود منا، یکی از مالکان کتاب‌فروشی آموزشی در قدس و از معدود کتاب‌فروشی‌های فلسطینی باقی‌مانده در این شهر، بخش مهمی از عملیات میدانی این طرح را بر عهده داشت. او این پروژه را یکی از «پیچیده‌ترین و در عین حال ارزشمندترین» پروژه‌هایی دانست که در آن مشارکت داشته است.
تلر با اشاره به خطرهای انتقال اسناد از محل نگهداری آنها گفت در این فرآیند هیچ قانونی نقض نشده است، اما اعضای تیم مستقر در رام‌الله ممکن بود در ایست‌های بازرسی نظامی اسرائیل با بازرسی، مصادره خودسرانه یا نابودی اموال روبه‌رو شوند. او از شجاعت افرادی که این اسناد منحصربه‌فرد را به محلی امن منتقل کردند، قدردانی کرد.
به گفته تلر، اهمیت خاطرات شحاده تنها به ثبت رویدادهای مهم سیاسی محدود نمی‌شود؛ این اسناد روایت زندگی یک فلسطینی است که این تحولات تاریخی را از نزدیک تجربه کرده است.
بر اساس توافقی که با شحاده انجام شده است، دانشگاه ادینبورگ مسئولیت نگهداری و مدیریت این مجموعه را برای همیشه بر عهده خواهد داشت، اما حق نشر و کنترل کامل اسناد همچنان در اختیار شحاده و وارثان او باقی می‌ماند.
دسترسی به این آرشیو رایگان خواهد بود و برای پژوهشگران فلسطینی نیز تمهیدات ویژه‌ای در نظر گرفته شده است. تلر با تأکید بر اینکه شحاده یک حقوقدان است، گفت: «آرشیو راجا همیشه و همچنان، بدون هیچ تردیدی، فلسطینی است.»
محمود منا نیز ابراز امیدواری کرد تهدیدهای موجود علیه میراث ادبی و فرهنگی فلسطین پایان یابد تا این میراث بتواند در نهایت در جایی که به‌طور طبیعی به آن تعلق دارد، یعنی فلسطین، در دسترس همگان قرار گیرد.
نظر شما