قابی از لبخندهایی که تاریخ شدند

به مناسبت فرارسیدن زادروز محمد مختاری، شاعر و پژوهشگر، تصویری خاطره‌انگیز از محفل صمیمی اهالی قلم را می‌بینید. در این قاب ماندگار که یادآور روزهای همدلی و آرمان‌خواهی نویسندگان است، چهره‌هایی چون کاظم سادات اشکوری، محمد محمدعلی، هوشنگ حسامی، اسماعیل رها، غلامحسین نصیری‌پور، فرامرز سلیمانی، عمران صلاحی و محمد مختاری در کنار هم دیده می‌شوند.

قاب رفاقت؛ به وقت میلاد «امید»

به مناسبت دهم اسفندماه، زادروز مهدی اخوان ثالث، تصویری ماندگار از همنشینی او با حمید مصدق را به تماشا بنشینیم؛ دیداری میان معمارِ حماسه‌های مدرن و شاعرِ عاشقانه‌های نجیب. اخوان که با صلابتِ زبان خراسانی، راویِ صادقِ روزگارِ خویش بود، در این قاب در کنار دوستی نشسته که شعرش همواره نبضِ مطالبات اجتماعی مردم را در سینه داشت. این عکس، فراتر از یک ثبتِ ساده، یادآور روزگاری است که کلمات حرمت داشتند و رفاقت‌های ادبی، گرمابخشِ سرمای «زمستان» می‌شدند.

وقتی بغض کسرایی در شوروی ترکید

امروز زادروز سیاوش کسرایی است و این عکس یادآور روایتی تلخ و تکان‌دهنده از دیدار این شاعر مطرح با محمدرضا شجریان در مسکو است که پرده از فرجامِ دردناک آرمان‌های سیاسی برمی‌دارد. کسرایی که با سودای مدینه فاضله مارکسیستی به شوروی پناه برده بود، در دیداری با خسرو آواز ایران، با چشمانی اشک‌بار پیغامی هولناک برای هوشنگ ابتهاج (سایه) فرستاد: «ما فریب خوردیم؛ اینجا هیچ خبری نیست!» این عکس، یادآور لحظه‌ای‌ست که شاعرِ «آرش کمانگیر» در بن‌بست غربت، هم‌سنگرانش را از ادامه راهی که به ویرانی ختم شد، منع کرد.

یدالله رؤیایی و اسماعیل شاهرودی در تشییع پیکر فروغ فرخزاد

عکسی به جا مانده از زمستان سرد ۴۵، دو چهره‌ نامدار اما متفاوت از ادبیات معاصر ایران را در کنار هم نشان می‌دهد: اسماعیل شاهرودی، شاعر آرمان‌گرا و یدالله رؤیایی، بنیان‌گذار شعر حجم. آن‌ها اینجا نه برای جدال‌های ادبی، که برای بدرقه‌ زنی گرد هم آمده‌اند که شعرش نقطه‌ عطفی در تاریخ شعر ایران بود. حضور هم‌زمان شاهرودی با نگاه اجتماعی‌اش و رؤیایی با رویکرد فرم‌گرایانه‌اش در تشییع پیکر فروغ فرخزاد، نشان‌دهنده جایگاه بی‌بدیل فروغ در تاریخ شعر معاصر است.

ستون‌های استوار قلم؛ روایتی از یک قاب ماندگار

این تصویر، تجلی شکوه عصر طلایی دانشکده ادبیات دانشگاه تهران است؛ قابی که در آن سه قله رفیع فرهنگ و ادب ایران‌زمین در کنار هم ایستاده‌اند. مظاهر مصفا با طنین قصاید استوارش، ناصرالدین شاه‌حسینی با اشراف عمیق بر متون کلاسیک و مهدی محقق، علامه ذوفنون عصر ما، در این عکس نه فقط سه استاد و همکار، بلکه سه پاسدار هویت ملی را به نمایش گذاشته‌اند. تماشای این هم‌نشینی، یادآور روزگاری است که چراغ تحقیق و تصحیح با همت چنین بزرگانی پرفروغ می‌سوخت.

عکسی از مجتبی مینوی و صادق هدایت، در پاییز 1312

امروز ششم بهمن‌ماه، چهل‌ونهمین سالگرد کوچِ مجتبی مینوی، ادیب و تاریخ‌نگار کمال‌گراست. او که با دقتی حیرت‌انگیز به پیراستن متون کهن همت گماشت، از تاثیرگذارترین چهره‌های نوزایی ادبی معاصر است. عکس ماندگار او در کنار صادق هدایت که در پاییز ۱۳۱۲ در محله شاه‌عبدالعظیم گرفته شده، فراتر از یک خاطره، نمادی از پیوند نسل نواندیش با ریشه‌های کهن است. مینوی با قلم استوار و پژوهش‌های بی‌بدیلش، نگهبان اصالت زبان فارسی باقی ماند و میراثش پس از نیم‌قرن همچنان به فرهنگ ایران اعتبار می‌بخشد.

مجتبی مینوی و بزرگ علوی در یک قاب

در این عکس‌ که متعلق به آرشیو «کتابخانه و مرکز اسناد مجتبی مینوی» است، مجتبی مینوی و بزرگ علوی، دو چهره اثرگذار فرهنگ و ادبیات معاصر ایران، در دل طبیعت کنار هم نشسته‌اند؛ جایی دور از هیاهوی شهر و نزدیک به سکوتی که اندیشه را بارور می‌کند. مینوی و علوی، در کنار صادق هدایت و مسعود فرزاد، از چهره‌های اصلی گروه موسوم به «ربعه» بودند؛ گروهی که دربرابر ادبای سنتی، از نوآوری در ادبیات دفاع می‌کرد و اعضای آن تأثیری بی‌چون‌وچرا بر شکل‌گیری و تثبیت ادبیات نوین ایران داشتند.

ضیا موحد و پیوند ادبیات و اندیشه و دوستی در یک قاب

دو روز از زادروز ضیا موحد، شاعر، منتقد ادبی و منطق‌دان برجسته، می‌گذرد. تصویر بالا که یادآور پیوند اندیشه، ادبیات و دوستی است و از صفحه اینستاگرام احسان محمدی برداشته شده، از راست، ضیا موحد و احسان محمدی و محمود دولت‌آبادی را نشان می‌دهد. سید ضیا موحّد، زاده ۱۲ دی ۱۳۲۱ در اصفهان، از چهره‌های کم‌مانند فرهنگ معاصر ایران است؛ استادی در فلسفه و منطق که شعر را با دقت اندیشه و ظرافت زبان درآمیخت. این قاب، ادای احترامی است به شاعری که عقل و احساس را هم‌نشین کرد.

جمعِ نادرِ بزرگان فرهنگ و هنر ایران

عکسی از یک لحظه تاریخی؛ جمعی کم‌نظیر از چهره‌های اثرگذار فرهنگ، ادب و موسیقی ایران در خانه ایرج پارسی‌نژاد. ایستاده از راست: بهرام بیضایی، ایرج افشار، جلال خالقی‌ مطلق و محمدرضا شفیعی‌ کدکنی؛ و نشسته از راست: بهروز برومند، پرویز مشکاتیان و امیرهوشنگ ابتهاج. تصویری که نه‌فقط یک دورهمی دوستانه، بلکه تلاقی اندیشه، شعر، پژوهش، نمایش و موسیقی در یک قاب است؛ سندی از تاریخ فرهنگی معاصر ایران.

سیروس طاهباز در یک قاب فرهنگی

دوم دی، سالروز تولد سیروس طاهباز، فرصتی است برای مکث بر نسلی که فرهنگ و هنر معاصر ایران را با دوستی، گفت‌وگو و خلاقیت پیش برد. در این تصویر، چهره‌هایی گرد هم آمده‌اند که هر یک سهمی در ادبیات و هنر این سرزمین دارند. افراد حاضر در این عکس (از راست) عبارتند از: سیاوش طاهباز، سیروس طاهباز، بهرام دبیری، احمدرضا احمدی، بهمن محصص و شهاب دهباشی.

غلامحسین ساعدی و رضا براهنی در فرودگاه مهرآباد

غلامحسین ساعدی و رضا براهنی، هردو اهل تبریز، باهم دوستی‌ای صمیمانه داشتند. براهنی، در مقالاتش درباره ساعدی، بعضی خاطراتش از این دوستی را روایت کرده است. عکس بالا لحظه‌ای صمیمی بین این دو نویسنده برجسته را در فرودگاه مهرآباد ثبت کرده است. دو نفر سمت چپ عکس، همراهان ساعدی‌اند. این تصویر از کتاب «خاطرات نسل آخر»، که شامل مصاحبه بلند علی شروقی با جواد مجابی و نیز یادداشت‌ها و عکس‌هایی از آرشیو شخصی مجابی‌ست، انتخاب شده است.

عکسی قدیمی از محمدعلی سپانلو

در این تصویر، محمّدعلی سپانلو، مشهور به شاعرِ تهران، (۲۹ آبان ۱۳۱۹ – ۲۱ اردیبهشت ۱۳۹۴) شاعر، روزنامه‌نگار، منتقد و پژوهشگر ادبی، مترجم و آنتولوژیستِ ایرانی را در کنار جواد مجابی می‌بینید. این عکس از کتاب «خاطرات نسل آخر» جواد مجابی انتخاب شده است.

عکسی قدیمی از اهالی ادبیات در دفتر مجله «گردون»

تصویری قدیمی از اوایل دهه هشتاد خورشیدی از آلبوم شخصی مشیت علایی، نویسنده و منتقد ادبی، به طور اختصاصی در اختیار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) قرار گرفته است. این عکس در دفتر مجله «گردون» گرفته شده است؛ نشریه‌ای که به سردبیری عباس معروفی منتشر می‌شد و از نشریات مهم ادبی بود. مشیت علایی در توضیحی که برای ایبنا فرستاده، درباره این عکس نوشته است: «افراد نشسته در تصویر از راست به چپ عبارت‌اند از: زنده‌یاد منصور کوشان، خودم، یکی از دوستان، و آقای یدالله موقن.»

صادق هدایت و صادق چوبک در یک قاب

صادق چوبک دیرتر از دیگر اصحاب گروه «ربعه» به این گروه پیوست؛ گروهی که صادق هدایت یکی از اعضای شاخص آن بود. ربعه‌ای‌ها دنبال نوآوری بودند و نوجویانِ ادبیات جذبشان می‌شدند. چوبک نیز یکی از نوجویان و نوآورانی بود که جذب هدایت و گروه ربعه شد. او همواره از هدایت به‌عنوان یکی از بهترین دوستان خود یاد می‌کرد. در این عکس، صادق هدایت و صادق چوبک را به همراه دو دوست دیگرشان، حسن رضوی و قاسم فروغی، در جایی دور و برِ تهران می‌بینید. سال 1325 است. چوبک سی‌ساله است و هدایت چهل‌وچهارساله.

تصویری از عبدالله‌خان ضیغم‌السلطان؛ سیاستمدار و ادیب ایل کلهر کرمانشاه در دوره قاجار

کرمانشاه- تصویری قدیمی از عبدالله‌خان ضیغم‌السلطان از بزرگان نامدار ایل کلهر و از چهره‌های بانفوذ اجتماعی ـ سیاسی کرمانشاه در اواخر قاجار شخصیتی بود که قلم و سیاست را در کنار هم داشت، او علاوه بر نقش‌آفرینی در تحولات منطقه به واسطهٔ ذوق ادبی و آثاری از خود بر جای‌ گذاشته در زمره اهل قلم نیز قرار گرفته است.

عکس نوشت؛

تصویری از روحانی آزادیخواه به همراه فرزندش

تصویری کمتر دیده شده از آیت الله سید محمود طالقانی که در ۱۹ شهریور درگذشت.

اعلان فعالیت «قرائت‌خانه ملی چالشتر» در ۹۷ سال قبل

چهارمحال و بختیاری - اولین کتابخانه‌های عمومی چهارمحال و بختیاری در تاریخ ۲ بهمن ۱۳۰۷ خورشیدی با عنوان «قرائت‌خانه ملی چالشتر» راه‌اندازی شد.

روزنامه «بهار» مشهد؛ تاریخ‌نگاری محلی دوره مشروطه

خراسان‌رضوی - یکی از روزنامه‌های مهم مشهد در دوران مشروطه روزنامه بهار بود. احمد بهار در سال ۱۲۹۶ و در بحبوحه قحطی بزرگ در ایران و دوران بحرانی کشور هم‌زمان با جنگ جهانی اول، روزنامه بهار را تأسیس کرد. البته این روزنامه تقریباً در ۱۰ تا ۱۵ درصد ایام در سال‌های ۱۲۹۶ تا ۱۳۲۲، منتشر شد.

ترجمه نایاب انگلیسی شاهنامه فردوسی با قدمتی ۱۴۳ ساله

خراسان رضوی - یکی از نخستین ترجمه‌های شاهنامه فردوسی به انگلیسی و با قدمتی ۱۴۳ ساله، در بخش نفایس چاپ سربی واحد مخزن کتاب‌های چاپی کتابخانه آستان قدس رضوی، نگهداری می‌شود. این شاهنامه توسط «هلن زیمرن»، نویسنده و مترجم انگلیسی، در سال ۱۸۸۲ میلادی ترجمه و منتشر شده است و یکی از نخستین ترجمه‌های ادبیات حماسی ایران به زبان انگلیسی به شمار می‌آید. این کتاب که در سال ۱۸۸۲ میلادی در لندن منتشر شده، بسیار نایاب است و از این نسخه فقط ۲۰۰ جلد در سراسر دنیا چاپ شده است.

عکسی قدیمی از جلال ستاری و یاران موافق

امروز، ۹ مرداد، سالروز درگذشت جلال ستاری، پژوهشگر و مترجم برجسته ایرانی، است. به همین مناسبت بد ندیدیم عکسی از سال‌های جوانی او را منتشر کنیم؛ عکسی متعلق به آرشیو جواد مجابی و منتشرشده در کتاب «خاطرات نسل آخر»، که شامل مصاحبه علی شروقی با مجابی درباره خاطرات او از اهل فرهنگ است و در نشر ثالث منتشر شده. مجابی در این کتاب از ستاری به‌عنوان «یکی از فرزانگان معدود ما» و کسی که درک جدیدمان از اسطوره را مدیون او هستیم یاد کرده است.