به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) در قم، «در آسمان فقاهت شیعی؛ سی مشرق فقهی، از ثقةالاسلام کلینی تا آیت‌الله شبیری زنجانی» حاصل بیش از ۳۰ سال تأمل، پژوهش و تدریس مؤلف است، در ساختاری بدیع و با نگاهی تازه، سی «مشرق» یا خاستگاه نورانی را در آسمان فقاهت شیعی به تصویر کشیده است؛ مشرق‌هایی که هر یک، افق اندیشه و روش اجتهادی یکی از فقیهان شیعه را از سده سوم هجری تا عصر حاضر روشن می‌سازد.

سبک و ساختار؛ روایتی نو از تاریخ پویای فقه

آنچه «در آسمان فقاهت شیعی» را از بسیاری آثار هم‌سو متمایز می‌سازد، رویکرد منحصربه‌فرد آن در مواجهه با تاریخ فقه است. نویسنده در این مجموعه، ذیلِ عنوان «مشرق» برای هر فقیه، از خلال یک مسئله فقهی مشخص و غالباً نوآورانه، به سراغ «منطق اجتهاد» در آثار آن فقیه رفته است. به عبارت دیگر، خواننده در این کتاب، صرفاً با شرح حال یا فهرست آثار فقیهان روبه‌رو نیست؛ بلکه با نمونه‌هایی عینی از مواجهه پویای فقه شیعه با مسائل نو، موضوعات اجتماعی و پرسش‌های چالش‌برانگیزی که در ادوار مختلف تاریخی پیش روی فقها قرار داشته، آشنا می‌شود.

ساختار کتاب بر پایه ترتیب تاریخی حیات فقیهان شکل گرفته، این چینش هوشمندانه، به مخاطب امکان می‌دهد سیر تحول و تکامل اندیشه فقهی شیعه را در بستر تاریخ، از عصر تشریع و حضور امامان معصوم (ع) تا دوران معاصر، به تماشا بنشیند. زبان کتاب، با وجود عمق علمی و تخصصی بودن محتوا، روان و برای اقشار مختلف علاقه‌مند به معارف دینی قابل استفاده است و مؤلف با بهره‌گیری از نثری شیوا و استوار، مفاهیم پیچیده فقهی و اصولی را به زبانی گویا و خالی از پیچیدگی‌های غیرضرور عرضه کرده است.

سی مشرق؛ از کلینی تا شبیری زنجانی

دامنه فقیهانی که در این مجموعه مورد بحث قرار گرفته‌اند، وسعتی خیره‌کننده دارد؛ از ثقةالاسلام کلینی (متوفای ۳۲۹ قمری) به عنوان نخستین مشرق، تا آیت‌الله شبیری زنجانی به عنوان سی‌امین مشرق. در این میان، نام‌هایی درخشان چون شیخ صدوق، شیخ مفید، سید مرتضی، شیخ طوسی، محقق حلی، علامه حلی، شهید ثانی، محقق اردبیلی، محقق بهبهانی، صاحب جواهر، شیخ انصاری، آخوند خراسانی، محقق نائینی، آیت‌الله حائری یزدی، شهید مطهری، امام خمینی، آیت‌الله خویی، آیت‌الله منتظری و آیت‌الله صانعی می‌درخشند و هر یک، مشرقی از منظومه فکری و اجتهادی خویش را به نمایش می‌گذارند.

ویژگی‌های برجسته و نوآوری‌های کتاب

یکی از ایده‌های محوری و در عین حال جذاب‌ترین وجوه این کتاب، تلاش برای به تصویر کشیدن «قابلیت و پویایی اجتهاد» در دستیابی به دیدگاه‌های فقهی معتبر و کارآمد است. مؤلف در مقدمه، به‌صراحت بر این نکته تأکید دارد که نوآوری فقهی، هرگز به معنای گسست از سنت و منابع اصیل نیست؛ بلکه می‌تواند حاصل بازخوانی دقیق‌تر منابع، تغییر در موضوع‌شناسی، توجه به لوازم یک حکم، مقایسه ادله، تشخیص تفاوت میان موضوعات و یا توسعه یک مبنای پذیرفته‌شده باشد.

از دیگر امتیازات این مجموعه، توجه به مسائل زنده و مورد نیاز جامعه در کنار مباحث بنیادین فقهی است. موضوعاتی همچون «جواز قضاوت زنان»، «نگاه ویژه فقهی به ایستادگی امام حسین (ع)»، «نقش مشروعیت در همکاری با نظام‌های سیاسی»، «نماز باران و تقابل دو نگاه معرفتی به غیرمسلمانان» و «شناخت قلمرو تعزیرات حکومتی»، نمونه‌هایی از این مسائل روزآمد و کاربردی هستند که در این کتاب با نگاهی اجتهادی و مبتنی بر منابع معتبر، بررسی و تحلیل شده‌اند.

این کتاب برای طیف گسترده‌ای از مخاطبان طراحی و تدوین شده است؛ از طلاب و دانشجویان علوم دینی و فقه و حقوق که به دنبال آشنایی با نمونه‌های عینی از اجتهاد پویا و روش‌مند هستند، تا پژوهشگران و استادان حوزه و دانشگاه که به دنبال منابعی معتبر برای مطالعات تطبیقی و تاریخی در زمینه فقه امامیه می‌گردند. همچنین علاقه‌مندان به معارف اسلامی و تاریخ تفکر شیعی نیز می‌توانند با مطالعه این کتاب، تصویری روشن و مستند از سیر تحول فقاهت در تشیع به دست آورند.

«در آسمان فقاهت شیعی» بیش از آنکه صرفاً یک کتاب باشد، سفری است پرمایه و جذاب در ژرفای اجتهاد شیعی؛ سفری که در آن، خواننده با سی تن از بزرگ‌ترین فقیهان تاریخ تشیع همنشین می‌شود و از نزدیک، شیوه مواجهه ایشان با مسائل و چالش‌های فکری و اجتماعی عصر خویش را مشاهده می‌کند. این اثر ارزشمند بدون تردید گامی بلند در جهت نشان‌دادن ظرفیت‌های بی‌نهایت فقه پویای شیعه برای پاسخ‌گویی به نیازهای متغیر انسان معاصر است.

کتاب «در آسمان فقاهت شیعی؛ سی مشرق فقهی» در ۹۷۶ صفحه از سوی انتشارات بوستان کتاب منتشر شده و از طریق فروشگاه‌های معتبر کتاب و سایت ناشر (bustaneketab.ir) در اختیار علاقه‌مندان قرار گرفته است.