سرویس فرهنگ و نشر خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، رضا حتمی، مدیر انتشارات حتمی: برگزاری نشستهایی با موضوع «آیندۀ نشر علوم ورزشی در ایران» اتفاقی ارزشمند و امیدوارکننده است. هر گفتوگویی که بتواند نگاهها را به آیندۀ این حوزه معطوف کند، شایسته توجه و حمایت است؛ اما اگر قرار است از آینده سخن بگوییم، شاید پیش از هرچیز لازم باشد دربارۀ نقش «ناشر تخصصی» بازاندیشی کنیم.
سالهاست که در بسیاری از بحثها، ناشر صرفاً بهعنوان حلقۀ پایانی زنجیرۀ تولید کتاب دیده میشود؛ درحالیکه در نشر تخصصی، ناشر تنها چاپکنندۀ کتاب نیست، بلکه بخشی از فرایند تولید و انتقال دانش است.
ناشر تخصصی باید بتواند روندهای علمی جهان را رصد کند، نیازهای واقعی دانشگاهها، پژوهشگران و جامعۀ حرفهای را بشناسد، آثار مرجع را شناسایی و معرفی کند، کیفیت ترجمه و تألیف را تضمین کند و میان دانش جهانی و نیازهای بومی پلی مؤثر ایجاد کند. آیندۀ نشر علوم ورزشی، بیش از آنکه به فناوری وابسته باشد، به این نگاه وابسته است.
در سالهای اخیر، سه چالش بیش از هر عامل دیگری اعتبار نشر علمی را تهدید کردهاند.
نخست، گسترش ترجمههای شتابزده و کمکیفیت که گاه بدون دقت علمی و ویرایش تخصصی منتشر میشوند و اعتماد مخاطبان را نسبت به منابع علمی کاهش میدهند.
دوم، تولید کتاب صرفاً با هدف ارتقای دانشگاهی. زمانی که انتشار کتاب بیش از آنکه پاسخگوی نیازهای علمی باشد، به ابزاری برای تکمیل پروندههای آموزشی و پژوهشی تبدیل شود، طبیعی است که کمیت بر کیفیت غلبه کند.
و سوم، نقض گستردۀ حقوق مالکیت فکری. تا زمانی که تکثیر و انتشار غیرقانونی کتابها بدون هزینه و مسئولیت باشد، انگیزۀ سرمایهگذاری برای تولید آثار فاخر و مرجع نیز تضعیف خواهد شد.
در کنار این چالشها، موضوع هوش مصنوعی نیز با سرعت در حال تغییر چهرۀ نشر است. به باور من، هوش مصنوعی نه تهدیدی برای نشر است و نه ناجی آن؛ بلکه ابزاری قدرتمند است که اگر بهدرستی به کار گرفته شود، میتواند کیفیت و سرعت تولید دانش را متحول کند.
هوش مصنوعی میتواند در جستوجوی منابع، ترجمۀ اولیه، ویرایش، تولید محتوای چند رسانهای و تحلیل نیازهای مخاطبان نقش مؤثری ایفا کند؛ اما همچنان جایگزین دانش تخصصی، داوری علمی، تجربۀ مترجم و ویراستار حرفهای نخواهد شد.
آینده متعلق به کسانی است که استفادۀ علمی و مسئولانه از این فناوری را بیاموزند، نه کسانی که آن را نادیده بگیرند و نه کسانی که بدون نظارت تخصصی همهچیز را به آن بسپارند.
به نظر میرسد آیندۀ نشر علوم ورزشی در ایران بر سه محور استوار خواهد بود:
- حرکت از تولید صرف کتاب به تولید دانش معتبر؛
- ارتقای جایگاه ناشر از تولیدکنندۀ صرف به شریک علمی دانشگاهها، پژوهشگران و جامعۀ ورزش؛
- بهرهگیری هوشمندانه از فناوریهای نوین، همراه با پایبندی به کیفیت علمی، اخلاق حرفهای و حقوق مالکیت فکری.
اگر این سه مسیر بهطور جدی دنبال شود، آیندۀ نشر علوم ورزشی نهتنها از چالشهای امروز عبور خواهد کرد، بلکه میتواند به الگویی برای سایر حوزههای نشر تخصصی نیز تبدیل شود.
شاید مهمترین پرسشی که امروز باید از خود بپرسیم این نباشد که «در سالهای آینده چند کتاب بیشتر منتشر خواهیم کرد؟» بلکه این باشد: «چگونه میتوانیم دانشی منتشر کنیم که سالها بعد نیز مرجع، قابلاعتماد و اثرگذار باقی بماند؟»
نظر شما