روز گذشته انتشار ویدیویی از شاهنامه‌خوانی مسعود فراستی در برنامه کتاب‌باز در شبکه‌های مجازی واکنش علاقه‌مندان به ادبیات و شاهنامه را برانگیخت، جواد رنجبر درخشی لر، شاهنامه‌پژوه در یادداشت اختصاصی برای ایبنا، اشتباهات این منتقد جنجالی فیلم را برمی‌شمارد.
آقای فراستی شاهنامه را هم نخوانده روایت می‌کنید؟
خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)-جواد رنجبر درخشی لر*: در برنامه خوب کتاب‌باز، آقای مسعود فراستی، منتقد همیشه ناراضی سینمای ایران، داستانی از شاهنامه تعریف کردند و بیت‌هایی خواندند که همه غلط بود. چند نکته در این باره گفتنی است. نخست درست داستانی را که فراستی خواند بخوانیم:

در مجلد پنجم شاهنامه به تصحیح استاد دکتر جلال خالقی مطلق داستان «رستم و شغاد» را در 348 بیت داریم. رستم دستان، جهان پهلوان ایران، پس از کشتن اسفندیار، شاهزاده-پهلوان رویین تن، دچار شومی شده و مرگ در انتظار اوست. در خانواده رستم برادری ناتنی هست به نام شغاد. فردوسی او را چون ماه و شبیه سام سوار، نیای رستم، معرفی می‌کند. اما طالع این پسر شوم است. او را به کابل که بخشی از ایرانشهر و تحت فرمان حاکم سیستان، رستم، است می‌فرستند. شاه کابل او را داماد خود می‌کند. آن شاه هر سال به ایران بابت باج و خراج یک چرم گاو درم می‌دهد. پس از وصلت با خانواده زال شاه کابل دچار این توهم می‌شود که رستم از او باج نخواهد گرفت. اما رستم باج مرسوم را می‌گیرد. شغاد که تقدیر بر او نابود کردن خاندانش را نوشته، دل آزرده می‌شود و با شاه کابل توطئه می‌کند. ترفند آن‌ها برای کشاندن رستم به کابل و کشتنش تحقیر شغاد به دست شاه کابل است. می‌دانند که رستم در برابر تحقیر ایرانیان سکوت نخواهد کرد. شغاد ظاهرا تحقیر شده به خانه می‌رود و رستم برمی‌آشوبد و سپاهی گزین راهی می‌کند تا حیثیت رفته را بازیابد. شاه کابل طبق نقشه پوزش‌خواه پیش می‌آید و رستم را به شکار دعوت می‌کند. از پیش، چاهی در شکارگاه کنده‌اند و با نیزه‌های سمی آماده کرده‌اند تا تن رستم و رخش را بدرد. رخش توطئه را می‌فهمد ولی رستم او را پیش می‌راند. هر دو در چاه می‌افتند و این پایان دردناک جهان پهلوان رستم دستان است، پس از 600 سال زندگی با شکوه و نگهداری ایران و ایرانیان.

فراستی می‌گوید: رستم مرزدار و مامور باج و خراج است. اصلا واژه مرز در شاهنامه به معنی سرزمین است نه چون امروز به معنی سرحد. شان رستم بسیار بالاتر از این عنوان‌هاست. او امید شاه و ملت ایران، تاج بخش، است. رستم پهلوانی اهورایی است و ماموریت‌های خطرناک و حیاتی از بین بردن دیوها و اهریمنان به او واگذار می‌شود نه گرفتن باج و خراج. روایت سطحی فراستی از داستان رستم و شغاد نشان می‌دهد که ایشان با مفاهیم عمیق شاهنامه آشنا نیست.

در داستان رستم و شغاد، همچون کل شاهنامه، مساله بنیادین تقدیر است. شغاد نقش تقدیری خود را ایفا می‌کند و رستم باید بابت کشتن اسفندیار مجازات شود. رستم و شغاد از یک گوهر هستند و هنگام زاده شدن شغاد فردوسی او را چون سام سوار می‌نامد:

کنیزک پسر زاد روزی یکی / که از ماه پیدا نبود اندکی

به بالا و دیدار سام سوار / ازو شاد شد دوده نامدار

رستم که در پهلوانی بی‌همتاست نمی‌تواند به دست دشمن کشته شود تا افتخار آن برای همیشه نزد دشمن باقی بماند. مرگ او باید با حادثه‌ای در داخل ایران و حتی خانواده رقم بخورد. بیگانه‌ای را یارای مقابله با او نیست و افتخار کشتن او نباید برای بیگانه به یادگار بماند.  

روایت فراستی علاوه بر نادیده گرفتن این مسایل بنیادین ایرادات آشکار دیگری هم دارد. اگر او متن را یک بار خوانده بود چنین اشتباهاتی نمی‌کرد. برخلاف روایت فراستی شاه کابل باج و خراج را به ایران داده بود. مسأله باقی مانده فقط نارضایتی تقدیری شغاد از برادرش بود نه پرداختن باج.  

روایت فراستی وقتی عجیب و خنده‌دار می‌شود که او بیت‌ها را می‌خواند. فراستی نشان می‌دهد که هرگز شاهنامه را به دست نگرفته. چه، یک بار خواندن این بیت‌ها که واژگان دشوار هم ندارد، آدم را برای خواندن درست آماده می‌کند.

البته باید گفت که غلط خواندن یک متن کهن دشوار، همانند شاهنامه عیب بزرگی نیست، و حتی برخی از استادان تراز اول شاهنامه‌شناس هم ممکن است بیتی را غلط بخوانند. اما این همه غلط آشکار در ساده‌ترین واژه ها این سوال را پیش می‌آورد که چرا فراستی برای روایتی از شاهنامه دعوت شده است؟ او که قادر به خواندن یک ترکیب اضافی ساده نیست.

اگر یک فرد آشنا به شاهنامه داستان را می خواند فراز و فرودهای زیبای آن را به مخاطب برنامه می‌نمایاند. یکی از زیباترین صحنه‌های این داستان، در سطح شاهکارها، خودداری رخش از رفتن به سوی چاه است که در بین غلط‌خوانی‌های فراستی گم شده است و بعید می‌دانم کسی با شنیدن این نوع خوانش ترغیب بشود که سراغ شاهنامه و این داستان برود و خودش این بخش را بخواند.

ایرادهای خوانشی فراستی زیاد است. به نظرم آقای سروش صحت باید مهمان دیگری دعوت کند و از او بخواهد تا این داستان را بخواند تا آثار سوِء خوانش فراستی از بین برود.

به چند ایراد خوانشی او اشاره می‌کنم:

-ز گفتار او رستم آمد به شور / از آن دشت پرآب و نخچیر گور

نخچیر گور ترکیب اضافه است و باید به کسر ر خوانده شود. فراستی با سکون خواند که بیت را مبهم می‌کند.

-بزد گام رخش تگاور به راه / چنین تا بیامد میان دو چاه  

فراستی گام را که باید به سکون م بخواند با کسره خواند که کاملا غلط است. این بیت در چاپ دکتر خالقی مطلق به این شکل ضبط شده است: چنین تا بیامد میان دو چاه / نزد گام رخش تگاور به راه

برای خواننده آشنا به ادبیات فاصله دو ضبط زمین تا آسمان است.

-دو پایش فرو شد به یک چاهسار / نبد جای آویزش و کارزار

آویزش با کسره ز است نه فتحه. آویزش به معنی آویختن در جنگ و آویختن همان معنای گلاویز شدن را دارد.

-گه آمد که بر تو سر آید زمان / شوی کشته بر دست آهرمنان

را فراستی: که آمد که بر تو سرآید زمان / شوی کشته در دام آن آهرمنان

خواند که کاملا غلط است.

در دو بیت بعدی واژه خستگی‌هاش را خستگیش و قید تاکید مگر را حرف شرط اگر خواند که نه تنها معنی را دگرگون می‌کند بلکه وزن را هم به هم می‌ریزد.

اما شاهکار غلط‌خوانی در این بیت است:

گلوی سیاوش به خنجر برید / گروی زره چون زمانش رسید

برید به ضم ب، فعل ماضی از مصدر بریدن است. فراستی آن را برید (به کسر ب) خواند که در اینجا بی‌معنی است و شاید معنایی عوامانه و توهین‌آمیز را تداعی کند. گروی زره، نام قاتل سیاوش، را هم که به پیش گ است با فتحه خواند، نشانه عدم آشنایی مطلق با شاهنامه و شخصیت‌های آن .  

از بقیه غلط خوانی‌ها و بیت‌هایی که او جا انداخته می‌گذرم. فقط اشاره می‌کنم که بفراخت به سکون ف و خ از مصدر افراختن صیغه دوم شخص غایب به معنای بلند کردن است و آن طور که فراستی به فتح ف و خ خواند کاملا بی معنی است.

آقای فراستی که با یک ژست علامه دهری آثار سینمایی ایران را تحقیر می‌کند و گاه درباره آثار جاویدان سینمای ایران نگاه خشن و تحقیرکننده ای دارد و مدعی است که فیلم‌ها را ندیده نقد می‌کند ای کاش شاهنامه را نخوانده برای دیگران تعریف نمی‌کرد. این همه شاهنامه‌شناس و شاهنامه‌پژوه وجود دارد که می‌توانند درباره این شاهکار بزرگ بشری حرف‌های عالمانه و دقیق بزنند.

خوانش غلط چند بیت نه چندان دشوار شاهنامه نشان داد که عده‌ای که به دلایلی از رانت حضور در تلویزیون بهره می‌برند و صدها ساعت حرف می‌زنند و ادعای کارشناسی دارند از ادای درست چند جمله جدی ناتوان هستند. حرف زدن که کار سختی نیست. همه صبح تا شب حرف می‌زنیم. اما عده‌ای که خوش‌شانس هستند در تلویزیون حرف می‌زنند و بابت حرف‌هایی که دیگران رایگان به زبان می‌آورند پول می‌گیرند. و ای کاش آقای سروش صحت سطح برنامه‌ای را که نام کتاب بر خود دارد و برای همه فرهیختگان ارزشمند است بالا نگه دارد.

*شاهنامه‌پژوه
 
کد مطلب : ۲۹۶۲۹۳
http://www.ibna.ir/vdci3qarpt1a3r2.cbct.html
ارسال نظر
نام شما
آدرس ايميل شما

feedback
Iran, Islamic Republic of
صبا امیری
واقعا برای صدا و سیما متاسفم که آدم جاهل و قلدری مثل این آدم دز اون جایگاه دارن.

برای آقای صحت هم متاسفم که با مهمانان نابجا بینندگان این مجموعه را حذف میکند.

به قول شاملو:

هیچ کس این چنین فجیع به کشتن خویش برنخاست
که من به زندگی نشسته‌ام


افسوس، افسوس ...
feedback
Iran, Islamic Republic of
Iman
درود بر شما
فراستی قطعن با عقده و تنش فیلم‌ها رو میکوبه اما بیسواد نیست،و همواره از شاهنامه تعریف های بسیار کرده
میدونی بیسواد کیه؟ همون شاملوی احمق که ضد ایران و شاهنامه بود و راجع به شاهنامه رو می‌کوبید حاشا به غیرت فراستی که اگر با غرض نقد میکنه چندتا فیلم الکی و محقر رو میکوبه نه مثل شاملوی کم دان و نادان به شاهنامه و حافظ بتازه
feedback
Iran, Islamic Republic of
جبروت
مهم تفسیری بود که فراستی از آن ابیات ارائه داد. تفسیری که ۱۰۰ شاهنامه خوان و متخصص شاهنامه که از قضا هنرشناس نیستند و جهان بینی عمیقی ندارند و صرفاً روی یک زمینه ی بخصوص فوکوس کرده اند، قادر به درک و ارائه ی آن نیستند. این جزئیات مورد اشاره جزئیاتی کم اهمیت هستند و بیشتری ایراداتی ملانقطی هستند تا مفهومی.
feedback
Iran, Islamic Republic of
مهمل نگو. هر چیزی حدی داره. استادت گند زد. کمی سکوت کنید
feedback
Bulgaria
خیلی رو دارین به خدا. همین مونده بود فراستی هم نوچه داشته باشه!!!
feedback
United States
جبروت
نه ایشون استاد منه، نه من نوچه ی ایشون
لطفاً مؤدب باشید.
حرف من خیلی دقیق بود.
فراستی هنرشناس است. حالا چه این هنر اپرا باشد، چه ادبیات، چه سینما و چه شعر. فراستی جوهره ی هنر را میشناسد. انسان را میشناسد. روان انسان را میشناسد.
کسی که فوق دکترای ادبیات کهن (مثلاً فرض کنیم اصلاً چنین رشته ای هم داشته باشیم) هم داشته باشه، لزوماً به معنای این نیست که این خصوصیات را (هنرشناسی، انسانشناسی، روانشناسی و ...) که داشتنشان لزوماً ذاتی است داشته باشد (صد البته که داشتن این خصوصیات نیاز به مطالعه و تفکر و استمرار و ... هم دارد - یعنی داشتنِ ذاتی هنرشناس، انسانشناس، روانشناس و... لازم است ولی کافی نیست)
feedback
Iran, Islamic Republic of
امین
این بنده خدا چهار تا فیلم از هیچکاک و برگمان دیده کلا توهم زده، به عالم و آدم توهین می کنه از فیلم دیدن واسه خودش شغل ساخته، الانم وارد حیطه ادبیات شده، کسی که به سریال تاج و تخت نمره صفر میده اصلا epic یا همان ژانر حماسی رو نمی فهمه.. این بشر تشنه دیده شدنه همونطور که فیلمها رو بدون دیدن نقد می کنه حالا بدون مطالعه اومده برای مردم شاهنامه میخونه، وقتی صداسیما در انحصار این افراده و آدمی مثل شفیعی کدکنی یا شجریان یا آلهی قمشه ای رو کسی چند دهه هست تو تلویزیون ندیده نتیجشم این میشه
feedback
Iran, Islamic Republic of
آثارجوی
درود بر آقای رنجبر درخشی لر
feedback
United States
ناشناس
فراستی یه بیسواد عقده ای که در هیچ زمینه ای تخصص نداره متاسفم براش
feedback
Iran, Islamic Republic of
ایمان
مگه شما میدونی سواد چیه؟
ایشون در حیطه ادبیات درسته هیچ پُخی نیست اما
در سینما رو خوب میشناسه و در این زمینه شخص باسوادی هست
منتها با غرض نقد میکنه
شما هم جو سازی نکن و تز بیخود نده
feedback
مریم
ادبیات از سینما جدا نیست. کسی که ادبیات را نشناسد قطعا از فیلم هم چزی سر در نمی‌آورد.
feedback
مریم
ادبیات از سینما جدا نیست. کسی که ادبیات را نشناسد قطعا از فیلم هم چزی سر در نمی‌آورد.
feedback
Iran, Islamic Republic of
سامان
با تحقیر اساتیدی چون فراستی بزرگ نمی شی..کاملا واضحه داری عقده هاتو خالی می کنی و انتقام میگیری...درسته که ایشون در نظم خوانی ضعیف اند اما کامل بی سواد هم نیستن...
feedback
Iran, Islamic Republic of
استاد ترکیدند
feedback
Iran, Islamic Republic of
Iman
عزیزان فراستی شاهنامه غلط خونده و پاشو از گلیمش درازتر کرده
اما توجه زیادی به شاهنامه میکنه و یکی از کارگران ها ی سینما در برنامه حالا خورشید گفت:شاهنامه اثر فاشیستی هست، فراستی اینقدر بهش تاخت که دوباره اومد و معذرت خواهی کرد
پس اگه فراستی اشتباه خونده اما همواره پیرو شاهنامه بوده

آدم بی سوادی هم نیست
این رو از کتابهاش میشه فهمید