به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، محمد شهبا مترجم و نویسنده حوزه سینما، در گفتوگو با برنامه «قاب کتاب» رادیو نمایش درباره دغدغههای خود برای ترجمه و تألیف کتابهای سینمایی بیان کرد: زمانی که در سال ۱۳۶۴ دانشجوی کارشناسی سینما بودم، متوجه شدم منابع سینمایی بسیار اندک است و بیشتر کتابها به زندگینامهها محدود میشود و آثار نظری و آموزشی جدی کمتر وجود دارد. از همان دوران دانشجویی تصمیم گرفتم تا جایی که میتوانم کتابهای مهم و کاربردی را ترجمه و تألیف کنم تا بخشی از این خلأ جبران شود.
وی افزود: از جهت انتشار کتاب، وضعیت فعلی با دوران دانشجویی ما قابل مقایسه نیست. آن زمان کل کتابهای سینمایی موجود شاید از تعداد آثار امروز من هم کمتر بود. انگیزه اصلی من از ابتدا، پر کردن خلأ منابع آموزشی بود. زیرا احساس میکردم این وظیفهای است که باید انجام شود.
شهبا ادامه داد: وقتی خودم به تدریس در دانشگاه مشغول شدم، این کمبود منابع بیشتر به چشم آمد؛ چون باید کتابهایی را به دانشجویان معرفی میکردیم و منابع فارسی بسیار محدود بود. بعدها که دکترای خود را در حوزه روایتشناسی فیلم گرفتم، متوجه شدم کتابهایی که بهطور تخصصی روی روایت تمرکز داشته باشند، بسیار کماند. به همین دلیل بخشی از فعالیت من به ترجمه و تألیف کتابهایی در زمینه روایتشناسی اختصاص پیدا کرد.
این مترجم سینما درباره چالشهای حوزه نشر و ترجمه کتابهای سینمایی گفت: امروز مهمترین مشکل به وضعیت کلی صنعت نشر برمیگردد. در کشوری که پیش از انقلاب با جمعیتی حدود ۲۵ میلیون نفر، تیراژ متوسط کتاب پنج هزار نسخه بود، طبیعی بود که امروز تیراژها باید به ۲۰ یا ۲۵ هزار نسخه برسد، اما شرایط فعلی صنعت نشر چنین اجازهای نمیدهد و این مسئله چالشی جدی است.
وی افزود: یکی دیگر از دشواریها، نبود معادلهای فارسی دقیق و روان برای بسیاری از مفاهیم تخصصی سینمایی و فلسفی است؛ بهویژه مفاهیمی که از سنتهای فکری فرانسوی یا فلسفه قارهای وارد شدهاند. گاهی ناچار میشوم برای انتقال درست مفهوم، واژهسازی کنم.
شهبا در توضیح یکی از این معادلسازیها بیان کرد: برای نمونه در برخی متون روایتشناسی، اصطلاحی وجود داشت که ترجمههای تحتاللفظی و نامأنوسی از آن ارائه شده بود. من برای روشنتر شدن مفهوم، از اصطلاح «راوی درون صحنه» استفاده کردم تا خواننده فارسیزبان راحتتر بتواند با آن ارتباط برقرار کند.
وی ادامه داد: از حدود ۳۰ سالگی عضو فرهنگستان زبان و ادب فارسی بودهام و در گروه سینما، تلویزیون و رادیو فعالیت کردهام. به همین دلیل همیشه تلاش میکنم واژهای را انتخاب کنم که برای مخاطب فارسیزبان روشنتر و قابلفهمتر باشد و خواننده هنگام مطالعه دچار سردرگمی نشود.
این مترجم با اشاره به اهمیت جنبه فرهنگی ترجمه گفت: ترجمه فقط جابهجایی واژهها از زبانی به زبان دیگر نیست، بلکه انتقال یک فرهنگ به فرهنگ دیگر است. بسیاری از مشکلات ترجمه زمانی پیش میآید که مترجم فقط به زبان توجه میکند و نه به بستر فرهنگی متن.
شهبا درباره مخاطبان آثارش اظهار کرد: پیشتر تصور میکردم مخاطب اصلی ترجمههایم فردی با تحصیلات دیپلم است، اما امروز بیشتر دانشجویان کارشناسی را در نظر میگیرم. البته بخشی از این تغییر به شرایط آموزشی و سطح فعلی دانشگاهها بازمیگردد.
وی همچنین درباره دشواری متون نظری سینما گفت: بسیاری از نویسندگان متون نظری سینما، ادیب یا نویسنده ادبی نیستند، بلکه پژوهشگران مطالعات سینماییاند و همین موضوع باعث میشود متنهایشان پیچیده و گاه دشوار باشد، بهویژه در حوزههایی مانند پدیدارشناسی آلمانی.
شهبا در پایان درباره تازهترین آثار خود گفت: نسخه جدید کتاب «سینما چیست» را بر اساس ویراست تازه دانشگاه کالیفرنیا بهروز کردهام و علاوه بر افزودن مقدمهها و یک مصاحبه، کتاب کاملتر شده است. این اثر نزدیک به ۳۰ سال است که جزو منابع درسی رشته سینماست و امیدوارم همچنان جایگاه خود را حفظ کند.
وی افزود: همچنین در حال ترجمه زندگینامه آندره بازن هستم زیرا احساس میکنم ما هنوز این نظریهپرداز مهم را بهدرستی نمیشناسیم. در کنار اینها، چند کتاب دیگر از جمله تجدید چاپ آثار پیشینم نیز آماده انتشار است که امیدوارم با بهبود شرایط نشر منتشر شوند.
برنامه «قاب کتاب» هر روز ساعت ۱۳ به تهیهکنندگی سجاد کلبادینژاد و سردبیری و اجرای احمد محمدتبریزی و عطیه موذن در طول زمان برگزاری نمایشگاه مجازی کتاب از رادیو نمایش به روی آنتن میرود. تکرار این برنامه نیز ساعت ۲۲:۳۰ دقیقه همان روز خواهد بود.
نظر شما