خبرگزاری كتاب ايران(ایبنا): ۲۰ بهمن ۱۳۰۸، مهرداد اوستا، (محمدرضا رحمانی)، نویسنده و شاعر، فرزند محمد صادق، در خانوادهای که به شعر و ادبیات علاقه داشتند، در شهر بروجرد به دنیا آمد. از آن جا که نیای او اهل خراسان بود، تا ۵ سالگی در مشهد زندگي كرد و سپس به بروجرد بازگشت. پدر بزرگ مادریاش، شاعری خوش قریحه با نام «حاج دوخا محمد» بود که در شعر «رعنا» تخلص میکرد. اوستا استعداد فراوانی در شعر داشت؛ به طوری که از کلاس پنجم ابتدایی با تشویق معلمان خود به سرودن شعر پرداخت.
شعرهای دوران نوجوانی وی کمتر منتشرشدهاند و علت آن، تمایل وی به قصیدهسرایی بود که سنگینترين نوع اشعار متداول آن روزگار محسوب میشد. در ۱۰ سالگی با سرودن شعرهای موزون و مقفی، مورد تشویق یکی از آموزگارانش قرار گرفت.
در سال ۱۳۲۰ و هنگامی که نوجوانی دوازه ساله بود، به همراه خانوادهاش به تهران آمد و دوره دبیرستان خود را در یکی از دبیرستانهای شبانه این شهر به پایان رساند.
وی تحصیلات دانشگاهی خود را از سال ۱۳۲۷ با ورود به دانشکده معقول و منقول (الهیات) دانشگاه تهران آغار کرد و ابتدا لیسانس معقول و منقول گرفت و سپس با ادامه تحصیل، با مدرک فوق لیسانس در رشته فلسفه از این دانشگاه فارغالتحصیل شد. از استادان وی در این مقطع میتوان به بدیعالزمان فروزانفر اشاره کرد.
زندگی کاری مهرداد اوستا همزمان با ورود وی به دانشگاه شروع شد. در سال ۱۳۲۷ به عنوان مسوول ساماندهی کتابخانهها و مقالات و کتابهای ادبی در وزارت فرهنگ (آموزش و پرورش) مشغول به کار شد. در ادامه به عنوان دبیر در چندین دبیرستان تهران به تدریس پرداخت.
از سال ۱۳۳۳ و هنگامی که تنها ۲۵ سال سن داشت به عنوان جوانترین استاد به تدریس در دانشگاه (تهران) در رشتههای گوناگون علوم انسانی پرداخت. رشتههای تدریس شده توسط وی شامل فلسفه، زبان فارسی، ادبیات فارسی، فلسفه تاریخ، تاریخ هنر، تاریخ اجتماعی هنر، زیباییشناسی، روش تحقیق در زیباییشناسی و تاریخ موسیقی میشد. پشتکار اوستا باعث شد تا در سال ۱۳۳۶ به عضویت «شورای بررسی رسالههای دکترای دانشجویان دوره دکتری ادبیات فارسی» درآید.
مطالعههای شبانهروزی وی باعث شد در مدت کوتاهی بر ادبیات فارسی و عرب تسلط پیدا کند و بهعنوان یکی از سخنرانان برنامه «مرزهای دانش» رادیو، در کنار استادان بزرگی همچون «محمد محیط طباطبايی» و «ضیاءالدین سجادین» به سخنرانی بپردازد.
او با تصحیح «دیوان سلمان ساوجی» در سن ۲۲ سالگی و چاپ اولین مجموعه شعر خود با عنوان«از کاروان رفته» در سال ۱۳۳۹، شهرت بسیار يافت. مهرداد اوستا در زمان طاغوت شعرهایی در مخالفت با رژیم پهلوی سرود و مدتی را به عنوان زندانی سیاسی در زندان گذراند.
به دلیل سرودن قصیدههای فراوان، برخی وی را «پدر قصیدهسرایی معاصر» نامیدهاند. برخی نیز اوستا را دومین قصیدهسرای بزرگ معاصر پس از ملکالشعرای بهار میدانند. ژان پل سارتر از وی به عنوان «یکی از متفکران برجسته مشرق زمین» نام برده است. اوستا علاوه بر شاعری، در زمینه فلسفه، موسیقی و ادبیات فارسی نیز فعالیت داشت. وی بعد از انقلاب اسلامی دارای سمتهای مدیریتی در بخشهای آموزشی و فرهنگی بود.
اوستا شعر را اينگونه تعريف ميكرد: «شعر یکی از بهترین وسايل القای مطالب عالی است که صرفا جنبه معنوی برای افراد جامعه دارد.»
وي در سالهای ۱۳۳۳ و ۱۳۴۵ دو بار ازدواج کرد که حاصل آن یک پسر و سه دختر بود.
سهشنبه، ۱۷ اردیبهشت ۱۳۷۰، اوستا هنگام تصحیح شعر در شورای شعر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در تالار وحدت، دچار عارضه قلبی شد و درگذشت. مهرداد اوستا در قطعه هنرمندان در بهشت زهرا تهران به خاک سپرده شد.
سبک اوستا به شیوه شاعران خراسانی و بیشتر به ناصرخسرو، خاقانی و مسعود سعد نزدیک است.
مهرداد اوستا بیش از ۴۰ اثر تحقیقی و یا تالیفی در زمینه ادبیات و هنر از خود به یادگار گذاشته که بیش از ۲۰ اثر آن در زمان حیاتش و بقیه بعدا منتشر شده است. مهمترین آثار وی عبارتند از:
«راما»(شعر)
«پالیزان» و «از امروز تا هرگز» (نثر داستانی)
«تیرانا» (در نثر انتقادی)
«عقل و اشراق» (در فلسفه)
«اندیشه فلاسفه شرق و غرب»
«روش تحقیق در دستور زبان و شیوه نگارش فارسی»
«رسالهای در فلسفه، منطق، روانشناسی و اخلاق»
«روش تحقیق در زیباشناسی»
«نقد و بررسی افسانههای ملل» (چندین جلد)
«منطق کلام حافظ»
«منطق کلام فردوسی»
«منطق کلمات»
«منطق حماسی ماهابهارات»
«نقد وبررسی آثار سنائی»
«تصحیح کلیات شیخ سعدی»
«تصحیح دیوان ابوسعید ابوالخیر»
«تحلیل نوروزنامه و رساله وجود حکیم عمر خیام نیشابوری»
«تحلیل فلسفی و علمی پیرامون اصول ادیان»
«لحنشناسی پیرامون آثار و افکار بزرگان سخن ایران»
«روش تحقیق در تاریخ هنر»
«تصحیح مجدد دیوان سلمان ساوجی»
«روش تحقیق در تحولات فکری و فلسفی در اروپا و آسیا»
«سیر مکاتب هنری در ایران»
«هدف هنر در شرق و هدف آن در اروپا»
«مکاتب هنری در شرق»
«مکاتب هنری در اروپا»
«مکاتب فلسفی در اروپا»
«مکاتب فلسفی در آسیا»
«هدف نهائی در شرق و غرب»
«کارنامه شعر معاصر»
«کارنامه نثر معاصر»
«تأثیر ادبیات ایران بر ادبیات جهان»
«اشک و سرنوشت».
شعري از مهرداد اوستا:
با من بگو تا کیستی، مهری؟ بگو. ماهی؟ بگو
خوابی؟ خیالی؟ چیستی؟ اشکی؟ بگو، آهی؟ بگو
راندم چو از مهرت سخن گفتی بسوز و دم مزن
دیگر بگو از جان من جانا چه میخواهی؟ بگو
گیرم نمیگیری دگر زآشفتهی عشقت خبر
بر حال من گاهی نگر با من سخن گاهی بگو
ای گل پی هر خس مرو در خلوت هر کس مرو
گویی که دانم پس مرو، گر آگه از راهی بگو
غمخوار دل ای می، نیی؛ از درد من آگه نیی
ولله نیی، بالله نیی، از دردم آگاهی بگو
بر خلوت دل سرزده یک ره درآ ساغر زده
آخر نگویی سرزده از من چه کوتاهی، بگو؟
من عاشق تنهاییام سرگشته شیداییام
دیوانهای رسواییام تو هرچه میخواهی بگو
سالشمار برخی رویدادهای مهم در زندگی مهرداد اوستا:
۱۳۰۸ : تولد.
۱۳۲۰: مهاجرت به تهران با خانواده و شروع دوره دبیرستان.
۱۳۲۷: با گرفتن دیپلم دبیرستان، تحصیلات دانشگاهی خود را در رشته معقول و منقول (الهیات) در دانشگاه تهران آغاز کرد.
۱۳۳۲: نخستین اثر وی که «تصحیح دیوان سلمان ساوجی» بود، بهوسیله انتشارات زوار به چاپ رسید.
پیش از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، مهرداد اوستا مردم را به مبارزه فرا میخواند و در شهریور ۳۲ به جرم مخالفت با رژیم شاه به زندان افتاد.
۱۳۳۳: سال آغاز تدریس وی در دانشگاه تهران، در همین سال نیز ازدواج کرد.
۱۳۳۵: با سباستین مونه فیلسوف و شرقشناس فرانسوی آشنا شد.
۱۳۳۹:نخستین مجموعه شعر او به نام «از کاروان رفته» منتشر شد.
۱۳۴۴: سفر به اروپا
۱۳۵۱: دومین مجموعه شعرش را به نام «شراب خانگی ترس محتسب خورده» در قالب قصیده منتشر کرد. پس از پیروزی انقلاب، سمتهای وزارت فرهنگ و آموزش عالی، ریاست دانشگاه تهران، ریاست مجتمع عالی هنر و... را عهدهدار شد.
۱۳۶۲: سفر به فرانسه داشت.
۱۳۶۷: سخنرانی درباره شعر و شخصیت حافظ.
۱۳۶۹: شرکت در بزرگداشت خلیلالله خلیلی شاعر بزرگ افغانستان.
۱۳۷۰: مرگ.
یکشنبه ۲۰ بهمن ۱۳۸۷ - ۰۸:۱۰
نظر شما