خبرگزاری کتاب ايران (IBNA) 31 تير 1400 ساعت 9:01 https://www.ibna.ir/fa/book/308658/آیا-کلیشه-های-رسانه-ای-درباره-خاک-سفید-واقعیت -------------------------------------------------- کتاب «نشانه‌های یک زوال؛ مطالعه موردی خاک سفید» منتشر شد؛ عنوان : آیا کلیشه‌های رسانه‌ای درباره خاک سفید واقعیت دارد؟ -------------------------------------------------- هدف کلی کتاب «نشانه‌های یک زوال؛ مطالعه موردی خاک سفید»، شناسایی پیشینه تحولات و نیازها و مشکلات محله خاک سفید و راه‌های بهبود شرایط آن است. متن : به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)،کتاب نشانه های یک زوال؛ مطالعه موردی خاک سفید تالیف جاوید سبحانی است که از سویدفتر مطالعات اجتماعی و فرهنگی شهرداری تهران در 481 صفحه،با شمارگان 100 نسخه و قیمت 100هزار تومان منتشر شد. در فصل نخست این کتاب در کلیات آمده است: مسئله شکل گیری بافت های فرسوده، ناکارآمد و مسئله دار شهری و چگونگی مداخله در آن در ادبیات و متون علمی ذیل مفهوم مسئله شهری و زوال شهری صورت بندی شده است. دامنه تغییرات در بسیاری از شهرهای جهان بی سابقه است و فرایندهای تجدید ساختار شهرها را به گونه ای تغییر داده است که در دهه های قبل قابل پیش بینی نبود. یکی از آثار این فرایند پدیده ای است که تدریجا تحت عنوان زوال شهری شناخته شده است. مسئله شهری را می توان ناشی از عملکرد ناقص اقتصادهای شهری محلی و محرومیت اقتصادی، اجتماعی، کالبدی و محیط زیستی ناشی از آن دانست. این درواقع محرومیتی است که در غیاب مداخله بیرونی، ماندگار به نظر می رسد. در نتیجه آن در بسیاری از مناطق شهری در صورتی که مداخلات و اقداماتی در آن ها انجام نشود، باسیر نزولی کفایت و استقلال مواجه می شوند. این سیر نزولی در سطح محلی پاره ای از نشانه ها و عوارض را در برمی گیرد. به عنوان مثال، شاخصه های اجتماعی از افزایش نابرابری های درآمدی، بزه کاری یا جرم و منازعات حکایت دارد و شاخصه های اقتصادی نشان دهنده صنعت زدایی و زوال صنایع، افزایش بیکاری، وابستگی خانواده ها به کمک های دولتی و زوال زیرساخت ها هستند. این فرایندها غالبا همدیگر را تقویت کرده و درنتیجه پدیده های نابرابری و انزوای اجتماعی به طور فزاینده ای تمرکز می یابند.(مک کارتی1389) در ادامه نیز آمده است: وضعیت کنونی محله خاک سفید و مسائل و مشکلاتی را که در این محله پدید آمده، می توان از منظر چگونگی پیدایش و دگرگونی های یک محله و اجتماع محلی طرح و بررسی کرد. مفهوم اجتماع محلی یا جامعه محلی یا جامعه بومی و کاربرد آن برای یک محله شهری ممکن است با ابهامات و مناقشات مفهومی، نظری و روش شناختی متعددی همراه باشد. نویسنده درباره ضرورت انجام این گونه پژوهش ها نوشته است: بخش عمده مطالعات موجود درباره محله خاک سفید حول محور جزیره یا محله غربت و تخریب آن و پیامدها و آثار آن است. رویکردهای مطالعات انجام شده نیز عمدتا مبتنی بر آسیب شناسی این نوع از مداخله در محله خاک سفید بوده است. در سال های اخیر نیز در مورد اقداماتی که در زمینه نوسازی و بهسازی محله صورت گرفته است با رویکرد ارزیابی تاثیرات اجتماعی مطالعاتی انجام شده است. این نوع از مطالعات اگر چه سعی داشته اند وضعیت کلی محله خاک سفید را مورد توجه قرار دهند با این حال تمرکز آنها بیشتر بر یک موضوع خاص یا طرح ها و اقدامات موضعی و موضوعی بوده است. لذا انجام مطالعاتی که دید کلی نسبت به ویژگی ها، تحولات و مسائل کالبدی و اجتماعی محله خاک سفید داشته باشد ضرورت دارد. از این جهت داده های حاصل از این گونه مطالعات می تواند به منظور شناخت کلی وضعیت کنونی و روند تحولات آتی این محله برای سازمان ها و نهادهای مرتبط مفید واقع شود. هدف کلی این تحقیق، شناسایی پیشینه تحولات و نیازها و مشکلات محله خاک سفید و راه های بهبود شرایط آن است. ذیل این هدف کلی، این مطالعه به دنبال اهداف اختصاصی زیر است: 1- شناسایی پیشیبنه شکل گیری محله و مهم ترین وقایع و روندهای تحولات جمعیتی، اجتماعی، اقتصادی و کالبدی محله 2- شناسایی وضعیت موجود محله از نظر ویژگی ها و ساختارهای کالبدی، اجتماعی و نهادی 3- شناسایی مهم ترین مسائل، مشکلات و نیازها و اقدامات ضروری محله 4- ارائه راه کارهای کاهش آسیب ها، به سازی و ارتقاء وضعیت محله. در انتهای کتاب در جایی که نتیجه گیری و پیشنهادها آمده است نویسنده می نویسد: فارغ از نوع نگرش ها و تعاملات مردم و شهرداری و دیگر نهادهای مدیریت شهری درباره مسائل و مشکلات محله خاک سفید، تحولاتی که به ویژه پس از دوره جنگ تحمیلی و پس از اجرای سیاست های موسوم به تعدیل ساختاری و تعدیل اقتصادی در سطح کلان کشور روی داد و پیامدهای آن بر وضعیت عمومی فقرا و تهیدستان شهری و راهکارهایی که در حوزه اقتصاد سیاسی و مدیریت شهری برای مواجه با پدیده روربه گسترش فقر شهری در این سال ها در پیش گرفته شد، به ویژه غلبه برنامه های نوسازی به عنوان مهم ترین برنامه های مدیریت شهری برای مداخله در بافت های فرسوده، ناکارآمد و مسئله دار شهری، جریان اصلی تحولات جمعیتی، اقتصادی، اجتماعی و کالبدی محله خاک سفید را در دو دهه تخیر شکل داده است. آن چنان که در بخش پیشینه شکل گیری و تحولات محله و توصیف ویژگی ها و ساختارهای کالبدی، جمعیتی، اقتصادی و اجتماعی خاک سفید ذکر شد، جریان اصلی حاکم بر این تحولات را می توان جریان تقطیع، کوچک سازی، ریزدانه سازی و فرسوده سازی بافت کالبدی، اقتصادی و اجتماعی محله خاک سفید دانست که به گونه ای طنزآمیز، درست در نقطه مقابل ایده ها و برنامه های رسمی نهادهای مدیریت شهری یعنی برنامه تجمیع و نوسازی قرار داد. براساس این تحولات دو دهه اخیر می توان نشانه هایی دال بر فراهم شدن افول و زوال محله خاک سفید از لحاظ کالبدی، اقتصادی و اجتماعی مشاهده نمود. نیروی اصلی پیش برنده این فرایند افول را می توان شکل گیری بازار غیررسمی زمین و مسکن و سوداگری ماشین های رشد محلی دانست که رویارویی با دیگر بازیگران و مدعیان مالکیت بر زمین های مجهول المالک خاک سفید برای تصاحب ارزش افزوده ناشی از سوداگری زمین و مسکن، زمینه های افول و زوال محله را فراهم ساخته است. به اعتقاد مولف، در محله خاک سفید همانند سایر محلات فقیر نشین موانعی برای مشارکت مردم و نوسازی اجتماعی وجود دارد، از قبیل فقدان سواد و مهارت های اجتماعی در مردم برای مشارکت در امور محله، تعداد محدود انجمن ها و تشکل های مردمی در محله، ساختار قدرت رسمی مافیایی و پیوند آن با منافع باندها، افراد و گروه های خاص، پیوند ساختار مافیایی شورایاری با برخی عناصر رسمی شهرداری که لازم است برای برطرف کردن این موانع برنامه های آموزشی، ترویجی، طرفیت سازی و توانمندسازی ساکنان طراحی و اجرا شود. سبحانی تاکید می کند: لازم است پس از حل مسائل اساسی محله و به ویژه مسئله اسناد مالکیت اراضی و املاک محله و اجرای برنامه نوسازی کالبدی در محله اقدامات جبرانی و یارانه هایی برای سهیم کردن ضعیف ترین گروه هایی که به واسطه عدم ماکیت زمین و مسکن ممکن است از مزایای نوسازی محروم شوند طراحی شود تا از رانده شدن این گروه ها از این بافت های نوسازی شدده به مناطق دیگر جلوگیری شود. در پشت جلد کتاب نیز آمدهاست:درباره خاک سفید کلیشه های رسانه ای زیادی خلق شده است؛ از نحوه پیدایش آن تا وضعیت کنونی اش. در این مطالعه سعی شده است با بررسی ریشه های شکل گیری و تحولات خاک سفید، برخی از این کلیشه ها با تکیه بر مطالعات اسنادی و میدانی مورد نقد قرار گیرد و از استیگمای جان سختی که همچنان اصرار دارد از طریق بازتولید ترس و نگرانی عمومی نسبت به محله، برخوردهای سخت و مخرب با آن را توجیه سازد و محرومیت مردم محله تداوم بخشد، فاصله بگیرد.