خبرگزاری کتاب ايران (IBNA) 21 مهر 1400 ساعت 8:30 https://www.ibna.ir/fa/report/312149/انتظار-آخرالزمان-اشعار-شهریار-حرکت-سوی-آرمانی-انگیزه-غم-ناشی-هبوط -------------------------------------------------- عنوان : انتظار آخرالزمان در اشعار شهریار حرکت به سوی آرمانی است که انگیزه آن غم ناشی از هبوط است -------------------------------------------------- فتح‌اللهی گفت: انتظار آخر‌الزمان که در اشعار شهریار است حرکت به سوی آرمانی است که انگیزه آن غم ناشی از هبوط انسان از بهشت است. در اشعار شهریار غم هبوط و انتظار برای رسیدن به این بهشت وجود دارد. متن : به گزارش خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا) انجمن جامعه شناسی ایران، گروه کشورهای اسلامی وبینار شهریار و ایران را روز گذشته با حضور برخی از جامعه شناسان برگزار کرد. محمد علی فتح اللهی در این نشست شهریار را معمار هویت ملی ایران دانست و گفت: درباره نقش او در هویت بخشی ایران کارهای بسیاری انجام شده است. او با اشاره به عنصر غم و نقش آن در هویت بخشی ادامه داد: شاید در ابتدا بین غم و امر هویت نسبتی حس نشود اما در نگاه فلاسفه و علمای اسلامی غم و مصیبت ها تاثیر زیادی روی هویت بخشی ما دارد. به طور مثال من همیشه بیان کردم که عاشورا غم عالم هستی است و انسان ها با ارتباطی که با عاشورا می یابند با غم عالم آشنا شده و در سایه آن با غم خود آشنا می شوند. فتح اللهی گفت: در شعر از غم جدا مشو... عمق نگاه شهریار را می توان دید به همین دلیل است که شخصیت ها با غم شکل می گیرند. خلاقیت ها هم در بستر غم شکل می گیرد. شهریار می خواهد هویت ایرانی نه در بیخود شدن و فراموش کردن بلکه در توجه شکل بگیرد. او به دنبال موشکافی زندگی انسان ایرانی است و با این موشکافی نسبت غمگینانه با آن برقرار کند. در دنیای کنونی که هویت ها مورد حمله است این هویت ایرانی باید بتواند دوام پیدا کند. ما می دانیم که غم در زندگی انسان از هبوط انسان آغاز شد و هبوط از بهشت او را دچار غم کرد. او گفت: ما یا می خواهیم بعد از مرگ به بهشت برسیم یا در این دنیا بخشی از این بهشت را تجربه کنیم انتظار آخر الزمان که در اشعار شهریار است حرکت به سوی آرمانی است که انگیزه آن غم ناشی از هبوط انسان از بهشت است. در اشعار شهریار غم هبوط و انتظار برای رسیدن به این بهشت وجود دارد. فتح اللهی با اشاره به شعر خانه ننه شهریار عنوان کرد: هویتی که بر اساس غم شکل می گیرد آنچنان قوی است که حرکت به سوی تعالی داشته باشد. برخی از شعرا سعی می کنند شعرشان آیینه حوادث باشد اما شهریار فراتر از این است و صرفا آیینه تمام نمای حوادث تاریخی در ایران نیست اگرچه در اشعارش این هم وجود دارد اما مهمترین وجه که در شعر شهریار آن را ممتاز می کند این است که او آیینه نیست بلکه سازنده است. او گفت: او هویت را صرفا پاسداری نمی کند بلکه هویت را می سازد چون هویت ها امری مربوط به گذشته نیستند و متعلق به آینده هستند ما هویت اصلی خود را در آینده پیدا می کنیم و آن هویت اصلی ما در آینده محقق می شود امروز ما را جهت می دهد و گذشته معنا می کند و اگر کسی فقط هویت را متعلق به گذشته بداند نخواهد توانست بهره اساسی برای جامعه خود به ارمغان آورد. به گفته فتح اللهی، این هویت صرفا به درد موزه ها می خورد و نگاه به هویت باید به گونه ای باشد که حقیقت هویت در آینده ظاهر می شود و باید خلق دائمی نسبت به هویت صورت گیرد. بنابراین ویژگی شهریار این است که در گذشته نمانده هر چند نگاه عالمانه به گذشته دارد اما می خواهد هویت ملی ایرانی را بسازد و این امر با نهادینه کردن مفهوم غم در زندگی انسان ایرانی صورت گرفته که باعث استحکام ایمان می شود. او یادآور شد: توجه به غم ایمان را مستحکم می کند و ایمان هم آزادی را به همراه می آورد. جامعه ایرانی با شعر شهریار خود را می یابد و انگیزه حرکت پیدا می کند و همین معناست که صلاحیت او را برای نماد ملی روز شعر ایرانی به اثبات می رساند و شعر او سازنده است و گزارشگر زمانه خود نیست و نماد انسان ایرانی است. اسماعیل زاده نیز در این نشست با بیان اینکه شهریار را باید از نو شناخت توضیح داد: چون او در هر زمان و با توجه به مقتضیات زمان به روز می شود و برخی از خصوصیات و ویژگی هایی که در او هست بروز می کند و ما را مجبور می کند که ما به شهریار و شخصیت او برگردیم و دریافت و برداشت جدیدی از شهریار داشته باشیم. این ویژگی مهم شهریار است که به روز است و جنبه های مختلف جامعه ادبی، سیاسی، هنری، شعری و ... به وجود شهریار و آثارش نیازمند است و نیازمند بازشناخت شهریار است زیرا یک ترکیبی از خصوصیات مختلف است. او با بیان اینکه باید شهریار شناسی را به صورت گسترده شروع کنیم و در میان مراکز علمی و عامه مردم او را ترویج کنیم گفت: نیاز عمومی جامعه کشور به این رشته احساس می شود و باید یک رشته شهریار شناسی شروع و جهات مختلف شخصیت و آثار او بررسی شود. نامگذاری روز شعر و ادب فارسی موجب حرف و حدیث های فراوانی شد و برخی نظر مخالف و موافق داشتند و حتی گفته شد که یک خلاء در ادبیات ایران بود که با نامگذاری این روز با عنوان شعر و ادب فارسی پر شد. اسماعیل زاده با اشاره به اینکه شهریار از یک سو نماینده ادبیات کلاسیک و از سوی دیگر نماینده شعر معاصر به دو زبان فارسی و ترکی است گفت: زبان ترکی به عنوان یکی از زبان های تمدن ایران اسلامی قلمداد می شود و بنابراین شهریار را باید نماینده ادبیات کلاسیک از یک سو و از سوی دیگر نماینده شعر معاصر به دو زبان فارسی و ترکی و همچنین نماینده ادبیات کلاسیک و معاصر ترکی دانست. او شاعر کامل و جامع در کشور ایران اسلامی و می تواند مرکز وحدت ادبا و شعرا باشد. او با اشاره به ریشه های شهریار گفت: نخستین ریشه شهریار مفاهیم قرآنی و احادیث است که در جای جای اشعار او موج می زند. او دارای سه دیوان به زبان فارسی و یک دیوان به زبان ترکی است و در آن مفاهیمی از قرآن و احادیث در شعر شهریار وجود دارد. حتی شعر محلی او هم حاوی این مفاهیم است و قران و احادیث در ذهن و شخصیت او حک شده و ریشه خالقیت او را شکل می دهد. اسماعیل زاده گفت: ریشه بعدی او ادبیات کلاسیک است. در جهان ما به زیبایی و جامعیت ادبیات ایران زمین نداریم و اگر زبان فارسی به عنوان یک زبان تصریفی خصوصیت خود را دارد اما معجزه اش در خود زبانش نیست بلکه در آثار ادبی آن است. او عنوان کرد: ریشه سومی که در شهریار تاثیر دارد متفکران جهان اسلام است که آثاری خلق کردند ما متفکرانی مثل اقبال لاهوری داریم که شخصیت والایی است. محمد عاکف در شهریار تاثیر داشته و برخی از مفاهیم اجتماعی و ادبی را از محمد عاکف استفاده کرده است. شهریار علاوه بر اینکه خود مجذوب عاکف است دیگران را هم برای عاکف خوانی دعوت می کند. میرزا علی اکبر صابر یکی دیگر از این شخصیت هاست که به صورت غیر مستقیم تحت تاثیر عبید زاکانی است و لی در قرن 19 عنوان ادبیات ساتریک را دارد. او هم بر شهریار تاثیر دارد. اسماعیل زاده گفت: منظومه حیدربابا در محبوبیت جهانی شهریار تاثیر داشتهاست. تاثیری که حیدر بابا از نظر وسعت در جهان داشته سایر اشعارش اینگونه نبوده است. حیدربابا یک انقلاب هویتی است. در زمان طاغوت زبان ترکی جز زبان های مغضوب بوده و این را نمی شود کتمان کرد و نمونه آن هم حیدربابا است. این شعر انقلابی کرد که تاکنون سابقه نداشته او با این شعر دستگاه پهلوی را به هم زد و می توان گفت شهریار فرهنگ کهن ایران زمین به عنوان یک ریشه بسیار مهم و قوی و گسترده ای است که شعر شهریار را تکمیل بخشیده است. فاضلی با بیان اینکه رسالت اصلی شعر در شکوفایی شعور عمومی می داند و معتقد هستند شعر شاعر باید رسالت مند باشد گفت: رسالت اصلی شعر شکوفایی شعور عمومی است به همین جهت شاعر را ادامه دهنده رسالت پیامبری می دانند. شاعر با زبان گیرای خود در تحقق بخشیدن به اهداف انبیا الهی کمک می کند. او با اشاره به جایگاه شعر حکیمانه گفت: شهریار به شعر حکیمانه توجه داشته است. غلامرضا جلالی با بیان اینکه شهریار زاده انقلاب مشروطه و انقلاب اسلامی است و حوادث مهم سیاسی، اجتماعی و اقتصادی در بین این دو انقلاب پیش آمد گفت: ایشان گاهی از وقایع اجتماعی ایران احساس خوشی و گاهی دلتنگ گذشته می شود و تاسف می خورد که چرا مشابه دوره گذشته نیستیم. او نقد می کند که چرا تنها می خواهیم خودمان را آریایی معرفی کنیم. جلالی عنوان کرد: او در تبریز حضور داشته و شخصیت های مهم مشروطه در تبریز بر او تاثیر داشته است. در مشهد و نیشابور هم او با کسانی ارتباط دارد که تحت تاثیر مشروطه هستند، چون گردانندگان مشروطه خراسان ترک زبان ها بودند. او در بین خراسانی ها از شاعران کهن فارسی زبان و ترکی زبان تاثیر گرفت. او نسبت به تهران و شهر ری ستایشگر است و در تهران با چهره های برجسته ادبیات پهلوی دوم ارتباط داشته است.