خبرگزاری کتاب ايران (IBNA) 30 مرداد 1399 ساعت 18:09 https://www.ibna.ir/fa/report/294715/جعفری-موقعیت-های-مختلف-زنان-سال-های-جنگ-بازگو-نشده-است -------------------------------------------------- در نشست نقد و بررسی کتاب «ب مثل بابا؛ عین مثل عشق» تاکید شد؛ عنوان : جعفری: موقعیت‌های مختلف زنان در سال‌های جنگ بازگو نشده‌است -------------------------------------------------- نشست نقد و بررسی رمان «ب مثل بابا؛ عین مثل عشق» برگزار و و کارشناسان بر این موضوع که موقعیت‌های زنان جنگ در رمان‌های ادبیات پایداری، یا بازگو نشده یا کم‌رنگ و یکنواخت بوده تاکید کردند. متن : به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) در اردبیل، حاتم رسولی، مسئول دفتر ادبیات و انتشارات اداره کل حفظ آثار و نشر ارزش های دفاع مقدس استان اردبیل، در جلسه نقد و بررسی رمان ب مثل بابا؛ عین مثل عشق اثر فرانک انصاری که در موزه دفاع مقدس اردبیل برگزار شد، گفت: سال گذشته حدود ۵۳ عنوان کتاب در حوزه خاطره، شعر و داستان از سوی اداره کل حفظ آثار و نشر ارزش های دفاع مقدس استان اردبیل، منتشر شد که چندی پیش از 10 عنوان آن رونمایی کردیم. وی افزود: یکی از این آثار، ب مثل بابا؛ عین مثل عشق اثر فرانک انصاری است که در مقام مخاطب، آن را داستانی روان دیدم که در فضای زنانه اتفاق افتاده و ارتباط خوبی بین دفاع مقدس و مدافعان حرم برقرار کرده است. رسولی با یادآوری دوره دوم هنرواره حبیب و نهمین دوره جشنواره داستان کوتاه یوسف از اهالی قلم، داستان نویسان و شعرای استان خواست تا مشارکت جدی در این رویدادهای ادبی داشته باشند. وی بیان کرد: جشنواره داستان و شعر، هم در سطح استانی و هم به صورت منطقه ای برگزار می شود؛ میزبان شعر منطقه شمال غرب، استان اردبیل خواهد بود اما در حوزه داستان، میزبانی منطقه ای با استان زنجان و استانی با اردبیل است. فرانک انصاری، نویسنده کتاب ب مثل بابا؛ عین مثل عشق نیز درباره شکل گیری این اثر اظهار کرد: کتاب حاضر، تلاش 3-4 ساله من است و برگرفته از داستان کوتاه دفاع مقدسی است که در سال ۸۵ نوشته بودم و در همان سال برگزیده جشنواره داستان کوتاه بسیج شد. وی ادامه داد: در مدت زمانی که جامعه اسلامی درگیر جنگ سوریه و ظهور داعش و حماسه آفرینی مدافعان حرم در جبهه جدید شد، متوجه ظرفیت آن داستان کوتاه برای تبدیل شدن به رمان شدم و در گیر و دار نوشتن، ذهن من بیشتر متوجه مجاهدت مدافعان حرم در سوریه شد. انصاری اضافه کرد: در سال ۹۲ نوشتن رمان را با رویکرد جدید به طور جدی آغاز کردم، تعداد شخصیت ها و حوادث فرعی را افزایش دادم و شخصیت اصلی یعنی سولماز را حول موضوع دفاع مقدس درگیر حوادث متعدد کردم تا وجه احساسی و عاطفی شخصیت ها بیشتر شود و در مجموع مدت ۳ سال، ۳ بار بازنویسی کردم تا به شکل حاضر درآمد. وی تأکید کرد: نوشتن از زنان و همسرانی که در همنشینی با روح بزرگ و معنوی رزمندگان و شهدای راه خدا تبدیل به روح های بزرگی شده اند، کار سختی است زیرا هر همسر شهید و رزمنده رسالت زینبی وار خود را به دوش می کشد و نوشتن از صبر و مقاومت آنان قلمی قدرتمند می طلبد و من زمانی که می خواستم بنویسم فهمیدم هیچ نمی دانم و این شد ماجرای نوشتن از دنیا و آدمهایش؛ آدم هایی که هرچند در ذهن منِ نویسنده آفریده شده بودند اما داستان واقعی آن ها در سطر سطر زندگی شان جاری بود. شعارگرایی و کلیشه گرایی در تمام داستان حاکم است زهرا جعفری از نویسندگان حوزه دفاع مقدس در نقد این اثر اذعان کرد: ادبیات پایداری با مفهوم امروز، از زیر شاخه های ادبیات جنگ است که در سال های پس از جنگ جهانی دوم شکل گرفت و مللی که به نوعی دچار پدیده جنگ بوده اند، به آفرینش ادبیاتی در این باره دست زدند که به فراخور نقش و موضع گیری که در جنگ داشته اند، با عناوین متفاوت شناخته شده اند: ادبیات دفاع روسیه، فرانسه، ادبیات ضد جنگ آلمان و دفاع مقدس ایران. وی افزود: این نوع ادبیات نیز مانند هر نوع ادبیاتی در معرض آسیب هایی بوده و از نظر من، آسیب های ادبیات پایداری را به دو بخش برون متنی و درون متنی می توان تقسیم کرد. نوع اول بیشتر بُعد فرهنگی و مسائل و مشکلاتی را در برمی گیرد که بر خارج از متن و نویسنده تأثیر می گذارد، مانند کم تجربگی نویسنده. نوع دوم که مستقیماً خود اثر و بُعد درونی آن را تحت تأثیر قرار می دهد. جعفری با اشاره به بُعد درونی رمان ب مثل بابا؛ عین مثل عشق گفت: نخستین آسیب غلبه نگاه ایدئولوژیک و عدم واقع گرایی در شخصیت پردازی ها، فضاسازی ها و بعضا اتفاقاتی که متأسفانه قالب و ساختار داستان یا ادبیات را قربانی پیام و محتوای داستان کرده است؛ پیام های عقیدتی یا کلیشه ای و محتوایی که خام و بی واسطه ارائه و درگیر شعارزدگی می شود، حال آن که نویسندگان موفق کوشیده اند تا با آشنایی زدایی، اثر خود را از این آسیب مصون دارند. این نویسنده اضافه کرد: یکی از نقاط صعف این داستان که موجب دلزدگی خواننده می شود، دیالوگ های کلیشه ای شخصیت هاست؛ در این رمان نیز مانند بیشتر آثار حوزه ادبیات پایداری و جنگ، فرد عمل نمی کند؛ بدون اینکه زمینه اجتماعی و تحول او یا فرایندهای حاکم بر اجتماع از رهگذر حرکت های فردی، نمایانده شوند، بیشتر از طریق موقعیت فراهم آمده عرضه می شوند، یعنی شعارگرایی و کلیشه گرایی تقریباً در تمام ساخت و چینش داستان حاکم است. وی تصریح کرد: در این اثر نیز به صِرف حقانیت و مظلومیت ها از پرداختن به وجهه و نکات منفی جنگ بسیار کم رنگ اشاره شده و در فضاسازی و دیالوگ ها هیچ بُعد منفی نشان داده نمی شود. زنانگی داستان در حد اسامی کمرنگ شده است جعفری ادامه داد: از نقاط قوت این رمان می توان به تک ساحتی نبودن آن اشاره کرد؛ یعنی به عنوان یک اثر در حیطه ادبیات جنگ، هم دنیای زنانه البته به صورت کم رنگ و هم به بُعد جنگ پرداخته شده است. تقابل سه نسل از زنان جنگ در قابی زیبا و همزمانی پدیده جنگ در ایران و سوریه که موجب دغدغه ایجاد داستان شده، سوژه ای خوب و منسجم را طرح کرده ولی متأسفانه زنانگی داستان در حد اسامی و باز زیر سایه شعارزدگی، کمرنگ شده است؛ در حالی که دنیای زنانه، دنیای جزئیات دقیق و موشکافانه، روایت ها، نقل قول ها، دغدغه های متفاوت و عمیق تر است که دریچه ای بسیار قوی برای بروز خلاقیت و خروج اثر از یکنواختی چینش داستان می تواند ایجاد کند. این نویسنده افزود: این اثر می توانست به مراتب به اثری بسیار قوی تر و پرحجم تر از چیزی که هست تبدیل شود، اگر این زنانگی و روایت لحن با همین زنانگی ترسیم می شد و دنیایی ایجاد می کرد که شخصیت ها و اتفاقات با ریزبینی موشکافی می شدند یا موقعیت های بازگو نشده زنان در جنگ با روایتی زنانه ارائه می شد؛ موقعیتی که در رمان های ادبیات پایداری تا حدود زیادی به آن کم رنگ و یکنواخت پرداخته شده است. وی ادامه داد: بحث مهم دیگری که در ادبیات و خصوصاً ادبیات پایداری وجود دارد، این است که اغلب، تفاوت های فرهنگی و اجتماعی و جغرافیایی و شخصیتی قهرمانان داستان می تواند نقطه ضعف یا قوت داستان باشد و عملاً لبه تیغی برای داستان شمرده می شود؛ عدم پرداخت به این ویژگی ها، یکنواختی در سبک و دیگر عناصر داستانی را به ارمغان می آورد؛ در میان شخصیت ها و اتفاقات این رمان هیچ ویژگی بومی و فرهنگی و جغرافیایی و شخصیتی به جز اسامی و نکات ریزی مثل ذکر نام حلوا سیاه وجود ندارد. به عقیده وی این رمان به عنوان نخستین رمان نویسنده می تواند محکم ترین پله برای آغاز راهی موفقیت آمیز باشد، در صورتی که نقاط قوت و ضعف اثر را به خوبی شناسایی کند و به عنوان ابزارهایی در آثار بعدی خود به کار بگیرد. این اثر روایت تطبیقی از ژانر دفاع مقدس و مدافعان حرم است پری آخته، دیگر بانوی اردبیلی نویسنده در حوزه ادبیات پایداری و دفاع مقدس نیز با نقبی به گفته محمدعلی جمال زاده -پدر داستان نویسی نو و آغازگر سبک واقع گراییدر ادبیات معاصر- گفت:رمان بهترين آيينه برای نماياندن احوالات اخلاقی و سجايای مخصوص ملل و اقوام مختلف است و رمان ب مثل بابا، ع مثل عشق روایتی است از حضور پدر در جنگ و خواب هایی که پشت سر هم شروع می شوند، از آشوب و دلهره خبر می دهند و حوادث پشت سر همی که در اوایل روایت نویسنده سعی بر آن دارد تا خواننده را درگیر فضای داستانی کرده، به حوادث درون آن بیندازد که به عنوان اثر نخست، تا حدودی در این امر موفق بوده چراکه در کنار سوژه نوستالژیک از نوع آوری نیز بهره برده است. وی افزود: در جایی از متن، خشونتی پنهان و آشکار در روایت وجود دارد. تماشای فجایع کشت و کشتار از مسائل جنگی مثل سر بریدن در مستند تلویزیونی؛ آیا چنین صراحتی برای قشر کودک و نوجوان صحیح است؟ در حالی که راوی خود به انتظار فرزند است. آخته اضافه کرد: از میانه داستان، روایت وارد مرحله جدیدی می شود؛ نثر پخته تر است و به تدریج خواننده را وارد عوالم داستانی خود می کند. اشاره به سقاخانه به عنوان یکی از نمادهای اردبیل و علایق مردمان این خطه، سر رفتن آش دوغ (غذای محلی این شهر) حال و هوای بومی به آن داده است. وی ادامه داد: این روایت را می توان روایت تطبیقی از ژانر دفاع مقدس و مدافعان حرم دانست که از دفاع خاک و ناموس تا ورای مرزها پیش رفته است و در مجموع موضوع موفقی برای بحث و گفت وگو دارد. این نویسنده اظهار کرد: در دهه 60 نوعی نگاه آرمانی به جنگ داشتیم که در شخصیت های داستانی موافق و مخالف وجود داشت و درست مثل شخصیت های قصه ها سیاه و سفید و به نوعی، بسیار مطلق گرایانه بود به این معنا که در این دوره، شخصیتی با نقاط ضعف نداشتیم؛ این مصداق در دو حوزه کودک و نوجوان و بزرگسال به وضوح به چشم می خورد. وی تصریح کرد: در دهه 70 شاهد نوعی تغییر در این نگرش هستیم؛ رزمندگان از جبهه ها بازگشته اند، زمان سازندگی فرارسیده، بسیاری از رزمندگان ما یا در جبهه ها شهید شده اند یا دچار معلولیت و ضایعه ای هستند و به نوعی جهاد وجود دارد اما نوع آن تغییر پیدا کرده است. در شخصیت پردازی دفاع مقدس، باید مردان و زنان و کودکان را مجزا نشان دهیم آخته اضافه کرد: رزمندگانِ از جبهه برگشته، یا به شغل قبلی خود ادامه دادند یا ادامه تحصیل و گروهی دیگر که نتوانستند خود را با شرایط محیط سازگار کنند، شرایط را همچنان آرمانی در نظر گرفته یا دچار یک نوع سرخوردگی و افسردگی شدند یا به خلوت پناه بردند و سعی کردند گذشته ها را فراموش کنند. وی افزود: عده ای دیگر، دست به عصیان زده و حرکت های همسو با جنگ و جبهه انجام دادند مانند فیلم آژانس شیشه ای؛ دسته بندی هایی صورت گرفت که عمده قصه های دفاع مقدس دهه 70 را تشکیل دادند مانند فیلم از کرخه تا راین. به اعتقاد نخستین بانوی ادبیات دفاع مقدس نویس منطقه، در دهه 80 -که از آن به عصر عکس العمل به تابوها یاد می شود- تقریباً خط قرمزی وجود ندارد و درستی و نادرستی در یکدیگر ادغام شده اند. رفتارها یا براساس عرف انجام می گیرد یا افرادی آن ها را دیکته می کنند؛ در این بین، هنرمند سعی می کند خطوط قرمز را بشکند و ابداع و نوآوری به خرج دهند مانند فیلم اخراجی ها. وی تأکید کرد: این رویکرد در ادبیات کودک و نوجوان هم مصداق دارد؛ در دهه 60، کودکان می توانند در جنگ حضور داشته باشند، پدر در حال خداحافظی از خانواده است یا مادری که فرزندش به جبهه رفته، چشم انتظار است و به طور کلی تنش عاطفی در داستان ها پررنگ است، اما در دهه 70 این روند بیشتر می شود و ما شاهد نوجوانانی هستیم که شیفته جنگ هستند و می خواهند خود را به جبهه های جنگ برسانند. بارزترین آثار دفاع مقدس را می توانیم داستان های شهر جنگی نوشته حبیب احمدزاده بدانیم. به اعتقاد آخته در شخصیت پردازی دفاع مقدس، باید مردان و زنان و کودکان را مجزا نشان دهیم؛ طرز گفت وگو و رفتار و قیافه های ظاهری را حتی با نام هاشان معنا دهیم. طرح و جان مایه و درون مایه داستان و ریتم داستان باید چفت و بست داشته و ما را به فضای جنگی ببرد، نه اینکه خواننده را با حوادثی پر از دلزدگی مواجه کند. طعم باروت اثر موفق مجید قیصری یک نمونه از آثاری ست که پیشنهاد می دهم نویسنده های نوقلم و کسانی که قصد دارند در عرصه دفاع مقدس قلم بزنند، حتماً بخوانند. وی اظهار کرد: خواننده های کنونی بسیار باهوش هستند و تمامی آنچه را که از شازده کوچولو و برخی مباحث دیگر در کتاب ذکر شده خیلی پیشتر در فضای مجازی خوانده اند؛ ای کاش نویسنده ما به جای مطالب تکراری کمی به اسطوره های فولکوریک شهرمان می پرداختند. در نگاهی کلی روایت شیرین و لذت بخشی داشت که امید است در آثار بعدی شاهد ابداع و نوآوری های بیشتری باشیم. سطر به سطر ادبیات دفاع مقدس، آرمانی است مهدی صدرایی از نویسندگان اردبیلی حوزه دفاع مقدس نیز تصریح کرد: روایت و سیر داستانی این کتاب گیرا و جذاب است اما من نیز با این بحث موافقم که به جای حرف های تکراری پیشینیان، کاش حرف های تازه تری به این متن الحاق می شد. وی افزود: موضوع دیگری که تأسف مرا برانگیخت متوجه حوزه چاپ و نشر است. به نظر من همه چیز حوزه دفاع مقدس، تقدس دارد. چنین کتاب هایی باید کیفیت بهتری داشته باشند؛ چیزی که در تولید این اثر کمتر مورد توجه بوده است. صدرایی گفت: سطر به سطر ادبیات دفاع مقدس، آرمانی است؛ از این رو، حرف تازه ای باید داشته باشد. آیا ب مثل بابا؛ عین مثل عشق توانسته همه چیز را سلیس و روان روایت کنند؟ وی اضافه کرد: کاش این نشست ها پیش از چاپ انجام گیرد تا مواردی که در نقد مطرح می شود در آن مرحله بازبینی و رفع شود؛ غلط های املایی، انشایی، نگارشی و محتوایی داستان با نقد اصولی قابل حل است. صغری جوادی نیز -که چندی پیش از سوی اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی اردبیل به عنوان بانوی فعال ادبیات پایداری استان معرفی شد- اشکالات چاپ و نشر را غیر قابل قبول دانست و گفت: از برش و چسب شیرازه کتاب تا صفحه آرایی خسته کننده آن و اشکالات فنی و ویرایشی، متوجه ناشر و مرکز چاپ است که با بی دقتی و کج سلیقگی، زحمت چند ساله نویسنده را زیر سوال برده اند. در حاشیه این جلسه، فرانک انصاری، نویسنده ب مثل بابا؛ عین مثل عشق در گفت وگوی اختصاصی با ایبنا اظهار کرد: در سال 1346 در خانواده ای فرهنگی به دنیا آمدم. یک سال پیش از مدرسه، الفبا را یاد گرفتم و کتاب های مهدی آذر یزدی شد سرزمین رویاهایم. از آن زمان، اندیشه نوشتن و نویسندگی مرا لبریز کرد. در سنین کودکی وارد کانون پرورش فکری شدم و مطالعه و نوشتن را آغاز کردم. ابتدا شعر می گفتم و بعد قطعه ادبی جای آن را گرفت، اما بعدها جذب دنیای داستان شدم و پس از تحصیلات دانشگاهی، در سال 85 به صورت حرفه ای به داستان نویسی پرداختم. وی افزود: رمان ب مثل بابا ،ع مثل عشق زندگی دختری به نام سولماز را روایت می کند که شغلش معلمی بوده و پدرش مفقودالاثر است. زندگی او و مادرش در گیر و دار خبرهایی که از پدرش می رسد دچار تغییراتی می شود و دراین بین، همسرش قصد پیوستن به مدافعان حرم را می کند. سولماز حین جدال با احساسات پریشان خود، همزادی را بین شاگردانش پیدا می کند و همسو با این ماجرا، در بازگشت به گذشته، به درک درستی از عشق و زندگی می رسد. درباره نویسنده کتاب ب مثل بابا؛ عین مثل عشق انصاری در سال 86 با داستان تو مثل ستاره رتبه سوم جشنواره استانی بسیج استان اردبیل را کسب کرد. در سال 89 داستان بن بست او در همین جشنواره دوم و در سال 91 داستان ترکی یول یولداشی وی برگزیده جشنواره فصلی سیب حوزه هنری شد. درسال 92 داستان ترکی ایلان ایلی رتبه ششم جشنواره صباحی اودولو در شهر تبریز را به دست آورد و در سال 93 داستان همکلاسی سلام در جشنواره ادبیات داستانی بسیج تقدیر شد. در تیر ماه 99 داستان تئزه ایل که داستانی درباره کرونا بود در جشنواره درخانه بمانیم شهرداری اردبیل مقام دوم را به دست آورد و هم زمان، داستان بیر اووج سن نن دولو مقام دوم جشنواره الگوی سوم بسیج جامعه زنان اردبیل را از آن خود کرد. چندی پیش کتاب های ب مثل بابا، ع مثل عشق نوشته فرانک انصاری، پرواز با خورشید به نویسندگی صغری جوادی، کتاب پنج جلدی حس پروانگی اثر اعظم شریف، مرواریدها نوشته توران قربانی صادق، موقعیت ستاره ها به نویسندگی شاهد مجتهدزاده، میان گریه می خندم از مهنار نورالله زاده و خط هشت اثر علیرضا حسن زاده از سوی اداره کل حفظ آثار و نشر ارزش های دفاع مقدس استان اردبیل رونمایی شد.