خبرگزاری کتاب ايران (IBNA) 21 مهر 1400 ساعت 10:40 https://www.ibna.ir/fa/longint/312171/خان-ها-زندگی-نابود-کردند-ساواک-جرم-کتاب-خوانی-دستگیرم -------------------------------------------------- ارباب روایت/ 4: منصور یاقوتی عنوان : خان‌ها زندگی ما را نابود کردند/ ساواک به جرم کتاب‌خوانی دستگیرم کرد -------------------------------------------------- منصور یاقوتی، زندگی پرفراز و نشیبی داشته‌ است و آن‌طور که می‌گوید، هزینه‌های سنگینی را در راه ادبیات متحمل شده است؛ هزینه‌هایی همچون رفوزه شدن در مدرسه یا افتادن در بند ساواک و زندان. متن : خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)؛ چهارمین شماره از سری گفت وگوهای ارباب روایت به نویسنده ای اختصاص دارد که در دامان زاگرس به دنیا آمد و در جشن چهلمین روز تولدش، بنا بر رسم مردمان این خطه نامش را از کلاهی که اسم های متعددی در آن ریخته شده بود، بیرون کشیدند: منصور. منصور یاقوتی، داستان نویس، شاعر، منتقد ادبی و پژوهشگر که بیش از 30 عنوان کتاب منتشر شده را در پرونده کاری خود دارد، می گوید: مادرم قصه گو بود، من قصه گویی را در دامن او یاد گرفتم و به آن علاقه مند شدم. او قصه های بسیار نادری در سینه داشت. هنوز هم بعضی از قصه هایی که مادرم در کودکی ام می گفت را به خاطر دارم. یاقوتی، نویسنده صاحب سبکی است و به قول عباس معروفی چخوف ایران است، همواره می خواند، می نویسد، حتی با این وجود که زندگی یک نویسنده در شرایط موجود، مایوس کننده است. شما پنجم اسفند سال 1327 در روستای کیوه نان در شهرستان سقز استان کرمانشاه به دنیا آمدید. این روستا در کدام بخش از استان کرمانشاه واقع است؟ از ویژگی های طبیعی زادگاه تان بگویید. کیوه نان به معنی کوه هاست. این روستا، یکی از روستاهای بزرگ و آباد دره های زاگرس و در شمال غربی کرمانشاه واقع شده است. درواقع اگر بخواهم آدرس دقیقی بدهم، بیشتر به شهر کوچک کامیاران نزدیک است، اما چون از سمت کامیاران راه ورودی ندارد -چراکه از این سمت به دره می خورد و جاده ای برای آن احداث نشده است- از تقاطع کوه بیستون به شهر سنقر و از آنجا به کیوه نان می رسیم. درواقع کیوه نان جزو مناطق کولیایی است که 220 آبادیِ آباد دارد، چون منطقه از نظر آب غنی و تامین است، به همین خاطر زمین های کشاورزی بسیار مرغوبی دارد. مردمان این منطقه در تاریخ، به کشاورزی و دام پروی مشغول بودند و درحال حاضر هم به همین صورت است. بنابراین مردمان این منطقه نسبت به نقاط دیگر این منطقه مرفه بوده و هستند. در کودکی به همراه خانواده روستا را به مقصد کرمانشاه ترک کردید. چه شد که پدر تصمیم به مهاجرت گرفت؟ کیوه نان به دلیل آبادی و زمین های مرغوبش -برخلاف خیلی از روستاها- سه تا خان داشت که در تهران و کرمانشاه بسیار بانفوذ بودند. این ها با پدرم درافتادند، درواقع می خواستند زمین های پدرم را بالا بکشند و این کار را هم کردند. پس پدر شما ملاک بود؟ بله. هم زمین زیاد داشت و هم دام. وقتی به کرمانشاه مهاجرت می کردیم، 7سال داشتم و شمردن بلد بودم و دام هایی را که با خودمان داشتیم، می شمردم. من به خاطر دارم که با 12 راس گاو باارزش به شهر رفتیم. خان ها زمین های ما را تصرف کرده بودند. علاوه بر آن؛ حتی خانه ای را که در آن به دنیا آمده بودم، از ما گرفتند و در اختیار عوامل خودشان گذاشتند. جالب این جاست که یکی دوماه پیش بود باخبر شدم فردی که ساکن خانه پدری ام شده بود، خانه را به فرد دیگری فروخته است. اسد یاقوتی چگونه دارایی های پدرتان را تصرف کردند؟ خان ها متعلق به دوره ای هستند که در جهان به آن دوره فئودالیسم گفته می شود، که دوره ماقبل سرمایه داری ست. در ایران این دوره تا سال 1342 طول کشید و شاه دوم پهلوی با اصلاحات ارضی ریشه آن ها را تقریبا کند. البته خان ها، هم در ادارات نفوذ داشتند و هم اقتدار، و به این ترتیب در جریان اصلاحات هم بهترین و مرغوب ترین زمین ها را صاحب شدند و یک مشت سنگلاخ و زمین های بی ارزش را به روستاییان دادند. در کتاب دهقانان با جزئیات به مساله خان ها و فئودالیسم پرداخته ام که انتشارت شباهنگ در روزهای انقلاب آن را منتشر کرد و پس از انقلاب هم چندباری تجدید چاپ شد. خان ها قدرت مطلقه در روستاها بودند، برای مثل در روسیه چنان قدرتی داشتند که روستاییان را همچون یک گله حیوان همراه با زمین می فروختند. مساله فئودالیسم، در کل جهان مطرح بود. البته آمریکا این مرحله را نگذراند؛ چراکه اروپاییان مهاجر به آمریکا، بعد از کشتار سرخ پوست ها، بدون گذر از فئودالیسم، یک باره وارد فاز سرمایه داری شدند. دوره فئودالیسم در ایران بسیار طولانی بود و در جریان اصلاحات ارضی، دست شان کوتاه شد؛ البته از لحاظ قدرت؛ نه این که زمین ها را به کل از آن ها بگیرد. به این معنی که دیگر نمی توانستند انواع مالیات ها را از روستائیان بگیرند یا چنان صاحب اختیار و نفوذ باشند که هرگونه سرنوشتی را به روستاییان مقدر کنند. در هرصورت تیغ فئودالیسم و خوانین زندگی ما را به کل نابود کرد. با مهاجرت به شهر کرمانشاه وارد مدرسه ابتدایی شدید. تحصیل را از چه سنی آغاز کردید؟ از دوران تحصیل بگویید؟ من تا حدود پنج سالگی در روستای کیوه نان بودم. روستای ما یک مکتب داشت. می دانید که در مکاتب آن روزها فقط قرآن تدریس می شد. البته لغت قرآن را به کار نمی بردند و به آن عم جزء - یعنی جزء سی ام قرآن- می گفتند. بعد از ورود به کرمانشاه در مدرسه ای به نام داریوش ثبت نام شدم و از کلاس اول تا نهم در این مدرسه تحصیل کردم. این مدرسه متعلق به خانواده کامکار بود که بسیار فرهنگ دوست بودند. درواقع در هفت سالگی مکتب را رها نکردم، که البته به اراده پدر بود. کنار مدرسه داریوش، مسجدی بود- الان هم هست- که تابستان ها خواندن قرآن را پیش روحانی محله می آموختم. دوران دبیرستان را در دبیرستان کزازی گذراندم. بخش اعظم دارایی پدر شما توسط خان ها تصرف شد. بعد از مهاجرت اجباری به کرمانشاه، پدر شما توانست برای خانواده خانه ای بخرد؟ نخیر. با وجود زمین های زیادی که پدرم از دست داده بود، بعد از مهاجرت به کرمانشاه باز هم ثروت هنگفتی داشت، اما نه خانه خرید و نه زمین. پسرعمه ام- که فوت شدند- تعریف می کرد که در همان روزهایی که تازه وارد کرمانشاه شده بودیم، پدرم 500 تومان پول نقد در جیب داشت. پسرعمه ام می گفت: به پدرت گفتم، اسد (نام پدرم) به فکر آینده بچه هات باش، زمین و خانه بخر و پدرم در جواب گفته بود که تو چیزی داری که می خوای نشان من بدی؟ادعای فهم و شعورت می یاد؟(با خنده) واقعا نمی دانم با آن همه پول چه کرد؟ زمین یا چیزی نخرید. هرچه داشت بر باد رفت. من که کودک بودم، در جریان نیستم. فقط یک روز فهمیدیم که دچار فقر مطلق شده ایم. گاه گاه از مادرم در مشاجره هایی که با پدرم داشت، می شنیدم که چطور ثروتش را پخش وپلا کرده بود؛ بیشتر به اقوام خودش می داد. در شهر کرمانشاه اکثر چلوکبابی ها یا رستوران ها توسط مردم روستای کیوه نان اداره می شود و این مسیر را پدرم نشان همه شان داد. کمکشان کرد و آموزش شان داد. متاسفانه حدود 10 سال پیش پدرم، مادرم و برادرم را پشت سرهم از دست دادم که برای من مصیبت بزرگی بود و تاثیر بسیار بدی روی من داشت. اسم پدرتان را گفتید. اسم مادرتان چه بود؟ اسم مادرم دختربس بود. اعتقاداتی در منطقه رایج بود که وقتی زنی دخترهای زیادی به دنیا می آورد، برای آن که این نوزاد، آخرین نوزادِ دختر باشد، برای آن ها اسامی می گذاشتند با این معنی که دیگر دختر کافی است. برای مثال خودِ کلمه کافیه هم یک اسم بود، و نام یکی از بستگان ما هم کافیه است. به این ترتیب نام مادرم را دختربس گذاشته بودند. در گذشته بیشتر مادرها و مادربزرگ ها داستان های زیادی می دانستند، در واقع قصه گوهای خوبی بودند. مادر شما هم قصه گو بود؟ در آن دوران در منطقه کولیایی اکثرِ مادرها قصه گو بودند. وقتی معلم بودم، خانم هایی را می دیدم که از اوایل زمستان بساط قصه گویی شان را پهن، کرسی را برقرار، بخاری ها را روشن و شب ها قصه گویی را آغاز می کردند، تا نوروز. آن ها قصه های جذاب، شیرین و دلپذیر بسیاری بلد بودند که متاسفانه در کشور ما همتی که به واسطه آن، این قصه ها جمع آوری و گردآوری شود، به وجود نیامد. ایران سرزمین پهناور، با فرهنگ های گوناگون است و ذخایر ارزشمند و وسیعی از قصه گویی داشت که متاسفانه تنها یک بخش جزئی و اندک آن توسط پنجعلی شیرازی جمع آوری شد. شیرازی، شب های چهارشنبه برنامه ای در رادیو ایران داشت. در این برنامه کار ارزشمندی انجام داد و تا آنجایی که توانست و فرصت داشت، این قصه ها را از سرتاسر ایران جمع آوری و در چند جلد کتاب منتشر کرد که در بازار موجود است. البته پیش از او نیز مرحوم فضل االله مهتدی معروف به صبحی این قصه ها را جمع آوری کرد که شاید صبحی اولین کسی بود که به گردآوری قصه در ایران مشغول شد و کتاب های او نیز در بازار موجود است. از سوی دیگر صمد بهرنگی نیز قصه های آذربایجان را جمع آوری کرد. متاسفانه خود من که دسترسی به ذخایر و گنجینه های عظیمی از قصه داشتم، به آن صورت که باید و شاید، کار نکردم و بیشتر همتم را برای تربیت دانش آموزانم گذاشته بودم. کتابی دارم به نام افسانه هایی از ده نشینان کُرد که سال 1350 توسط انتشارات بامداد منتشر شد. البته بعدها شروع به گردآوری قصه های منطقه کولیایی کردم اما دیر شده بود. مادرم قصه گو بود و من قصه گویی را در دامن او یاد گرفتم و به آن علاقه مند شدم. او قصه های بسیار نادری در سینه داشت. هنوز هم بعضی از قصه هایی که مادرم در سه یا چهار سالگی ام می گفت را به خاطر دارم که در کتاب مادیان چهل کره این قصه ها را آوردم و از سوی انتشارات کتاب آمه منتشر شد. این کتاب مجموعه ای از 63 افسانه مربوط به مردم غرب ایران است ولی متاسفانه دیگر تجدیدچاپ نشد و من دلیلش را نمی دانم. در مدرسه داریوش، معلمی داشتیم به نام امیر کامکار که فوت شد. او قصه گو و بازیگر تئاتر بود و نمایشنامه های جذابی را کارگردانی و اجرا می کرد. جالب است که یک سالی را که با او درس داشتم، تماما قصه گفت. من هم استقبال می کردم و اصلا نمی خواستم درس بخوانم(با خنده). مقصودم این است که تا وارد کلاس می شد، قصه گویی را آغاز می کرد و چون بازیگر تئاتر هم بود، داستان ها را با اجرای نمایشی تعریف می کرد. امیر کامکار نیز تائیر مهمی در حوزه قصه گویی در ذهنیت من داشت. شما در خانواده ای پرجمعیت متولد شده اید. خانواده شما چند نفره بود؟ بله. ما خانواده پرجمعیتی بودیم. هفت خواهر دارم و یک برادر که فوت شد. وقتی انقلاب شد، همه ما خواهرها و برادرها دیپلم داشتیم. آن روزها مثل این روزها نبود؛ یعنی برای هرکس که دیپلم می گرفت، کار بود؛ هرکاری که دلش می خواست. حتی برای یک فرد انواع شغل ها پیشنهاد می شد. برای هیچ کس درسرتاسر ایران از این بابت مشکلی نبود. آقای یاقوتی؛ آیا دلیل انتخاب اسم تان را می دانید؟ آن روزها رسم بوده که چهل روز بعد از تولد نوزاد، برای او اسم انتخاب می کردند. از دیگران شنیده ام که پدرم چهل روز بعد از تولدم مهمانی داده بود. همان طور که گفتم شرایط مالی پدرم در آن دوران بسیار خوب بود، تا جایی که 25 کارگر در خانه ما کار می کردند. خوانین آنجا نیز همیشه یک پایشان خانه ما بود. شنیدم که در این مهمانی، کلاهی آوردند و نام های مختلفی را در آن ریختند. یکی دست در کلاه کرد و اسم من را بیرون کشید: منصور. از خانواده خودتان بگویید؛ تنها یک دختر دارید؟ بله. دخترم؛ گل چشمه. برای اینکه اسم دخترم را ثبت کنم، بسیار تلاش کردم. اجازه ثبت آن را نمی دادند. خیلی اذیت مان کردند. از این شهر به آن شهر، از اینجا به آنجا. دوماهی طول کشید. جلسه ای گذاشتند که خود مدیر کل ثبت احوال هم حضور داشت. گفتم: شما با گل مخالفید؟. گفتند: نه. گفتم: با چشمه چطور؟. گفتند: نه. آن ها متوجه نبودند من چه قصدی دارم. گفتم: پس اسم گل چشمه را ثبت کنید. که مدیرکل گفت: این مرا از رو برد. گل چشمه فوق الیسانس شیمی را از تهران گرفت. زبانش خوب است و در تهران از طریق ترجمه درآمد داشت. اما در دوران کرونا مبلغ اجاره بها یک باره بسیار بالا رفت؛ خانه ای که 40 میلیون تومان اجاره کرده بودیم، یک باره اجاره بهایش رسید به 100 میلیون؛ آن هم برای یک اتاق چهارمتری؛ که خب نشد. به همین خاطر برگشت کرمانشاه. نویسندگی را از چه سنی شروع کردید؟ نویسندگی را از 19 سالگی شروع کردم؛ منتها عجله ای برای چاپ کتاب نداشتم. ما محفلی دوستانه داشتیم، دوستانم منتقد ادبی بودند و من نویسنده. عبدالعلی مستشاری -که برای تقدیر نام او را می آورم- یکی از اعضای این گروه بود که انسان شریفی است. کارهایم را برایشان می خواندم، آن ها هم نظر می دادند و نقد می کردند. به این ترتیب کارها را چکش کاری می کردم. این نقد مستمر چندسالی طول کشید. خواندن کتاب را از چه سنی شروع کردید؟ چطور کتابخوان شدید؟ و چه کتاب هایی می خواندید؟ من از سال ها پیش کتاب خوانی را شروع کردم؛ یعنی از همان سنین ده-یازده سالگی. نمی دانم در شهرهای دیگر چنین امکانی بود یا نه، اما خوشبختانه شانسی که آوردم این بود که در کرمانشاه دو کتاب فروشی وجود داشت که کتاب، کرایه می دادند. آنچنان سفت و سخت نمی گرفتند که مثلا شناسنامه بخواهند. فقط کافی بود که شبی یک ریال کرایه کتاب را بدهی. یکی شان که تا همین چند وقت پیش هم دایر بود، شبی دو ریال می گرفت. تا کلاس ششم ابتدایی، تمام کتاب های کتاب فروشی اولی را خواندم و مجبور شدم سراغ کتاب فروشی دوم بروم که کمی از محله ما دور بود. صاحب کتاب فروشی، آقاخلیل بود که کتاب های تاریخی خوبی داشت. آن سال هم تمام کتاب های آن کتاب فروشی را خواندم و نتیجه اش این شد که رفوزه شدم، چون اصلا درس نمی خواندم. فقط قصه و داستان می خواندم. مطلقا به درس هایم نمی رسیدم. سطح نمراتم بی نهایت پایین بود. خواندن همین طور ادامه داشت و درواقع کتابی نبود که من نخوانده باشم. خب هزینه آن را هم دادم؛ یک سال رفوزه شدم و در سال 1346، در دوران دبیرستان دستگیرم کردند. چطور دستگیر شدید؟ وقتی وارد مدرسه می شدم در جیب هایم پر از کتاب بود. این مساله توجه مقامات امنیتی را جلب کرده بود که جوانی با جیب های پر از کتاب هرروز به مدرسه می آید. البته تنها من نبودم. با یک سری از دانش آموزان قرار شد که انجمن ادبی تشکیل دهیم که همه ما را دستگیر کردند. برای دستگیری من مامورهای ساواک داخل مدرسه آمدند. آن دوره انگ زندانی سیاسی به من زده شد و سروکار من به دادگاه نظامی و تشریفات خاصی که داشت، افتاد. آن سال هم چون در زندان بودم، نتوانستم به امتحان های نهایی برسم؛ به همین خاطر مردود شدم. چقدر زندانی بودید؟ نزدیک به یکسال زندان بودم. یک سال فقط به جرم کتاب خواندن؟! بله... بله. البته من با نقاشی شروع کردم، کار نقاشی ام هم خوب است اما دیگر حوصله ندارم. بعد سراغ شعر رفتم. در آن روزها شعری نوشته بودم که دستگاه های امنیتی گزارش آن را داده بودند و در دادگاه هم آن شعر مطرح شد. این شعر چه مضمونی داشت که آن همه حساسیت برانگیز شد؟ حق داشتند که به آن حساس شوند. اصلا نمی دانم چرا چنین مضمونی به ذهنم آمده بود؟ واقعا نمی دانستم. یک شعر کاملا سیاسی. گمانم الهام بود؛ دست آدم که نیست. ولی خوشبختانه متن شعرم گیرشان نیامده بود، چون اگر متن با خط من گیرشان می آمد، باید هفت-هشت سالی زندانی می کشیدم؛ البته اگر جان به در می بردم. به این خاطر در دادگاه، گفتند: آن شعری که نوشته بودی، چه بود؟. گفتم: اجازه بدید که بخوانم، من انکار نمی کنم که شعر می نویسم. و یک شعر عاشقانه و طولانی از کتاب ترمه نصرت رحمانی برایشان خواندم به نام پاییز که ریتم تندی دارد و مخصوص رقص است(با خنده): پاییز چه زیباست/ مهتاب زده تاج سر کاج/ پاشویه پر از برگ خزان دیده ی زرد است/.... درواقع دادگاه را به مسخره گرفته بودم. آن ها انقدر خندیدند که روده بُر شدند. پاسبانی که به من دستبند زده بود در تنفس دادگاه، گفت: این چه بود خواندی؟. گفتم: چرا؟ برای چه؟. گفت: تو آدم سیاسی هستی. گل اومد، بهار اومد می خوانی؟. گفتم: نه بابا، همین بوده که مرا کشاندید و آوردید اینجا!. خلاصه کتاب خواندن هزینه زیادی در زندگی من داشت؛ چه تحمل زندان، و چه هزینه های مادی. برای این دو خط داستان که این روزها می نویسم، هزینه های بسیار گزافی پرداخته ام. فقط به خاطر اندیشه، نوشتن و خواندن اتفاق های بدی را پشت سرگذاشتم، فقط چون یک نویسنده بودم، همین. تهران را بگذار کنار؛ در شهرستان نویسنده پدیده شگفت انگیز است، موجود عجیب و غریبی ست و انگار از آسمان افتاده پایین. این است که وقتی نویسنده ای گُل می کند، مورد حسادت ها، بغض ها و کینه ها قرار می گیرد. هرکسی می خواهد ضربتی به او بزند و از پا بیاندازدش. درست برخلاف کشورهای پیشرفته که وقتی یک نویسنده، یک شاعر و یا یک هنرمند به وجود می آید، هر فردی سعی می کند کمک رسان، یاری رسان و مشوق باشد. این جا نویسنده در محیط بغض و عداوت و کینه توزی قرار می گیرد و تا جایی پیش می رود که حتی زندگیش را ریشه کن می کنند. با توجه به شناخت هفت وهشت ساله ای که از خودتان و برخی از آثارتان دارم، از فعالیت های شما را در حوزه های مختلف از رمان، داستان، مقاله ادبی، شعر، حوزه کودک و ... باخبریم. آثار بسیاری خواندید، و آثار ارزشمند بسیاری نوشتید. ارزشمندی آثارتان بر کسی پوشیده نیست، آن چنان که عباس معروفی در نشریه گردون، شما را به دلیل جملات کوتاه و ادبیات قائم به ذات و به دور از تقلید، چخوف ایران نامیده است. این درحالی ست که در این سال ها، متاسفانه آثار شما آن طور که باید دیده نشد، خوانده نشد و معرفی نشد. فکر می کنید چرا؟ نظر من روشن است. وقتی بعد از هشت سال پا به زندگی عادی گذاشتم، نهایتا به ناگزیر سر از محیط های کارگری درآوردم، چون شغلم را از دست داده بودم. ناشرها حتی جرات نمی کردند طرف من بیایند یا اسم من را بیاورند. حتی باور نمی کردند که خودم اثر را برای انتشار پیش ناشر می برم. از سوی دیگر در تهران جو وحشتی به وجود آمده بود که اسم من مایه هراس می شد؛ یعنی هرکسی سعی می کرد خودش را کنار بکشد یا به ندیدن بزند. نمی خواهم به صورت مشخص نامی از کسی ببرم یا اشاره ای کنم. من چهار کتاب نقد نوشتم و خودتان می دانید که در این کشور هر نویسنده ای تاب و تحمل نقد را ندارد و حتی باعث خصومت های بسیار طولانی مدت می شود. تا جایی که فردی که نقد ادبی درباره کارش نوشته شده و اثرش نقد شده، شمشیر خصومت برمی دارد. نمی خواهم و درست هم نیست که اسم کسی را بیاورم، اما بودند نویسنده هایی که برخلاف عباس معروفی -که شرافت داشت و کتاب توشای پرنده قدیم زاگرس را نامزد بهترین کتاب سال و در نشریه گردون چند دوره معرفی اش کرد- می خواستند سر به تنم نباشد و جالب است که این آقایانِ آزادی خواه، حتی جلوی انتشار کتابم را می گرفتند. در سخنرانی ها و محافل شان دم از آزادی می زدند ولی از این طرف پایشان به انتشاراتی ها که می رسید، به ناشر می گفتند کارهای منصور یاقوتی را چاپ نکن. یکی از ناشرهای تهران این مساله را عنوان کرد، منتها من نمی خواهم وارد جزییات شده و اسم شان را بیاورم. دلایل زیادی برای معرفی و دیده نشدن درست آثار من وجود دارد. من هیچ نوع حمایتی نشدم، هیچ نوع... مطلقا. در واقع بایکوت وحشیانه ای به من تحمیل شد. خب چرا؟ جرمم فقط این بود که من یک نویسنده مستقل بودم. در این کشور اگر یک نویسنده مستقل باشد، باید تاوانش را بدهد. با توجه به این که شما همیشه آثاری آماده انتشار یا در دست نگارش دارید، کمی درباره فعالیت های ادبی این روزهایتان بگویید؟ بعد از رمان حماسه بابک خرمدین از پا افتادم، چون تمام توانم را در خلق این اثر گذاشتم و چند سال با دقتی بی نظیری روی آن کار کردم. من وقتی می نویسم، دیگر غلط گیری نمی کنم و اصلا نیازی به غلط گیری نیست، چون قبلا جملات را در ذهنم پخته می کنم، ویراستاری می کنم، ویرایش می کنم و بعد روی کاغذ می آورم. بعد از انتشار این کتاب دیدم که خانم نسیم خلیلی متن خوبی درباره این کتاب نوشت(یادداشت توصیفی بلندی که در ایبنا منتشر شد). واقعیت این است که انسان تنها با اتکا به این پشت گرمی ها قادر است حرکت کند، زندگی کند و شادمان شود که بالاخره کسی هست در این کشور که ارزش کارش را می داند، و این مهم ترین پاداش برای یک نویسنده است. بعد از رمان حماسه بابک خرمدین، رمان شلیک به عشق را که شخصیت های محکم و دیالوگ های حساب شده دارد، به انتشارات جاویدان سپردم که برای دریافت مجوز ارسال شده است. چند روز پیش هم کتاب مانیفست شعر کرمانشاه؛ در نقد و بررسی شعر کرمانشاه، را به پایان رساندم که حدود 130 صفحه است. ما در کرمانشاه 50، 60 شاعر حرفه ای و سطح بالا داریم که با کمال تاسف آثارشان دیده نمی شود. در حالی که در میان آن ها هستند شاعرانی که اگر در تهران زندگی می کردند، کارشان را ارائه می دادند و در سطح وسیعی منتشر می شد. طی دو ماه گذشته 5-6 مجموعه شعر از این شاعران منتشر شد که همین مساله باعث شد نگاهی به کارهایشان بیاندازم. می دانید که در حاشیه داستان نویسی با شعر سروکار دارم و شعر جزو علاقه قدیمی من بود. روزها به غیر از نوشتن چه می کنید؟ هیچ. غیر از نوشتن کاری ندارم. واقعیت این است که دارم توانم را از دست می دهم، دیگر آخر راه هستم. نفرمایید. از روی یاس نمی گویم، این واقعیت است. من کارم را انجام داده ام. امیدوارم جوان ها قدم جلو بگذارند و این راه را ادامه دهند. مشکلاتی که در این راه وجود دارد، باعث می شود که زندگی هیچ جنبه شادمانی نداشته باشد که آدم مطرح کند تا جوان ها انگیزه بگیرند. اگر واقعیت های زندگی یک نویسنده گفته شود، موجب ایجاد هراس می شود. اگر کسی هم قرار باشد که وارد عرصه داستان نویسی شود، داستان نویسی را کنار می گذارد. چون با خود فکر می کند که اگر قرار باشد این نتیجه و سرانجام یک نویسنده این باشد، پس چرا باید وارد این مسیر شد. واقعیت این است که زندگی یک نویسنده در شرایط ایران مایوس کننده است.