به‌قلم محمدرضا خالصی روایت شد؛

تاریخچه مکتب ملامتیه در شیراز در قاب یک کتاب

کتاب «مستوران قباب غیرت»، بیست و دومین کتاب محمدرضا خالصی، نویسنده و پژوهشگر در شیراز که مدخلی است بر تاریخچه ملامتیه در این شهر طی قرون دوم تا چهارم هجری، منتشر شد. ملامتیه، یکی از بزرگترین مکاتبِ اندیشه‌ای صوفیان در شیراز از قرن دوم تا زمان حافظ بوده است.
تاریخچه مکتب ملامتیه در شیراز در قاب یک کتاب
به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) در فارس، کتاب «مستوران قباب غیرت» بیست و دومین اثر مکتوب محمدرضا خالصی، استاد دانشگاه، نویسنده و پژوهشگر معاصر که «مدخلی بر تاریخچه ملامتیه در شیراز طی قرون دوم تا چهارم هجری» است، منتشر شد و در دسترس عموم مردم قرار گرفت.
 
خالصی در مقدمه این کتاب نوشته است: «بی‌شک، یکی از جذاب‌ترین و دلکش‌ترین و مهم‌ترین فصولِ تصوف، مربوط به ملامتیان است و یقیناً بی‌توجه به این فصل نمی‌توان به تجربه و تحلیل کاملی از تاریخِ تصوف رسید. آنان که وجهِ شاخص‌شان، واکنشِ باطن‌گرایانه در مقابلِ مقَّدس‌مآبانِ مُتِزهِّد بود و عنصرِ غالب اشان مبارزه بی‌امان با ریاکاری، عُجب، خودپسندی، چالش و کشمکش مداوم با نفس.»
 
اصل و خاستگاهِ ملامتیه را محققان، نیشابور می‌دانند و برآنند که این اندیشه در تقابُل با مکتب بغداد شکل گرفته است. در این کتاب سعی شده تا این موضوع، مورد تردید قرار گیرد و بر اساسِ مستنداتِ صوفیان نخستین، به چالش کشیده شود.
 
این نویسنده و پژوهشگر، هدف از تالیف این کتاب را دستیابی به نتایجی دانسته و یادآور شده است که: «1- ملامتیه، اندیشه‌ای نیست که تنها در نیشابور شکل و سامان، یافته باشد، بلکه ردِ پای آن را در اَقصی نقاطِ تمدنِ اسلامی می‌توان یافت و باید آن را نوعی عکس‌العمل طبیعی دانست به صوفیانی که از تظاهر و دکانداری دیگر اهلِ تصوف، سخت به تنگ آمده بودند و برای مقابله با این تظاهر و تَصَنُّع، راه خلاص می‌جستند.
 
2- طریقه‌های باطنی در تمدن اسلامی، آن‎گونه که از مُستندات و شواهد بر می آید، تنها در چارچوب دو گروه مکتب بغداد و مکتب ملامتیه نمی‌گنجند بلکه در سراسرِ این جغرافیای پهناور، نام‌ها، شکل‌ها، روش‌ها و آداب ِمتعدد و متکثری دارند.
 
3- آنچه سُلَمی و خرگوشی به عنوان اولین مطرح‌کنندگان اندیشة ملامتی تحتِ عنوان اصول ملامتیه نام می‌برند همزمان با آنان و یا حتی پیش از ایشان در نقاطِ دیگرِ تمدن و فرهنگ اسلامی حضور دارد، در ری، مکه، شام، همدان، بلخ، اربل، اصفهان، اشبیلیه، شیراز و بسیاری دیگر از نقاطِ جغرافیای اسلامی می‌توان ردپای روشن این اندیشه را دید که حتی گاه پررنگ‌تر و چالش‌برانگیزتر از ملامتیه ی نیشابور است. آنچه عطار از دیدار حیری ( یکی از اضلاع مثلثِ گسترش ملامتیه در نیشابور) با یوسف بن حسین در تذکرة الاولیاء در ری آورده، یکی از شواهد این موضوع است.
 
4- بر اساس جغرافیای پهناور آن روزگار اسلام، این عکس‌العمل طبیعی به صوفیان مُتَظاهر، در هر منطقه و شهر، بر اساس، آداب و عُرفِ آن‌جا، شکل یافته و البته اصول اساسی آن همان است که سلمی و خرگوشی در رساله‌های خود بدان اشاره کرده‌اند.
 
5- شیراز از روزگارانِ پیشین بُرجِ اولیاء خوانده می‌شده و در شکل‌گیری تصوف اسلامی نقش بسیار زیادی داشته، و شواهد بسیاری بر کثرتِ صوفیان بزرگ در سده‌های نخست اسلامی در این شهر وجود دارد و حضور آنان در دیگر مناطق تمدن آن روزگار نیز غیرقابل انکار است. در حدود چهار قرن، 12 مشیخه و تذکره در مورد زندگانی و تأثیر صوفیانِ شیرازی نوشته شده است که به‌طور متوسط هر سی سال یک تذکره در این شهر نگاشته شده که اختصاص به نام‌آورانِ مُتصوفه این خطه داشته و این نشان از رونق و تأثیرگذاری صوفیانِ شیراز بر اندیشه ی تصوف اسلامی است . 
 
6- ملامتیه شیراز یکی از بزرگ‌ترین مکاتب ِ اندیشه ای صوفیان این شهر از قرن دوم تا زمان حافظ شیرازی است.
 
7- در این مقاله سعی شده تا به بررسی ملامتیه ی شیراز طی قرون دوم تا چهارم هجری که از قضا اوج ملامتیه ی نیشابور است پرداخته شود.
 
وی همچنین یادآور شده است که ملامتیه شیراز براساس مستنداتی که آورده شده ویژگی‌هایی شامل بی‌توجهی به ظاهرِ مُتکلفانه ی صوفیان؛ عدم جلبِ توجه مردم و دوری از خودنمایی؛ مبارزه بی‌امان با ریا؛ اصرار بر اخلاص؛ گزاردنِ حقوق دیگران و ترکِ طلبِ خویش؛ داشتن شغل و دوری از بی پیشگی معمولِ صوفیان؛ صبر بر جفای ستمکاران؛ نفی خودستایی؛ ناسازگاری با لَذّتِ طاعت؛ مخالفت‌ِ با نفس و نفس‌گرایی؛ حُسنِ‌ظَنِ به خداوند؛ دیدنِ تقصیرِ خویش و دیدنِ عذر مردم و بخشندگی، را دارا بوده‌اند.
کد مطلب : ۳۰۰۴۲۸
https://www.ibna.ir/vdcew78xvjh87ei.b9bj.html
ارسال نظر
نام شما
آدرس ايميل شما

سی‌وسومین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران