با اینکه علم و تفکر علمی مهم‌ترین دستاورد بشر است؛ اما حداقل در رشته روان­شناسی، شناخت زیربناهای تولید علم از منظر علم روان­شناسی مورد غفلت قرار گرفته است.
شناخت زیربناهای تولید علم از منظر علم روان­شناسی مغفول مانده است
میلاد سبزه ­آرا مترجم کتاب «نگاهی به روان­شناسی علم» در گفت‌وگو با خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا) درباره این اثر توضیح داد: این کتاب گردآوری و ترجمه است؛ سعی شده است تا بهره‌­گیری از اندک منابع موجود در این حوزه، آشنایی ­ای با شاخه روان­شناسی علم فراهم شود. روان­شناسی علم شاخه‌­ای نوپا در روان­شناسی است که برای بسیاری از جمله روان­شناسان شناخته شده نیست. رشته‌های مختلفی مانند تاریخ علم، جامعه­‌شناسی علم و فلسفه علم وجود دارند که موضوع مورد مطالعه آنها علم است و از زوایای مختلف به بررسی علم و عالمان می­‌پردازند. اما با اینکه علم حاصل کار متفکران و دانشمندان است و فرایندهای مختلف روانی آنها از قبیل فرایندهای فکری و شناختی، شخصیتی، رشدی، زیستی و عصب‌شناختی، سلامت روان و عوامل اجتماعی موثر بر آنها در نظریات‌شان و تولید علم آنها نقش دارند اما با این حال، خلاأ علم روانشناسی در این حوزه وجود داشته و تنها در دو سه دهه اخیر شاهد توجه روان­شناسی به علم و دانشمندان هستیم. روان­شناسی علم مطالعه علم، تولید علم و دانشمندان بر اساس دیدگاه‌­های مختلف موجود در روان­شناسی است. از این رو، روان­شناسی علم به زیرشاخه­‌های روان­شناسی شناختی علم، روان­شناسی تحولی روان‌شناسی، روان­شناسی اجتماعی علم، روان­شناسی بالینی علم و ... تقسیم می­‌شود که هر کدام از زاویه دید خودشان به علم و فرایندهای تولید علم می‌­پردازند.

به گفته او، کتاب به طور خاص برای روان­شناسان و به طور عام برای علاقمندان به علم و کسانی که به رشته‌های مرتبط با علم از قبیل فلسفه علم علاقه دارند، مناسب است. برجسته­‌ترین بازخورد گرفته‌شده، آشنایی روان­شناسان به وجود چنین شاخه‌­ای در روان­شناسی بوده است که پیش از این از آن مطلع نبودند.

سبزه آرا با بیان اینکه این کتاب بینش خوبی را فراهم می­‌سازد تا بیشتر به عوامل مختلفی که می‌­توانند در تولید علم یک کشور نقش داشته باشند توجه شود یادآور شد: عموم افراد در می‌­یابند که در پسِ تولید علم و نظریه ­پردازی دانشمندان، زیربناهای روان­شناختی‌­ای قرار دارند که می‌­بایست به آنها توجه بیشتری و دقیق‌تری داشت. فرایندهای فکری و شناختی‌­ای که در ذهن دانشمندان و به خصوص دانشمندان نوآور و خلاق می‌­گذرد، خصوصیات شخصیتی آنها، عوامل اجتماعی و بین فردی موثر بر دانشمندان و تولید علم، مکانیسم‌های زیست‌­شناختی و عصب‌­شناختی درگیر در استدلال علمی، یادگیری، خلاقیت، هوش و نظریه‌پردازی و سایر فرایندهای روان­شناختی زیربنایی که توجه به آنها در سطح کلان آموزشی کشور می‌­تواند در گسترش علم‌­آوری و در ادامه تولید فناوری کمک کننده باشد.


او با اشاره به اینکه نیاز اصلی آشنا ساختن جامعه علمی کشور به وجود چنین شاخه‌­ای در حوزه شناخت علم بوده است عنوان کرد: اینکه از مسئولان مرتبط با عرصه تولید علم کشور تا جامعه دانشگاهی و متخصصان علمی کشور و به خصوص متخصصان روان­شناسی در خصوص رشته روان­شناسی علم آگاهی یافته و بخشی از تحقیقات آتی­ حوزه روان­شناسی با موضوعاتی مرتبط با روان­شناسی علم هدایت شود. با اینکه علم و تفکر علمی مهمترین دستاورد بشر است اما حداقل در رشته روان­شناسی، شناخت زیربناهای تولید علم از منظر علم روان­شناسی مورد غفلت قرار گرفته است. این در حالیست که روان­شناسی به میزان زیادی در حوزه‌­های آسیب­‌شناسی و پیشگیری از اختلالات و جرایم و پیامدهای منفی توسعه یافته است؛ اما در حوزه علم ­آوری و بررسی دانشمندان -به عنوان کسانی که چراغ راه بشریت هستند- خلأ آشکاری وجود دارد.
 
 
کد مطلب : ۳۱۰۸۹۳
https://www.ibna.ir/vdcb9gbffrhb8wp.uiur.html
ارسال نظر
نام شما
آدرس ايميل شما

محمدرضا حکیمی
سالروز درگذشت سیدهادی خسروشاهی
پرونده ویژه جامعه‌شناسی تشیع