کتاب «گل اناری (شاه عباسی)» به خاستگاه، سیردگرگونی، شیوه طراحی به تحلیل طرح‌ها و نقش‌های بازمانده از گل اناری در آثار هنری گذشتگان می‌پردازد.
کتاب «گل اناری (شاه عباسی)» منتشر شد
به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، کتاب «گل اناری» (خاستگاه، سیر دگرگونی، شیوه طراحی) تالیف مریم کشمیری از سوی سازمان سمت در 200 صفحه با شمارگان 300  و قیمت 33 هزار تومان منتشر شد.

نویسنده در سخن آغازین کتاب می‌نویسد: «طرح‎‌‌ها و نقش ‎مایه‌‌های سنتی پایه شناخت فرهنگ بصری در گستره هنر‌های تجسمی‌است. به ‎کارگیری گسترده این نقش‎ مایه‎‌ها بر زمینه اشیاء کاربردی و نفایس آثار ملی و قومی‌و سر و کار پیوسته با آن‎ها، نیاز ما به شناخت این نقش ‎مایه‎‌ها را افزون می‌‎کند. وانگهی، جست‎وجو در این نقش ‎مایه‌ها، همواره دریچه‎ای به روی شناخت فرهنگ بصری می‌‎گشاید. از این‎ رو، کندوکاو درباره نقش ‎مایه‌ها، خاستگاه و سیر دگرگونی آن‎ها بخشی از تلاش عمومی‌برای شناخت فرهنگ بصری در معنای ویژه و فرهنگ در معنای بنیادی آن است.

بخش عمده‎ای از فرهنگ بصری را نقش ‎مایه‎‌های گیاهی تشکیل می‌‎دهد. از نگاه تاریخی، آشنایی انسان‎‌ها با این نقش ‎مایه‎‌ها به روزگاران بسیار دور، فراتر از روزگاران تاریخی، بل به سرآغاز تمدن بشری یعنی گرایش انسان‌ها به یک جانشینی و روی آوردن به زندگی کشاورزی باز می‌‎گردد. نقش‌ها به‌ویژه نقش ‎مایه‎‌های جانوری و گیاهی را می‎توان نخستین صور بازمانده از آگاهی انسانی دانست. انسان‌ها از دیر باز بدان گرایش داشتند که تجربه‌های روزانه زندگی جمعی را در قالب صور و نشانه‎‌های بصری به یاد سپارند. می‌‎توان گفت این نشانه‎‌ها نخستین بازنمود صور مفهومی‌در قالب دیداری است. چنان ‎که در جست‌‎وجوی سرآغازهای صور ابتدایی زیبا‎شناختی نیز به همین نشانه‌ها باز خواهیم رسید.»
 
او در ادامه نیز تاکید می‌کند: «هر چند نقش ‎مایه‌های گیاهی در مجموعه طرح‎‌ها و نقوش سنتی هنر ایرانی، به‎ویژه در سنجش با هنر واقع‎ گرای غربی، به سان نقش مایه‎‌هایی برآمده از خیال هنرمندان فهم شده است و بر آن، نقش‎ مایه‌های تجریدی نام نهاده اند؛ این نکته نباید ما را از توجه به این واقعیت دور گرداند که همانند عناصر بصری در فرهنگ‎‌های دیگر ملل، نقش‎ مایه‎‌های گیاهی، بازتاب آشکار پوشش گیاهی است و از ویژگی‎‌های اقلیمی‌این سرزمین سرچشمه گرفته است. هر یک از این نقش ‎مایه‎‌ها و آرایه‎‌ها برای نگاه آشنا با کهن زیست ‎بوم ایران‎زمین، یادآور گونه خاصی از گیاهان پرآب و رنگ سرزمین مادری است؛ چنان‎که می‎توان از روی ویژگی‌های زیست‎شناختی، جایگاه هر یک از این گیاهان را در سلسله‎ مراتب رده‎ بندی گیاهان بومی‌ایران باز شناخت. همچنان‌ که نمی‌‎توان هر گیاه را به دلخواه در زنجیره تکاملی و خویشاوندی جای داد، آرایه‎‌های برآمده از آن‎‌ها نیز، با همه ساده‎ سازی‎‌ها در روند تجرید و انتزاع، در نگاه به ویژگی‎‌های تبار شناختی دسته‎ بندی می‌‎شود. بدین‌سان، شناخت هر آرایه گیاهی در طراحی سنتی ایرانی، نیازمند شناختی چندلایه است و آشنایی با سطوح و لایه‌های گوناگون، سویه شناختی ما را از نقش‎ مایه‎های سنتی گسترش می‌‎دهد.»
 
نویسنده لایه‎‌های شناختیِ طرح‎‌ها و نقش‎ مایه‌‎های سنتی را در قسمتی از کتاب به چهار دسته زیر تقسیم می‌‌کند: 1) زمینه تاریخی که دربردارنده تبارشناختی، گستره سرزمینی و سیر دگرگونی نقش ‎مایه‎‌هاست؛ 2) لایه زیبا شناختی که بر نسبت‌های هندسی، تقارن و شیوه کاربردی آن دلالت می‌‏کند. در هنرهای سنتی، سویه زیباشناختی همواره در خدمت روان‎ سازی وجه کاربردی اشیاء و دست‎ ساخته‌‎ها بوده است؛ 3) لایه نمادین و معناشناختی که درون‎ مایه ادراکی و آگاهی تلخیص‎ شده، گردِ آن نقش ‎مایه را در خاطره جمعی بازتاب می‎‌دهد و می‌‎توان آن را با کهن‎ الگوها در خاطره بشری سنجید؛ 4) شیوه ترسیمی‌ و روش‌‎های بازنمایی که بر بازآفرینی و تداوم نمادها و معناها در فرهنگ بصری دلالت می‎‌کند.
 
کشمیری درباره این کتاب آورده است: «پژوهش کنونی بر زمینه چنین نگاهی به طرح‎‌ها و نقش ‎مایه‎‌های سنتی در پی گسترش چشم‎ انداز شناختی و نگرش به گل اناری برآمده است. پرسش اصلی پژوهش در بازدید از مجموعه پرارج سیری در هنر ایران شکل گرفت. نویسنده و گردآورنده دانشمند کتاب، آرتور پوپ، در بررسی پیشینه و سیر دگرگونی گل شاه ‎عباسی، دریافتِ خود را با تأکید بر پاره‎ای ابهام‎ها مطرح کرد، بدان امید که در پژوهش‎های دیگران پاسخ شایسته‎ای بیابد. پژوهش کنونی به‌‎ویژه در بخش‎هایی که خوانشی دگرگونه با دیدگاه پوپ را دنبال می‌‎کند، از پی تعمق در آن پرسش‎‌ها برآمده است. از این رو، چنانچه نتایج پژوهش کنونی با اقبال هنرپژوهان و استادان طراحی سنتی روبه‌رو شود، مایل است در آن همچون ستایشی انتقادی از کندوکاوها و دستاوردهای نویسنده و سرویراستار کتاب سیری در هنر ایران بنگرند.»
 
همچنین در ادامه و نیز در پشت جلد کتاب نیز یادآوری می‌کند: «کتاب پیش رو برایند تألیف سه دسته از آگاهی‌ها در زمینه شناخت طرح‌های سنتی است؛ پایه اصلی پژوهش بر تحلیل طرح‎‌ها و نقش‎‌های بازمانده از گل‌های اناری در آثار هنری گذشتگان استوار است؛ آن‎گاه، نویسنده به یاری تجربه‎‌های آموخته خود از دانش گیاه‎ شناسی کوشید تا تحلیل بصری از ساختار طرح‎‌ها و نقش ‎مایه‎‌ها را با آگاهی‌های برآمده از دانش گیاه‎ شناسی برابر نهد، این آگاهی‎‌ها به‌ویژه در بازشناسی خاستگاه گل اناری به کار آمده‎‌اند؛ و در گام پسین، روش ترسیم گل اناری در قالب شیوه‎‌های رایج در کارگاه‎‌های آموزشی و نزد استادان طراحی سنتی به زبانی روشن همراه با شکل‎‌ها و نمونه‌های راهنما بیان شده است.»
کد مطلب : ۳۱۵۰۶۵
https://www.ibna.ir/vdch-mnxm23nzvd.tft2.html
ارسال نظر
نام شما
آدرس ايميل شما

بزرگداشت حافظ
پرونده سیمین دانشور