کتاب «نقش نمادین حیوانات در کلیله و دمنه و مرزبان‌نامه» سعی دارد با بررسی تطبیقی نقش نمادگونه حیوانات در دو اثر کلیله و دمنه و مرزبان‌نامه، از زاویه دیدی نو به نگاهی نو در این زمینه دست یابد.
نقش نمادین حیوانات در کلیله و دمنه و مرزبان‌نامه
به گزارش خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، نقش‌آفرینی حیوانات در آثار ادبی با بستری طولانی و متنوع شیوه و شگردی است که از حضور تکراری و یک‌نواخت شخصیت‌های انسانی می‌کاهد و به اثر جذابیت و تنوع می‌بخشد. در برخی از آثار تعلیمی، نویسندگان منظور خویش را از زبان حیوانات بیان کرده‌اند؛ زیرا در برخی دوران امکان مستقیم‌گویی وجود نداشت، در نتیجه پند و حکمت یا حتی اعتراض از زبان حیوانات بیان می‌شد.

عمده‌ترین درونمایه‌ها در داستان‌های قدیمی، مفاهیم اخلاقی مثل ایثار، نیکوکاری، توکل و پرهیز از صفات رذیله است که در قلمرو اخلاق اجتماعی می‌گنجد. زیرا داستان‌های قدیمی بیشتر بر محور اخلاق نگاشته می‌شد. داستان‌های نقل شده از زبان حیوانات، داستان‌های اخلاقی و آموزنده‌ای هستند که در شیوه‌ی فنی و ادبی خاصی حکایت می‌شوند. قهرمانان این داستان‌ها غالبا از جانوران و گیاهان و جمادات هستند که نقش سمبلیک شخصیت‌های داستان را بازی می‌کنند و گاهی نیز انسان‌ها در قالب و نماد اشخاص واقعی داستان گذارده می‌شوند. این‌گونه داستان پیش از آنکه به مرحله فولکلوریک و سبک ادبی خاص ارتقا یابد، بیشتر جنبه ابتدایی و فطری داشته است و غالبا طبقه عوام از این راه به توجیه پدیده‌های طبیعت بر پایه باورهای اساطیری و متافیزیکی می‌پرداختند.



در برخی از موارد نیز نویسندگان برای بیان موضوع مدنظر خویش از قانون جنگل تبعیت می‌کردند؛ زیرا قانون جنگل به گونه‌ای است که حیوان قوی‌تر و نیرومند بر کم‌توان پیروز می‌شود و برای بقاء باید جنگید و در چنین فضایی بیان زورگویی آسان و به دور از هرگونه خرده‌گیری امکان‌پذیر است.

بسیاری از داستان‌هایی که حیوانات در آن نقش دارند، در قلمرو ادبیات شفاهی بوده و سینه به سینه و دهان به دهان گشته و به روزگار ما رسیده است. برخی از حیوانات یاری‌کننده قهرمانان انسانی و برخی از حیوانات دشمن و مزاحم و مانع قهرمانان محبوب اساطیری هستند. حیوانات در اساطیر و ادیان گاه مبارک و گاه شوم و منفور دانسته شده‌اند.

دلیل دیگر بیان داستان‌ها از زبان حیوانات شاید این باشد که گاه برخی از ویژگی‌های انسانی به حیوانات نزدیک است و سبب می‌شود تا نویسنده شخصیت‌های انسانی داستان خویش را به حیوانات بدل کند و آنها را در داستان‌هایش بیاورد؛ مانند آدم‌های زبروزرنگ به پلنگ، مرموز به روباه و مار، درنده‌خو به گرگ، پاک و آسمانی به کبوتر و... تشبیه می‌شوند.

راز ماندگاری کلیله و دمنه و مرزبان‌نامه آن است که نکات سرشت مشترک همه انسان‌ها از زبان حیوانات بیان می‌شود و در آن همسویی عاطفی از نوع عاطفه انسانی است که سبب گردیده تا این دو اثر در ردیف شاهکارهای ادبی قرار گیرند. از آنجایی که این دو اثر به دلیل کثرت و تنوع داستان‌ها، دارای پتانسیل‌های فراوانی برای بازنویسی و بازآفرینی هستند و با به‌کارگیری حیوانات در این داستان‌ها از حضور تکراری و یکنواخت شخصیت‌های انسانی کاسته‌شده و حضور حیوانات به جذابیت داستان‌ها می‌افزاید.

در این کتاب نوع نگاه نویسندگان و استفاده آنها از حیوانات در به ثمر رساندن یک اثر تعلیمی مورد بررسی قرار گرفته است. درباره کلیله و دمنه و مرزبان‌نامه پژوهش‌های بسیاری انجام شده که در فصل دوم این کتاب به تفصیل به این موضوع پرداخته شده است.



کتاب «نقش نمادین حیوانات در کلیله و دمنه و مرزبان‌نامه» سعی دارد با بررسی تطبیقی نقش نمادگونه حیوانات در دو اثر کلیله و دمنه و مرزبان‌نامه، از زاویه دیدی نو به نگاهی نو در این زمینه دست یابد. دستیابی به نوع بیان در این دو اثر از نگاه ادبیات تعلیمی و نوع به‌کارگیری حیوانات و مقایسه نوع نگاه هر نویسنده از جمله اهداف این پژوهش به شمار می‌آید. حیوانات پرکاربرد دو اثر پیش‌گفته کدامند؟ حیوانات در دو اثر به چه منظوری به کار گرفته شده‌اند؟ آیا نقش تمام حیوانات نمادین و سمبلیک است؟ راز ماندگار این دو کتاب چیست؟ حیوانات فقط به عنوان حیوان در داستان‌ها نقش‌آفرینی می‌کنند یا برای رساندن پیامی تعلیمی به کار گرفته شده‌اند.

فصل نخست به تحلیل موضوعی کتاب کلیله و دمنه و مرزبان‌نامه و فصل دوم به شرح تاریخی این دو کتاب پرداخته است. در فصل سوم شرح کاملی از مقایسه تطبیقی نقش نمادین حیوانات در کلیله و دمنه و مرزبان‌نامه آورده شده است. در این فصل همراه با شرح نقش نمادین هر حیوان، شاهد و مثالی از هر دو کتاب ذکر شده و داستان‌های خواندنی از کلیله و دمنه و مرزبان‌نامه آورده شده است.

در ادامه بعد از بررسی نقش نمادین هر حیوان در کلیله و دمنه و مرزبان‌نامه، نوع نگاه مردم جهان به این نمادها نیز مورد بررسی قرار گرفته و شرح نمادهایی که در این دو کتاب مورد بررسی قرار گرفته‌اند، از دو کتاب «فرهنگ مصور نمادهای سنتی» نوشته جی.سی. کوپر ترجمه ملیحه کرباسیان و همچنین کتاب «فرهنگ نگاره‌ای نمادها در هنر شرق و غرب» نوشته جیمز هال و ترجمه رقیه بهزادی، استخراج و برای آشنایی بیشتر خوانندگان آورده شده است. همچنین تمام حیواناتی که به عنوان نماد در دو کتاب کلیله و دمنه و مرزبان‌نامه به کار گرفته شده‌اند، در قالب جدول و نمودا به ترتیب فراوانی در هر کتاب نیز آورده شده است.

کتاب «نقش نمادین حیوانات در کلیله و دمنه و مرزبان نامه» تالیف طاهره مهری مالفجانی در 174 صفحه، شمارگان یک‌هزار نسخه و بهای 40 هزار تومان از سوی انتشارات ره‌آورد مهر منتشر شد.
کد مطلب : ۲۹۸۲۰۸
https://www.ibna.ir/vdcgz79x7ak9yx4.rpra.html
ارسال نظر
نام شما
آدرس ايميل شما

هفته کتاب 1401