به گفته دكتر« يزدان منصوريان»، طی چهار دهه ای که از آموزش رسمی دانشگاهی کتابداری و اطلاع رسانی در ایران می گذرد در میان صدها پایان نامه که در این حوزه دفاع شده است تعداد پژوهشهای کیفی درصد بسیار ناچیزی از کل این مجموعه را به خود اختصاص داده است.\
دكتر «يزدان منصوريان»، استاديار دانشگاه تربيت معلم تهران و از اعضاي هيات رييسه انجمن كتابداري و اطلاع رساني ايران، به خبرنگار خبرگزاري كتاب ايران(ايبنا) گفت: «در میان دروس مصوب مقطع کارشناسی رشته كتابداري و اطلاعرساني درسی به عنوان روش پژوهش یا مبانی تحقیق و پژوهش نداریم. فقط درس دو واحدی «گزارش نویسی» تا حدی به روشهای پژوهش می پردازد که کافی نيست. البته تعدادی از گروهها اخیرا با تغییر واحدهای درسی چنین درسی را افزوده اند. در عين حال با محدود شدن به یک درس دو یا سه واحدی نمی توان مهارتهای لازم پژوهش را به نحو موثری آموزش داد.»
وي افزود: «از سوی دیگر، تکالیفی که در دروس دیگر از دانشجویان می خواهیم کمتر پژوهش مدار و تحلیلی است و بیشتر جنبه گردآوری و توصیفی دارند. بر این اساس، به نحو موثر و فراگیر، زمینه لازم برای پرورش روحیه پژوهشگری در مقطع کارشناسی برای دانشجویان کتابداری و اطلاع رسانی فراهم نمی شود.
بنابراین، در عمل نه تنها آموزش دقیقی در زمینه روشهای پژوهش به دانشجویان این مقطع ارايه نمی شود، بلكه آنان در عمل به انجام پژوهش ترغیب نمی شوند و آزمونها و معیارهای سنجش دانشجويان نیز بیش از آنکه بر مهارتهای پژوهشی تاکید داشته باشد بر حجم اطلاعاتی متمرکز است که برای آزمونهای مختلف به حافظه سپرده اند.»
«منصوريان» درادامه صحبت هايش گفت: «نمی توان انتظار داشت که تمام دانش آموختگان مقطع کارشناسی در این حوزه از مهارتهای پایه پژوهشی به نحوی برخوردار باشند که بتوانند با اطمینان و به طور مستقل پروژه های پژوهشی مختلف را طراحی و اجرا کنند.»
وي
تسلط رویکرد کمّی بر پژوهشهای کتابداری و اطلاع رسانی باعث شده که اکنون توازنی منطقی و متعادل ميان دو رویکرد کمّی و کیفی که مکمل یکدیگرند در میان پژوهشهای کتابدرای دیده نشود.
افزود: «در دوره کارشناسی ارشد درسی به عنوان روش تحقیق پیش بینی شده است که نخستین کوشش جدی برای آموزش روشهای پژوهشی محسوب می شود.»
اين استاد دانشگاه، در عين حال خاطرنشان كرد: «معمولا این درس توسط اساتید گروه کتابداری و اطلاع رسانی تدریس می شود. در صورتي كه در تدریس این درس از اساتید مدعو سایر گروهها استفاده شود دانشجویان نگاهی تازه و فرا رشته ای به موضوع پژوهش خواهند داشت. سپس در زمان انجام پایان نامه با استفاده از راهنمایی اساتید خود در کتابداری و اطلاع رسانی می توانند مهارتهای خود را تکمیل کنند.»
اين استاد دانشگاه پیشنهاد میکند که اعضاي هیتهاي علمی در گروههای کتابداری و اطلاع رسانی امکان استفاده از تخصص اساتید روش تحقیق در رشتههای ديگر را مورد توجه قرار دهند و گفت: «در دو سال گذشته که کارم را در دانشکده علوم تربیتی دانشگاه تربیت معلم شروع کرده ام از تعامل با اساتید گروههای آموزشی دیگر در این دانشکده بسیار بهره مند شده ام و تصور می کنم تعامل بیشتر با این گروهها در زمینه تدریس روشهای پژوهش برای دانشجویان ما مفید خواهد بود.»
وي همچنين با اشاره به درس روش تحقیق رشته كتابداري و اطلاعرساني اظهار داشت: «مبانی اين درس به پژوهشهای کمّی منحصر است. شاید بررسی دقیقتر رویکرد پژوهشی مجموعه تحقیقات کتابداری و اطلاع رسانی در 40 سال گذشته بتواند تاییدی بر این فرضیه باشد. در نهایت تسلط رویکرد کمّی بر پژوهشهای کتابداری و اطلاع رسانی باعث شده که اکنون توازنی منطقی و متعادل ميان دو رویکرد کمّی و کیفی که مکمل یکدیگرند در میان پژوهشهای کتابدرای دیده نشود.»
استاديار دانشگاه تربيت معلم در پاسخ به اين پرسش كه آيا پاياننامههاي كارشناسي ارشد و دكتراي كتابداري ايران از قابليت لازم براي مطرح شدن به عنوان پژوهش تخصصي برخوردارند؟گفت: «بررسی پایان نامههای كارشناسي ارشد و دكتراي کتابداری و اطلاع رسانی گواه آن است که می توان نمونه های بسیار خوبی در مجموعه حاضر معرفی کرد.
گرچه بسیاری از پایان نامههای کتابداری و اطلاع رسانی از ارزش پژوهشی بالایی برخوردارند اما تعداد موارد خوب و عالی می تواند به مراتب بیش از این باشد.
منظور از نمونههای خوب تمام پایان نامه هایی است که رویکردی مساله مدار دارند و به موضوعهای روز کتابداري و اطلاع رسانی ميپردازند. اين پاياننامهها از پیشینه پژوهشی تحلیلی برخوردارند، به روش علمی انجام شده، از مرز توصیف گذشته و به تحلیل رسیده اند و در نهایت نتایجی قابل استفاده در عرصه عمل و نظر ارايه کرده اند. این پژوهشها در اصطلاح دانشگاهی «مشارکت در دانش» داشته اند.»
وي افزود: «درصورتي كه آموزش روشهای تحقیق در مقطع کارشناسی جدی تر مطرح شود، به تدریج بر کیفیت مطالعات دانشجویان در مقاطع بالاتر افزوده خواهد شد و می توان درسی سه واحدی شبیه پایان نامه کارشناسی ارشد ولي با وسعتی کمتر از آنچه در این مقطع وجود دارد، برای دانشجویان کارشناسی پیش بینی كرد تا فرصت بیشتری برای تمرین مهارتهای پژوهشی فراهم شود.»
اين استاد دانشگاه در پاسخ به اين پرسش كه پژوهشهاي فارغالتحصيلان كتابداري ما تا چه اندازه در عرصه كاربردي توانمند است؟ گفت: «از مشکلات برخی از پژوهشهای کتابداری و اطلاع رسانی، عدم کاربرد پذیری نتایج آنان در عرصه عمل یا نظر است. پژوهشهایی که با این مشکل مواجه اند ممکن است بر اساس روشی مدون و پذیرفته شده انجام شده و کاملا قابل دفاع باشند ولي در عمل نمی توان کاربردی معین و معلوم از نتایج آنها به دست آورد. شاید دلیل این ناتوانی به این واقعیت باز گردد که معمولا این دسته از پژوهشها بیش از آنکه «مساله مدار» و مبتنی بر واقعیتهای موجود باشند به موضوعهایی پرداخته اند که فارغ از زمینه های واقعی انتخاب شده اند یا بیشتر جنبه رفع تکلیف داشته اند.»
دكتر يزدان منصوريان، مدرك مهندسي كشاورزي، كارشناسي ارشد كتابداري و اطلاع رساني دانشگاه فردوسي مشهد را دارد. منصوريان دوره دكتراي كتابداري و اطلاع رسني را از مهر 1381 تا آذر 1385 در دانشگاه شفيلد انگلستان به پايان رسانده است.از وي تاكنون مقالههاي فارسي و انگليسي بسياري منتشر شده است.
بخش ها
عناوين همه اخبار
پربيننده ترين مطالب
مصاحبه 
ايبنا نوجوان 
پژوهشهاي كتابداري بايد كاربردي شود
