به عقيده حمزه علي نورمحمدي، استاد دانشگاه شاهد؛ پس از انجام مطالعه جامع درباره اوضاع كتابخواني ايرانيان، بايد در قالب یک طرح ملی با همکاری متخصصان علوم کتابداری و اطلاعرسانی شرایط لازم و کافی برای توسعه مطالعه فراهم شود./
دكتر حمزهعلي نورمحمدي، به خبرگزاري كتاب ايران(ايبنا)، گفت: بارها گفته شده، کتاب و کتابخوانی، سنگ بنای توسعه فرهنگ و تمدنهاست. در عين حال هنوز «کتابخوانی» جایگاه رفیع و بلند خود را در جامعه پیدا نکرده است.
عضو هيات علمي گروه علوم كتابداري و اطلاعرساني دانشگاه شاهد، افزود: این واقعیت نشان ميدهد، با سخنرانی و شعاردادن کار به نتیجه نمی رسد و بايد شرایط تحقیق و امکانات لازم برای «کتابخوانی» در جامعه میسر شود. بنابراین باید در کنار سخنان زیبای فرهنگی، تلاش کرد زمینهها و شرایط لازم برای رشد و شکوفایی کتاب و کتابخوانی و نهادینه کردن آن در جامعه فراهم شود.
به گفته متخصصان کتابداری، اگر مسوولان فرهنگی کشور بخواهند فرهنگ کتاب و کتابخوانی و مطالعه را در جامعه گسترش دهند، باید نخست درباره وضعیت کتابخوانی در ایران مطالعه جامع صورت گيرد و عوامل عدم توسعه کتابخوانی را در جامعه بررسی و تعیین شود.
مدير گروه كتابداري و اطلاعرساني دانشگاه شاهد گفت: پس از انجام این مطالعه جامع، بايد یک طرح ملی با همکاری متخصصان علوم کتابداری و اطلاعرسانی برای توسعه فرهنگ کتابخوانی در جامعه طراحی و شرایط لازم و کافی را برای اجرای آن فراهم كرد.
عضو شوراي پژوهشي علم سنجي مركز تحقيقات سياست علمي كشور تاكيد كرد: براي آشنايي با كتابخواني بايد بدانيم مطالعه چيست. در يك تعريف، مطالعه يک فرآيند شرطي و اکتسابي براي افزايش معلومات است.
عضو انجمن كتابداري و اطلاعرساني ايران بيان داشت: در تعريف ارايه شده، واژههاي "فرآيند" يعني مرحله پيش رفتن، به اين مفهوم كه مطالعه بايد داراي بخشهاي مختلفي چون ايجاد آمادگي،
اگر ما مطالعه را روي آوردن به منابع اطلاعاتي و كتابخواني و استفاده از آن براي توليد علم و فن در جامعه با استفاده از تاثيرپذيري از مطالعه و تاثيرگذاري بدانيم، در این حالت استفاده از اینترنت و مطالعه وب سایتها كه با هدف توليد علم و فناوري و کسب اطلاعات مفید صورت ميپذیرد، مطالعه به حساب ميآيد و بايد آن را بخش جداييناپذير مطالعه بدانيم. در اينجا فقط ماهيت شكلي مطالعه عوض شده و از كاغذ به منابع الكترونيكي تغيير حالت داده است
پيشمطالعه و... باشد. "شرطي" به معناي عادت کردن است و "اکتسابي" يعني چيزي که به دست مي آيد و آموخته ميشود. بنابر اين توسعه كتابخواني روي آوردن همگان به مطالعه و استفاده از آن براي توليد علم و فن در جامعه با استفاده از تاثيرپذيري از مطالعه و تاثيرگذاري بعد از آن است. بايد دانست، گرچه افزایش کمّی تعداد کتابخوانان را میتوان شاخصی برای توسعه مطالعه در نظر گرفت و اهميت آن را نيز از نظر دور نداشت؛ ولي ایجاد نگرشی واقعگرا در میان افراد جامعه به امر مطالعه اهمیتی مضاعف دارد.
نورمحمدي همچنين گفت: هرگاه به نقطهاي برسيم كه افراد جامعه مطالعه را بخشی جداییناپذیر از امور جاری زندگی خود بدانند، در سبد خانوار جاي مناسبي براي آن باز كنند و به دلایل مختلف به منابع مختلف از جمله کتاب مراجعه کنند و حتي در تصمیم گیریهای خود از آن بهره مند شوند، با توسعه كتابخواني روبهرو شدهايم. به بیان دیگر، هرگاه مطالعه کتاب در یک جامعه از یک فعالیت جنبی و موردی به امری مستمر و ضروری تبدیل شود فرهنگ مطالعه در آن توسعه یافته است. همچنين فرهنگ مطالعه زمانی در جامعه نهادینه میشود که اغلب افراد مطالعه را مشتاقانه و با علاقه وافر انجام دهند و به سودمندی آن برای بهبود زندگی باور داشته باشند.
وي ادامه داد: مطالعه مفهومی گستردهتر از کتابخوانی دارد. در مطالعه فعال، خواننده در جستوجوی موضوع مشخصی است و نتیجهاش وي را در تصمیمگیری بهتر درباره موضوع مورد نظر یاری ميکند. در مطالعه غیرفعال، الزاما پیوندی ميان مطالعه و امور جاری زندگی مطالعهكننده برقرار نمیشود و تاثیر آن در رفتار یا تصمیمگیری وي چندان مشهود نیست. بنابراين ميتوان گفت تاثير مطالعه و يادگيري بايد در رفتار و كردار و زندگي خواننده خواننده مشهود باشد. از اين نظر مطالعه بر كتابخواني صرف ترجيح دارد.
نورمحمدي در پاسخ به اين پرسش كه استفاده از اينترنت و مطالعه مطالب وب سايتها در كدام بخش مطالعه جاي دارد، گفت: اگر ما مطالعه را روي آوردن به منابع اطلاعاتي و كتابخواني و استفاده از آن براي توليد علم و فن در جامعه با استفاده از تاثيرپذيري از مطالعه و تاثيرگذاري بدانيم، در این حالت استفاده از اینترنت و مطالعه وب سایتها كه با هدف توليد علم و فناوري و کسب اطلاعات مفید صورت ميپذیرد، مطالعه به حساب ميآيد و بايد آن را بخش جداييناپذير مطالعه بدانيم. در اينجا فقط ماهيت شكلي مطالعه عوض شده و از كاغذ به منابع الكترونيكي تغيير حالت داده است.
وي همچنين خاطرنشان كرد: در جوامع پيشرفته استفاده از منابع مختلف براي دريافت اطلاعات در رفع مشكلات زندگي رواج دارد؛ ولي در جوامع كمتر توسعهيافته،
چنانچه بخواهيم تاثير كتابخوان بر جامعه و برعكس را بررسي كنيم بايد بدانيم اين دو مقوله قابل تفكيك نيستند. هرچه جامعه كتابخوان بيشتري داشته باشد، آن جامعه تاثير بيشتري از اين قشر ميگيرد. از طرف ديگر جامعه ميتواند با فراهم كردن شرايط، كتابخوان بيشتري تربيت كند. به بيان ديگر هر چه جامعه به كتابخوان و مطالعه بها بدهد، به همان نسبت ارزش آن جامعه بالاتر خواهد رفت. چون فرد مطالعه كننده و كتابخوان مسووليت خود را در برابر جامعه افزايش ميدهد
مطالعه امر موردی است و افراد كمتري در سطوح مختلف به آن به عنوان يك ضرورت نگاه ميكنند. در جوامع سنتي و توسعه نيافته، به دليل حاكميت فرهنگ گفتاري بر نوشتاري، نرخ مطالعه پايين است.
نورمحمدي با بيان اين مطلب كه نميتوان مرز مشخصي براي مطالعه تعيين كرد، در پاسخ به اين پرسش كه آيا كتابخوان بر جامعه تاثير دارد يا جامعه بر توسعه كتابخواني؟ گفت: چنانچه بخواهيم تاثير كتابخوان بر جامعه و برعكس را بررسي كنيم بايد بدانيم اين دو مقوله قابل تفكيك نيستند. هرچه جامعه كتابخوان بيشتري داشته باشد، آن جامعه تاثير بيشتري از اين قشر ميگيرد. از طرف ديگر جامعه ميتواند با فراهم كردن شرايط، كتابخوان بيشتري تربيت كند. به بيان ديگر هر چه جامعه به كتابخوان و مطالعه بها دهد، به همان نسبت ارزش آن جامعه بالاتر خواهد رفت. چون فرد مطالعهكننده و كتابخوان مسووليت خود را در برابر جامعه افزايش ميدهد.
اين استاد دانشگاه تصريح كرد: براي نهادينه كردن مطالعه بهترين تبليغ نشان دادن عمل مطالعه از روشهاي مختلف است. به عنوان نمونه در میان بيشتر متخصصان یادگیری و مطالعه، این اتفاق نظر وجود دارد که عادت به مطالعه باید از دوران کودکی شکل گیرد و باید کودکان را در خانه و مدرسه به مطالعه تشویق کنیم. در عين حال نبايد در گسترش عادت به مطالعه توجه خود را فقط به کودکان معطوف کنیم و از بزرگسالان غافل شویم. عوامل مختلف اجتماعي و تبلیغاتی چون رسانههاي جمعي، كتابخانهها، فرهنگ عمومي جامعه و ... نقش بسيار مهمي در توسعه فرهنگ كتابخواني دارند.
دكتر «حمزهعلي نورمحمدي»، متولد 1344 است. وي سال 1367 درجه كارشناسي زبان و ادبيات آلماني را دريافت كرد و سال 1376 در مقطع كارشناسي ارشد علوم كتابداري و اطلاعرساني از دانشگاه تربيت مدرس فارغالتحصيل شد و سال 1385 مدرك دكتراي علمسنجي را از دانشگاه «همبولت» برلين گرفت.
وي پيش از اين، مجري طرح اطلاعات موردنياز مركز اطلاع رساني مركز تحقيقات مهندسي جهاد سازندگي و كارشناس و مسوول اطلاعرساني كتابخانه مركز تحقيقات مهندسي جهاد سازندگي بود و اكنون به عنوان عضو هيات علمي گروه علوم كتابداري و اطلاعرساني دانشگاه شاهد، مدير گروه كتابداري و اطلاعرساني دانشگاه شاهد، عضو شوراي پژوهشي علمسنجي مركز تحقيقات سياست علمي كشور و نيز از اعضاي پيوسته انجمن كتابداري و اطلاع رساني ايران است.
از جمله كتابهاي منتشر شده اين استاد دانشگاه ميتوان به «وضعيت توليد علم ايران و كشورهاي منطقه - در سال 2005 و 2006 بر اساس آمار موسسه اطلاعات علمي ISI»، «روش بهرهگيري از نشريات علمي مجاني در شبكه اينترنت» و «ارزيابي تطبيقي يك و نيم دهه توليدات علمي ايران و جهان» اشاره كرد.
بخش ها
عناوين همه اخبار
پربيننده ترين مطالب
مصاحبه 
توسعه كتابخواني در قالب طرح ملي مطرح شود
