به گزارش خبرگزاري كتاب ايران(ايبنا)، دكتر احمد گل‌محمدي استاد دانشگاه علامه طباطبايي گفت: عينيت در پژوهش‌هاي تاريخي، مهمترين و پايدارترين موضوع‌هاي معرفتي است و براي اين‌كه به مفهوم عينيت بپردازيم، بايد شناخت و آگاهي كاملي نسبت به آن داشته باشيم. سوژه يا فاعل‌شناسي از موضوع‌شناسي به دست مي‌آيد و سه مولفه فاعل‌شناخت، موضوع‌شناخت و فرايندشناخت در آن دخيل‌اند. 

فرايند شناخت در عينيت پژوهش‌هاي تاريخي 

وي افزود: نخست اين كه در پژوهش‌هاي تاريخي عينيتي وجود دارد و فرايندي براي شناخت آن. هر نوع شناختي توسط گزاره‌ها حاصل مي‌شود. گزاره‌اي را عيني تلقي مي‌كنيم كه معقول و منطقي باشد و گزاره‌اي كه جامعه علمي بتواند اعتبار آن را بپذيرد. در تاريخ نوع محك زدن گزاره‌ها كاملا متفاوت است.

اين استاد دانشگاه خاطرنشان كرد: عينيت يعني اين‌كه اهل دانش به گزاره‌هاي معطوف به گذشته دست يابند و آن را گزاره معتبر بدانند، معرفت تاريخي با نسبت دوم در ارتباط است.

وي در پاسخ به اين سوال كه آيا در معرفت تاريخي با معرفت مستقيم سروكار داريم يا با واسطه؟ گفت: شناخت و هر گونه اطلاعات از موضوع شناسه نشأت مي‌گيرد. موضوع، فرايند و فاعل‌شناخت نيز سه مولف شناخت عينيت در پژوهش‌هاي تاريخي است. شناخت بر اساس گزاره انجام مي‌شود و به لحاظ زمان ادعا و زمان ارجاع بسيار مهم است.

شواهد در پژوهش‌هاي تاريخي اهميت بسزايي دارد

اين تاريخ‌پژوه يادآور شد: شواهد در مسأله تاريخي مهم است، چيزي كه دلالت بر چيز ديگر داشته باشد. در همه معرفت‌ها، ادعا و گزاره معطوف به موضوع شناخت است. عينيت زماني موجوديت مي‌يابد كه با توجه به شواهد و گزاره به دست آمده باشد و گزينش گريزناپذير است.

وي افزود: «كارل پوپر» از انديشمندان علوم‌اجتماعي و معرفت‌شناسي در عصر جديد معتقد است كه در علوم‌انساني، اجتماعي و در علوم‌دقيقه سطلي برمي‌داريم و داده جمع‌آوري مي‌كنيم، در علوم‌انساني هر كسي در تاريكي داده جمع مي‌كند و در علوم‌دقيقه با يك نورافكن داده‌هاي علمي جمع‌آوري مي‌شود ولي اين مسأله مي‌تواند نسبي باشد.

گل‌محمدي در پاسخ به اين سول كه آيا واقعيت‌هاي تاريخي امري ابدي يا زمان‌بند است؟ خاطرنشان كرد: بحث زمان‌بندي مختص به تاريخ نيست بلكه مختص به علوم‌اجتماعي و علوم‌انساني است. دغدغه ما به هستي‌شناسي اختصاص دارد و يك پيش فرض را بايد بپذيريم كه عينيتي وجود دارد و اين عينيت به اين معناست كه در حوزه هستي‌شناسي مسأله را واشكافي كنيم. 

وجود سه رهيافت در پژوهش‌هاي تاريخي

وي در ادامه افزود: سه رهيافت در اين مسأله وجود دارد، برخي معتقدند كه بايد شناخت وجود داشته باشد، تاريخ‌مندي و بسترمندي عارضه‌اي است كه به ماهيت و شناخت لطمه وارد نمي‌كند. برخي ديگر نيز بر اين باورند كه واقعيت‌هاي تاريخي زمان و مكان است و برخي ديگر بينابين آن را در نظر گرفته‌اند كه هر نوع هستي يك وجه سخت دارد و يك پوسته زمان‌مند و مكان‌مند در آن مشاهده مي‌شود. دولت ايران در زمان هخامنشي، ساماني، پهلوي و... هويت‌هاي متفاوتي داشت و عينيت‌ در پژوهش‌هاي تاريخي نيز روش خود را داراست.

وي افزود: «ميشل فوكو» تاريخ‌دان و متفکر معاصر فرانسوی بر اين باور است كه حقيقت از عرصه زباني و معرفتي است ولي در عرصه فيزيك و شيمي سطح ديد متفاوت است. واقعيت تاريخي آن چيزي است كه در عرصه زباني محقق مي‌‌شود و زبان بزرگ‌ترين كشف انسان در عرصه تاريخ به نظر مي‌رسد.

سلسله نشست‌هاي تخصصي كتاب ماه تاريخ و جغرافيا به كوشش ماهنامه تاريخ و جغرافيا و موسسه خانه كتاب برگزار مي‌شود و هر بار موضوعي محوري را پي‌گيري مي‌كند و پس از نقد و بررسي با استادان تاريخ، كارشناسان و پژوهشگران در كتاب ماه تاريخ و جغرافيا در بخش گفت‌وگو منتشر مي‌شود.

نشست «عينيت در پژوهش‌هاي تاريخي» عصر روز سه‌شنبه (11 اسفندماه) با حضور دكتر عليرضا ملايي‌تواني، دكتر احمد گل‌محمدي و حبيب‌الله اسماعيلي سردبير كتاب ماه تاريخ و جغرافيا در اتاق جلسه كتاب هفته برگزار شد و اساتيد دانشگاه و به بحث و گفت‌وگو درباره عينيت در پژوهش‌هاي تاريخي پرداختند.