به گفته دكتر يزدان منصوريان، براي ارزيابي كيفيت و عموميت خدمات در كتابخانه‌ها بايد چهار رويكرد معرفي شده شامل هدف‌مداري،‌ كتابدار‌مداري، كاربرمداري و مديريت مداري را به صورت تركيبي مبناي سنجش قرار دهيم.\

يزدان منصوريان، استاديار دانشگاه تربيت معلم تهران و از اعضاي هيات رييسه انجمن كتابداري و اطلاع رساني ايران، به خبرگزاري كتاب ايران(ايبنا) گفت: آنچه بيش از هرچيز كتابخانه‌هاي عمومي را از ساير انواع كتابخانه‌ها متمايز مي‌كند، همگاني بودن جامعه استفاده‌كننده از آن‌هاست. كاربران اين كتابخانه‌ها به قشر خاصي محدود نمي‌شوند و همه اعضاي اجتماع با هر ويژگي و هر سطح علمي جزو جامعه استفاده‌كننده آن‌ها به شمار مي‌آيند. 

وي خاطرنشان كرد: در تدوين خط مشي ارايه خدمات كتابخانه‌هاي عمومي بايد نيازهاي همه اقشار جامعه مورد توجه قرار گيرد كه البته تحقق اين هدف در عمل به سادگي ميسر نيست و همواره با دشواري‌هاي فراواني روبه‌رو خواهد بود. با اين حال مي‌توان خدمات اين نوع كتابخانه‌ها را به گونه‌اي تدوين كرد كه بيشتر افراد جامعه و نيازهاي آنان را دربر گيرد.

منصوريان ادامه داد: تاكنون چهار رويكرد «هدف‌مدار»، «مديريت مدار»، «كاربر مدار» و «كتابدار مدار» در ارزيابي خدمات كتابخانه‌ها مورد توجه قرار گرفته است. در رويكرد هدف‌مدار، معيارهاي ارزيابي بر اساس ميزان تامين اهداف از پيش تعيين شده مورد توجه قرار مي‌گيرد.

اين استاد دانشگاه خاطرنشان كرد: در رويكرد مديريت مدار، خدمات كتابخانه‌ها بر اساس معيارهاي علم مديريت مانند مديريت كيفيت فراگير مورد توجه است. همچنين در رويكرد كاربر مدار، استفاده‌كنندگان و نيازهاي آن‌ها مبناي مقايسه و ارزيابي قرار مي‌گيرد.

وي همچنين گفت: در رويكرد كتابدار‌مدار، معيارهاي برگرفته از استاندارد حرفه‌اي كتابداري مانند ايفلا مورد توجه است. در عين حال، تركيبي از اين رويكردها مي‌تواند امكان ارزيابي مناسب‌تري را در اختيار ما قرار دهد.

استاديار دانشگاه تربيت معلم خاطرنشان كرد: مي‌توانيم در ارزيابي عملكرد كتابخانه‌ها «برقراري ارتباط با جامعه استفاده‌كننده»، «درنظر گرفتن نيازهاي گروه‌هاي خاص» و «فراهم‌آوري امكان دسترسي عمومي به خدمات و مجموعه كتابخانه» را نيز مورد توجه قرار دهيم. درنظر گرفتن اين معيارها مي‌تواند تصويري كلي و مقدماتي از كتابخانه‌هاي مورد ارزيابي فراهم آورد كه خود مقدمه‌اي بر بررسي‌هاي بيشتر و دقيق‌تر باشد.

وي افزود: در بررسي ميزان موفقيت كتابخانه در برقراري ارتباط با جامعه استفاده‌كننده مي‌توان به «توانايي كتابخانه به‌طور كلي در ايجاد محيطي آرام و دلپذير براي جذب كاربران»، «ايجاد رغبت براي بازگشت دوباره به كتابخانه» و «آساني فرايند عضويت در كتابخانه» توجه كرد.
 
همچنين در بررسي ميزان موفقيت كتابخانه در لحاظ كردن نيازهاي گروه‌هاي خاص مي‌توان به پرسش‌هايي چون «آيا كتابخانه تسهيلاتي براي استفاده نابينايان و كم‌بينايان تدارك ديده است؟»، «آيا كتابخانه اقدام‌هايي براي ناشنوايان و نيازهاي خاص آنان پيش‌بيني كرده است؟» و «آيا كتابخانه توانسته است تمهيدات لازم را براي ورود و استفاده معلولان حركتي درنظر بگيرد» پاسخ گفت.

وي در ادامه گفت: در معيارهاي ارزيابي موفقيت كتابخانه در فراهم‌آوردن امكان دسترسي عمومي به خدمات و مجموعه كتابخانه، مي‌توان بررسي كرد كه آيا كتابخانه به صورت قفسه باز اداره مي‌شود؟ آيا ساعات باز بودن كتابخانه كافي است؟ و آيا خدمات مرجع حضوري در كتابخانه ارايه مي‌شود يا خير.

دكتر «يزدان منصوريان»، داراي مدرك مهندسي كشاورزي، كارشناسي ارشد كتابداري و اطلاع‌رساني از دانشگاه فردوسي مشهد است. وي دوره دكتراي كتابداري و اطلاع‌رساني را از مهر 1381 تا آذر 1385 در دانشگاه شفيلد انگلستان سپري كرده كه «پيدايي اطلاعات در محيط وب و بررسي موفقيت و شكست در بازيابي اطلاعات از نظر كاربران نهايي» عنوان رساله دكتراي اين استاديار است.

از «منصوريان» تاكنون مقاله‌هاي فارسي و انگليسي بسياري منتشر شده كه از جمله آن‌ها مي‌توان به «تدوين مدل اطلاع‌يابي كاربران در محيط وب»، «اينترنت پنهان و منابع اطلاعاتي نهفته در اعماق نامرئي شبكه جهان‌گستر» و «وب پنهان چيست و چه اهميتي دارد» و ... اشاره كرد.

کد مطلب : 46677